Dərslik Prof. S.İ. Seyidov və prof. M.Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə



Yüklə 3,93 Mb.

səhifə33/191
tarix17.09.2017
ölçüsü3,93 Mb.
növüDərs
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   191

103

dəyişdirməkdən ibarətdir.

Ünsiyyət sahəsində tədqiqat aparmış digər psixoloqlar da

onun funksiyalarını ətraflı şərh etmişlər.  Bu baxımdan

B.F.Lomovun irəli sürdüyü fikirlər xüsusilə diqqəti cəlb edir

1



B.F.Lomov ünsiyyətin funksiyalarını üç qrupda birləşdirir: 

məlumati - kommunikativ,  tənzimedici- kommunikativ,  affek-

tiv- kommunikativ. 

Göründüyü kimi,  B.F.Lomova görə ünsiyyət birinci

növbədə məlumatın,  informasiyanın verilməsi və qəbul

olunması vəzifəsini, başqa sözlə informasiya mübadiləsi funk-

siyasını yerinə yetirir.  Məhz buna görə də,  təsadüfi de- yildir

ki, informasiya mübadiləsini ünsiyyətin əsas cəhətlərindən biri

kimi qəbul edirlər. 

Lakin ünsiyyət zamanı insanlar yalnız informasiya

mübadiləsi ilə məhdudlaşmır,  eyni zamanda bu prosesdə

davranışın qarşılıqlı tənziminə də təsir göstərirlər.  Bunun isə

əhəmiyyəti öz-özünə aydındır.  Ünsiyyət bu funksiyanı yerinə

yetirməklə insanlar arasında səmərəli qarşılıqlı münasibətlərin

yaranmasına,  qarşılıqlı münasibətləri tənzim etməyə xidmət

edir.


Ünsiyyətin

affektiv-kommunikativ

funksiyasının

əhəmiyyəti də az deyildir.  Bu funksiya insanların emosional

sferasına aid olub,  onlarda emosional vəziyyətin determinantı, 

şərti kimi özünü göstərir. 

Ünsiyyət çoxcəhətli, çoxplanlı proses olduğuna görə onun

digər özünəməxsus funksiyalarından da söhbət açmaq olar. 

Ünsiyyətin bu cür mühüm funksiyalarına birgə fəaliyyəti təşkil

etmək,  insanların

bir-birlərini,  qarşılıqlı

münasibətləri

formalaşdırmaq və inkişaf etdirmək və s.  funksiyalarını aid

etmək olar.



Ünsiyyət



fəaliyyətin

vəhdəti.

Ünsiyyət


                                                

1

Ломов  Б.Ф. Методологические  и  теоретические  проблемы 

психологии. – М., 1984, с. 258-275




104

psixologiyasında mütəxəssislərin diqqətini cəlb edən əsas, 

prinsipial məsələlərdən biri ünsiyyətlə fəaliyyətin vəhdəti

məsələsidir.  Lakin bu məsələyə psixoloqların yanaşma tərzi

müxtəlifdir. 

Qərb


ölkələrinin

bir


sıra

psixoloji

konsepsiyalarında ünsiyyət  və fəaliyyət bir-birinə qarşı qoyu-

lur. Bu konsepsiyalarda ünsiyyət amili davranışın determinantı, 

şərti kimi qəbul olunsa da, bu zaman fəaliyyətin dəyişdirici ro-

lu nəzərə alınmır.  Burada sosial proses mənəvi nitq ünsiyyəti

prosesi kimi götürülür.  Məhz buna görə də A.N.Leontyevin

fikrincə bu kimi hallarda fərd praktik şəkildə fəaliyyət göstərən

varlıqdan ünsiyyətə girən varlıq kimi qəbul olunur. 

Bunun əksinə olaraq bəzi psixoloqların fikrincə ünsiyyət

və fəaliyyət vəhdət təşkil edir.  Belə bir nəticə məntiqi olaraq

ünsiyyətin real insan münasibəti kimi başa düşülməsindən irəli

gəlir. Bu baxışa görə hər cür ünsiyyət forması insanların birgə

fəaliyyətinin spesifik formasından ibarətdir.  İnsanlar sadəcə

olaraq müxtəlif sosial funksiyaları yerinə yetirərkən «ünsiyyətə

girmirlər». Onlar həmişə bir neçə fəaliyyət prosesində ünsiyyət

saxlayırlar.  Buradan isə aydın olur ki,  daima işgüzar adam

ünsiyyətə girir,  onun fəaliyyəti həmişə başqa adamların

fəaliyyəti ilə üst-üstə düşür.  Lakin məhz fəaliyyətin həmin

kəsişməsi işgüzar adamın təkcə öz fəaliyyətinin predmetinə

deyil,  başqa adamların fəaliyyətinə qarşı da müvafiq

münasibət, birgə fəaliyyəti yerinə yetirən fərdlər arasında birlik

yaradır.  Beləliklə ünsiyyətin fəaliyyətlə vəhdəti faktı psixolo-

giyada fəaliyyət nəzəriyyəsinə istinad edən bütün psixoloqlar

tərəfindən qəbul olunur,  lakin bu əlaqənin xarakteri müxtəlif

şəkildə başa düşülür.

Bəzən fəaliyyət və ünsiyyətə yanaşı şəkildə mövcud olan

proses kimi deyil,  insanın sosial mövcudluğunun,  onun həyat

tərzinin iki tərəfi kimi baxırlar (B.F.Lomov).  Başqa bir halda

ünsiyyəti fəaliyyətin müəyyən sahəsi kimi başa düşürlər

(A.N.Leontyev). Bəziləri isə ünsiyyəti fəaliyyətin xüsusi növü

kimi şərh edirlər (A.A.Leontyev).




105

Psixoloqlar belə bir fikri əsaslandırırlar ki,  ünsiyyətin

köməyi ilə fəaliyyət təşkil olunur və zənginləşir.  Ünsiyyətə

girən tərəflər arasında birgə fəaliyyət planının tərtibi onların

hər birindən fəaliyyətin məqsəd və vəzifələrini bilməyi, obyek-

tin spesifikasını,  öz imkanlarını aydınlaşdırmağı tələb edir. 

Ünsiyyətin    bu prosesə daxil olması onun iştirakçılarının

«razılıq» və ya «narazılığı» həyata keçirmələrinə imkan verir. 

Bütün qeyd olunanlar ünsiyyət və fəaliyyətin bir- biri ilə

üzvü şəkildə vəhdət təşkil etdiyini söyləməyə imkan verir. 



II. 4.2.  Ünsiyyət informasiya mübadiləsi kimi

İnformasiya mübadiləsi və onun ünsiyyətdə yeri.

İnsanların bir-biri ilə informasiya mübadiləsi ünsiyyətin daha

geniş yayılmış tərəfi,  cəhəti olmaqla psixoloji ədəbiyyatda

ünsiyyətin

kommunikativ

tərəfi


adlanır. 

İnformasiya

mübadiləsi prosesində insanlar bir-birlərinin fikirləri, ideyaları, 

hissləri, istək və arzuları və s. ilə tanış olurlar. Başqa sözlə in-

sanlar bu prosesdə həyat və fəaliyyətləri üçün zəruri olan in-

formasiya mübadiləsini həyata keçirirlər.  Bu cür informasiya

mübadiləsi olmadan insanların birgə yaşayışı və fəaliyyəti

çətinləşər, mümkün olmazdı. 

Ünsiyyət

zamanı


həyata

keçirilən

informasiya

mübadiləsində iki tərəf iştirak edir:  məlumatı,  informasiyanı

verən və məlumatı qəbul edən.  Birinci tərəf – informasiyanı

verən kommunikatorikinci tərəf – informasiyanı qəbul edən

isə resipient adlandırılır.  Beləliklə hər cür informasiya

mübadiləsi K – İ – R (kommunikator- informasiya- resipient) 

sxemi üzrə həyata keçir.

Kommunikasiya vasitələri.  İnsanlar arasında informa-

siya mübadiləsini təmin edə biləcək vasitələr çox və

müxtəlifdir.  Psixoloji ədəbiyyatda bu cür kommunikasiya

vasitələrini iki qrupda birləşdirirlər.  Birinci qrup kommunika-






Dostları ilə paylaş:
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   191


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə