Dərslik Naxçıvan Universiteti Elmi şurasının qərarı ilə nəşr olunur



Yüklə 3,98 Kb.

səhifə36/60
tarix30.12.2017
ölçüsü3,98 Kb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   60

 
 
115 
 
Məlum  olduğu  kimi,  Qay  Sezar  e.ə.  1-ci  ildə  Ermənistanı  işğal  edərək  bu 
ölkəni  Atropatenanın  hakimiyyətinə  verir.  Bizim  eranın  2-ci  ilində 
parfiyalılar  tərəfindən  qızışdırılan  ermənilər  Ariobarzana  qarşı  üsyan 
qaldırır.  Bu  Roma  sərkərdəsinin  ikinci  dəfə  Ermənistana  yürüşünə  səbəb 
olur.  Bu  yürüş  zamanı  ermənilər  məğlub  olur  və  Atropaten  hökmdarı 
Ariobarzan bu iki ölkə arasında nifaqa səbəb olan Albaka vilayətini geri alır.  
Tədqiqatçılar  bu  vilayətin  Vanla  Urmiya  arasında,  Ağrı  dağından  şərqdə 
yerələşdiyini,  əhalisinin  marlardan  ibarət  olduğunu  göstərirlər.  Albakada 
murasan  nəslindən  olan  Ajdahakanın  törəmələri  yaşayırdılar.  E.ə.  I  əsrlə 
eramızın  II  əsrinə  aid  dövrdə  Naxçıvan  və  Qoxtan  haqqında  məlumatlar 
digər  mənbələrdə  də  var.  Mənbələrin  məlumatına  görə,  Naxçıvanın  hakimi 
murasan qəbiləsinin Əjdahaka nəslindən olmuşdur. Belə çıxır ki, Naxçıvan o 
zaman Albaka vilayətinin tərkibində olub. Bu nəsildən olan sərkərdə Arğam 
indiki  Ermənistan  ərazisində  taxt-tac  uğrunda  mübarizədə  tərəflərdən  gah 
birinə,  gah  da  o  birinə  kömək  edərək  onları  zəiflətmişdir.  Mənbələrin 
məlumatına  görə  Qoxtanda  olan  rabsodlar  [gəzərgi  müğənnilər] 
mahnılarında  Ağramı  tərənnüm  etmişlər.  Belə  nəticəyə  gəlmək  olarki,  o 
dövrdə  Naxçıvanın  əhalisi  marlar,  utilər,  peçeneklər,  çovdeylər  həmçinin 
digər qəbilələr məskunlaşmışdılar. Onlar mənşəcə türkdilli idilər. 
Atropatena  dövrünə  aid  mədəniyyət  nümunələri  keramika  məmulatı 
ilə təmsil olunmuşdur. Demək olar ki, halqa dabanlı, üzəri qırmızı və narıncı 
rənglə  örtülmüş  kasaların  parçaları,  ehtimal  ki,  II  Dövrdə  daha  geniş 
yayılmışdır.  Bu  kasaların  dairəvi,  halqaşəkilli  oturacaqları  Parfiya  və  İran 
Azərbaycanının yaşayış yerləri üçün xarakterik deyil. Lakin bəzi nümunələr 
Pasarqaddan,  İranın  digər  yerlərindən  və  Cənubi  Qafqazın  Ellin  dövrü 
qəbiristanlıqlarından  məlumdur.  Kənarında  yiv  açılmış  kasaların  ağız 
kənarları  xaricə  doğru  çıxıntılı  olub  qapaq  qoyulmaq  üçün  nəzərdə 
tutulmuşdur.    Bu  tiplər  daha  çox  yerüstü  materiallar  arasında  yayılmış  və 
həmin  dövrlə  tarixləndirilə  bilərlər.  Ağzının  kənarı  xaricə  doğru  çıxıntılı 
olan  küpələr  Cənub-Qərbi  və  Qərbi  İranda  Əhəməni  dövründən  Parfiya 
dövrünə  keçən  təbəqələrdən  məlumdur  və  Oğlanqalanın  II  Dövrü  üçün 
tipikdir. 
   E.ə.  VI-I  minilliklərdə  Naxçıvanda  etnik  mədəni  proseslər. 
Naxçıvanda  yerləşən  arxeoloji  abidələrin  tədqiqi  Bu  ərazidə  formalaşan 
qədim  mədəniyyətlərin  yerli  etnoslar  tərəfindən  yaradıldığını  təsdiq  edir. 
Naxçıvanın  qədim  mədəniyyətləri  Yaxın  Şərq  və  Cənubi  Qafqaz 
mədəniyyətləri  ilə  əlaqəli  şəkildə  inkişaf  etmiş,  mədəniyyətlərin 
formalaşmasında  iqtisadi-mədəni  əlaqələrin  və  miqrasiyaların  da  müəyyən 
rolu  olmuşdur.  Qədim  Şərq  ölkələri  ilə  mədəni  əlaqələr  hələ  e.ə.VII-VI 


 
 
116 
 
minilliklərdən  başlamışdı.  I  Kültəpənin  Neolit  təbəqəsindən  aşkar  olunan 
Xalaf tipli çölmək e.ə.VI minilliyə aid edilir. Tədqiqatçıların ümumi fikrinə 
görə  bu  çölmək  Mesopotamiyadan  gətirilmişdir.  Çölmək  I  Kültəpədə 
arxasıüstə  uzadılmış  skeletlə  birlikdə  aşkar  olunmuşdur.  Əgər  nəzərə  alsaq 
ki,  bu  tip  dəfn  adəti  Mesopotamiyada  Xalaf  mədəniyyətinin  yayıldığı  dövr 
üçün  xarakterik  olmuşdur,  o  zaman  bu  tip  keramikanın  müəyyən  əhali 
qrupunun miqrasiyası ilə gətirildiyini demək olar. Bu dəfn adəti şumerlərlə 
bağlanmışdır.  Şumеrlərin  türkdilli  оlmаsı  ilə  bаğlı  bir  sırа  Аvrоpа 
аlimlərinin,  о  cümlədən  mərhum  аlmаn  аlimi  Q.Hüzingin,  Е.Fоrеrin, 
F.Hummеlin,  V.  Хristiаnın,  B.  Lаndsbеrqеrin  fikirləri  sоnrаdаn  siyаsi 
məqsədlər  хаrаktеrinə  inkаr  еdilmişdir.  F.  Hоmmеl  şumеrlərin  Оrtа 
Аsiyаdаn  köçərək  Ön  Аsiyаyа  gələn  türk  tаyfаlаrı  оlduğunu  dеməklə  350 
şumеr  sözünün  türkcə  izаhını  vеrmişdir.  Şumеrlərdə  Аllаh  mənаsını  ifаdə 
еdən «Dinqir», türklərdə «Tеnqri» sözlərinin, mifоlоji və dil özəllikləri əski 
şumеr  dilinin  türk  dilinə  uyğun  оlduğunu  göstərir.  Fikrimizcə,  bu  qruplar 
ticarət  və  sənətkarlardan  ibarət  olmuş  yerli  əhali  ilə  qaynayıb  qarışmışdır. 
Ovçulartəpəsində  aşkar  olunan  ev  sıçanlarının  araşdırılması  onların 
Mesopotamiya  mənşəli  olduğunu,  lakin  yerli  şəraitə  uyğunlaşaraq  xeyli 
dəyişdiyini  göstərir.  Araşdırmalar  bu  heyvanların  qədim  əkinçilik 
mədəniyyətlərini təqib edərək e.ə.VIII-VII minilliklərdə Naxçıvana gəldiyini 
təsdiq edir. Lakin bütün bunlar heç də, bəzi tədqiqatçıların iddia etdiyi kimi, 
Naxçıvanın 
qədim 
əkinçilik 
mədəniyyətlərinin 
Mesopotamiyadan 
gətirildiyini təsdiq etmir, əksinə onun yerli zəmində inkişaf etdiyini göstərir. 
Ümumiyyətlə,  son  illər  artan  faktlar  İkiçayarasının  qədim  əkinçilik 
mədəniyyətlərinin  Cənubi  Qafqaz,  o  cümlədən  Naxçıvan  ərazisində 
formalaşan  mədəniyyətlərə  müəyyən  təsir  göstərdiyini  təsdiq  edir.  Bu  təsir 
müəyyən  istehsal  sahələrinin  inkişafını  stimullaşdırmışdır.  Belə  nəticəyə 
gəlmək olar ki, Naxçıvan abidələrində yayılan boyalı keramika, o cümlədən 
Xalac  boyalı  keramikası  Cənub  mədəniyyətlərinin,  xüsusilə  Ubeyd 
mədəniyyətinin  təsiri  ilə  ortaya  çıxmışdır.  Araşdırmalar  göstərir  ki, 
İkiçayarası  tayfalarının  Naxçıvanla  iqtisadi-mədəni  əlaqələrini  gücləndirən 
əsas  faktorlardan  biri  bu  ərazinin  təbii  sərvətləri,  xüsusilə  mis  yataqları 
olmuşdur. 
İ.H.Nərimanov  Leylatəpə  yaşayış  yerini  aşkar  etdikdən  sonra  bu 
yaşayış  yerinin  Mesopotamiya  tayfaları,  xüsusilə  Ubeyd-Uruk  tayfaları  
tərəfindən  salındığını  qeyd  etmişdir.  Onun  fikrinə  görə,  Naxçıvanda  Xalaf 
mədəniyyətindən 
sonra, 
Ubeyd 
mədəniyyətinə 
mənsub 
tayfalar 
məskunlaşmışdır.    Hazırda    tədqiqatçıların  bir  qrupu  tərəfindən  Leylatəpə 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   ...   60


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə