Daġ DÖVRÜ alti cġlddə



Yüklə 2,35 Mb.

səhifə36/106
tarix30.12.2017
ölçüsü2,35 Mb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   106

144 

 

 Beləliklə,  hazırda  Azərbaycan  və  Qafqaz  ərazilərində  ibtidai 



insanların 2-2,5 milyon il bundan əvvəl məskunlaşmasını göstərən 

maddi  mədəniyyət  qalıqları  Azıx  paleolit  düşərgəsinin  VII-X 

təbəqələrindən  və  Dmanisinin  V-VI  təbəqələrindən  tapılmış 

arxeoloji, paleontoloji və paleoantropoloji tapıntılardan ibarətdir. 

Beynəlxalq  İNTAS-2000  proqramı  üzrə  Ə.Q.Cəfərovun 

Avropa alimləri  ilə birgə apardığı  elmi tədqiqatlar  zamanı  Azıxda 

aşkar olunmuş Quruçay arxeoloji  mədəniyyətinin  Azərbaycan  və 

Qafqazda  ən  qədim  arxeoloji  mədəniyyət  olması  və  ibtidai 

insanların 2-2,5  milyon  ildən artıq bir  zamanda burada  yaşamağa 

başlamaları elmi əsaslarla sübuta yetirilmişdir (Cəfərov, 2006). 

 

 

 



 

 

VI FƏSĠL 



 

AZƏRBAYCANIN AġEL MƏDƏNĠYYƏTĠ 

 

Aparılan  kompleks  arxeoloji  tədqiqatlar  zamanı  müəyyən 

edilmişdir  ki,  Azıx  qədim  insan  düşərgəsində  Quruçay 

mədəniyyəti  özünün  uzunmüddətli  inkişafından  sonra  Aşel 




145 

 

mədəniyyəti  ilə  əvəz  olunmuşdur.  Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit 



düşərgəsində qədim  Aşel dövrünə aid  maddi  mədəniyyət qalıqları 

VI  təbəqədə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  aşkar 

olunmuşdur. 

Bəşər tarixinin qədim, orta  və  son Aşel  mədəniyyətləri  ilk 

dəfə  Fransanın  Sent-Aşel  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji 

qazıntılar  zamanı  müəyən olunmuşdur. Ona  görə də  həmin  maddi 

mədəniyyət  qalıqları  ilk  dəfə  tapıldığı  yerin  adı  ilə  Aşel 

mədəniyyəti  adlandırılmışdır.  Sonralar  arxeoloqların  apardıqları 

elmi  tədqiqat  işləri  nəticəsində  Aşel  mədəniyyətinin  bəşər 

tarixində  daha  geniş  ərazilərə  yayılması  müəyyən  olunmuşdur. 

Hazırda  qədim,  orta  və  son  Aşel  mədəniyyətinə  aid  maddi 

mədəniyyət  nümunələrinin  qalıqları  Afrika,  Avropa,  Asiya  və 

Qafqaz  ərazilərində  qeydə  alınmışdır  (Lübin,  1984;  Hüseynov, 

1985;  Qriqoryev,  1987;  Korobkov,  1978;  Cəfərov,  1990,  1994, 

2004; Lümley, 1969, 1971, 1998). 

Aşel  mədəniyyəti  öz  inkişafında  bir  neçə  mərhələdən 

keçmişdir.  Birinci  inkişaf  mərhələsində  əmək  alətləri  nisbətən 

bəsit  formada,  qalın  qəlpələr  üzərində  hazırlanmış  qaşov  tipli 

əmək alətləri,  kobud əl çapacaqları, çapma alətləri  və diskşəkilli 

nukleuslarla xarakterizə olunur. 

Azərbaycan 

Respublikası  ərazisində  aparılan  arxeoloji 

tədqiqatlar  nəticəsində  Aşel  mədəniyyətinə aid əmək alətləri  Azıx 



146 

 

mağara  düşərgəsinin  V  və  VI  təbəqələrində,  Qazax  rayonunun 



Qayalı,  Acıdərə,  Əlibayramlı  və  Şişquzey  açıq  paleolit 

düşərgələrindən  tapılmışdır.  Eyni  zamanda,  respublikamızın 

Lerik, Kəlbəcər  və Naxçıvan ərazilərindən də Aşel  mədəniyyətinə 

aid tək-tək əmək alətləri qeydə alınmışdır (Cəfərov, 2004). 

Azərbaycan,  o  cümlədən  bütün  Qafqaz  və  Yaxın  Şərq 

ərazilərindən  ancaq  Azıx  düşərgəsinin  V  və  VI  təbəqələrindən 

Aşel  mədəniyyətinə  aid  ən  zəngin  maddi  mədəniyyət  nümunələri 

aşkar  olunmuşdur.  Maraqlıdır  ki,  Azıx  mağara  düşərgəsinin  VI 

təbəqəsində  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  ilk  dəfə  olaraq 

mükəmməl  işlənmiş  əl  çapacaqları  tapılmışdır.  Əl  çapacaqlarının 

meydana  çıxması  ibtidai  insanların  həyatında  mühüm  rol 

oynamışdır.  Bununla  əlaqədar  olaraq  ulu  sakinlər  ovçuluq 

təsərrüfatını daha da inkişaf etdirməyə başlamışlar. 

Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit  düşərgəsinin  VI  təbəqəsində 

aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  2  mindən  artıq  daş  məmulatı 

tapılmışdır.  Düşərgənin  VI  təbəqəsindən  aşkar  olunan  daş 

məmulatı  içərisində  593  əmək  aləti  qeydə  alınmışdır.  Daş 

məmulatının  yerdə  qalan  hissəsini  isə  istehsal  tullantıları, 

nukleuslar  və  təbii  çaydaşıları  təşkil  edir.  Düşərgənin  VI 

təbəqəsindən  əmək  alətləri  ilə  birlikdə  istehsal  tullantılarının  və 

nukleusların  aşkar  olunması  qədim  Aşel  mədəniyyəti  dövründə 



147 

 

Azıx düşərgəsində qədim  insanların əmək alətləri  hazırladıqlarını 



göstərir. 

Azıx  qədim  insan  düşərgəsinin  VI  təbəqəsində  aparılan 

arxeoloji  qazıntılar  zamanı  aşkar  olunmuş  daş  məmulatını 

aşağıdakı qruplara ayırmaq olar:  

1.

 

Təbii çaydaşıları (37 ədəd). Onların  üzərində  ikinci dəfə  işlənmə 



izləri  yoxdur.  Lakin  onların  bəziləri  üzərində  iş  zamanı  əmələ 

gəlmiş qopuq və əzilmələr müəyyən olunur. 

2.

 

Nüvələr (9 ədəd). Onların 4-ü çaxmaqdaşından, 3-ü slanes və 2-si 



bazalt  daşlarından  hazırlanmışdır.  Düşərgənin  VI  təbəqəsindən 

qeydə  alınmış  nüvələri  tipoloji  cəhətcə  bir  zərbə  səthli  nüvələr, 

birüzlü  diskşəkilli  və  ikiüzlü  nüvələrə  bölünür.  Təsvir  olunan 

nüvələrin nümunələri 44-cü şəkildə göstərilmişdir. 

3.

 

Nüvəyə  oxşar  alətlər  (7  ədəd).    Onların  üzərində  ayrı-ayrı 



qopuqlar vardır. Ola bilsin ki, həmin daş məmulatı üzərində ikinci 

dəfə  işlənmə  əməliyyatı  aparmaq  istəmişlər,  lakin  bu  baş 

tutmamışdır.  Ona  görə  də  qeyd  olunan  alətlər  toxunulmaz 

qalmışdır. 

 

DüĢərgənin VI təbəqəsinin daĢ alətlərinin tipoloji          

xüsusiyyətləri 

Azıx  paleolit  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı  abidənin  qədim  Aşel  mədəniyyətinə  aid  təbəqəsindən 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə