Dərslik Prof. S.İ. Seyidov və prof. M.Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə



Yüklə 3,93 Mb.

səhifə60/191
tarix17.09.2017
ölçüsü3,93 Mb.
növüDərs
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   191

208

göstərilir.

1

Psixoloqlar struktur uyuşmanı    «qrup üzvlərinin



xarakteristikalarının optimal uyuşmasının»  araşdırılması ilə

baglayırlar.  Buraya qrup üzvlərinin dünyagörüşü,  tələbatları, 

motivləri, maraqları və s.- nin oxşarlığı və yaxınlığını aid edir

və bu cür oxşarlıq və yaxınlığın qrup üzvlərinin bir-birinə

psixoloji cəhətdən uyuşmasına kömək etdiyini göstərirlər

(Ə.Bayramov, Ə.Əlizadə). 



Funksional psixoloji uyuşmaya gəldikdə burada idraki, 

emosional-iradi cəhətdən yaxınlıq,  xüsusilə temperament və

xarakter səviyyəsində uyuşma əsas götürülür.  Həyati faktlar

göstərir ki,  qrup üzvləri arasında xarakterlərinə görə

uyğunsuzluğun olması çox vaxt qrupda ciddi mənfi psixoloji

hadisələrin baş verməsinə,  xüsusilə qrupda psixoloji iqlimin

pozulmasına gətirib çıxarır.  Hətta qrup üzvlərinin tək birində

xarakterin ciddi uyğunsuzluğu qrup fəaliyyətinin pozulmasına

əsaslı təsir göstərə bilir.  Fikrimizi aydınlaşdırmaq üçün rast

gəldiyimiz bir fakta nəzər salaq. Yaxşı tanıdığımız, yüksək el-

mi dərəcəyə malik olan C. Bir elmi idarəyə şöbə müdiri təyin

olunmuşdu.  İlk dövrlər C.  Özünü bacarıqlı təşkilatçı kimi

göstərməyə çalışsa da bir neçə ay keçdikdən sonra həqiqi

xasiyyətini biruzə verməyə başladı. O, tabeliyində olan işçiləri

incidir,  hamının yerli-yersiz    onun istədiyi kimi hərəkət

etməsini tələb edirdi.  Qulaq asmayanları müxtəlif bahanələrlə

işdən uzaqlaşdırmağa çalışır,  rəhbərliyin düzgün tələblərini

qəbul etmirdi.  Həmişə öz fəaliyyəti ilə müəssisədə yüksək

qiymətləndirilən şöbədə psixoloji iqlim pozulmaqla yanaşı

şöbənin fəaliyyəti iflic vəziyyətinə düşmüşdü.  Bütün bunlar

rəhbərliyin nəzərindən qaçmadığına görə C-nı 1  illik elmi

məzuniyyətə göndərməyə,  şöbəni birləşdirməyə məcbur oldu-

lar. C.  İlk dövrlər bunula razılaşmış, elmi işini başa çatdırmış

                                                

1

Байрамов Я.С., Ялизадя Я.Я. Сосиад психолоэийа – Бакы, 2003, с. 

168



209

rəhbərliyin



yaxından

köməyi


sayəsində

doktorluq

dissertasiyasını müdafiə etmişdir. Az vaxt keçdikdən sonra C-

in xarakter əlaməti yenə də özünü göstərməyə başlayır,  ona

yaxından köməklik göstərmiş müəssisə rəhbərinə qarşı

çıxmağa,  ona qarşı iftiralar uydurmağa başlayır.  Nəticədə

yenidən müəssisədə psixoloji iqlim pozulur,  işdə ciddi

narahatlıq özünü göstərməyə başlayır. 

Bu cür faktlar göstərir ki,  qrupda şəxsiyyətlərarası

rolların bir-biri ilə uyuşması psixoloji uyuşmanın zəruri

şərtlərindən birinə çevrilir.  Əksinə,  rollararası münaqişələrin  

yaranması isə qrup uyuşmasını çətinləşdirməklə onun

fəaliyyətinin səmərəliliyinə mənfi təsir göstərir. 

Psixoloji ədəbiyyatda qeyd olundugu kimi,  qrup

uyuşmasının adaptiv planda təhlili pozitiv şəxsiyyətlərarası

münasibətlərin formalaşdırılmasını nəzərdə tutur.  Psixoloqlar

qrup uyuşmasının adaptiv planda həyata keçirilməsini təmin

etmək üçün işgüzar oyunlar metodundan geniş istifadə

olunmasını məsləhət görürlər. 

Psixoloqların apardıqları tədqiqatlar göstərmişdir ki,  işi

birlikdə icra edən və ya yanaşı yaşayan adamların uyuşan və

uyuşmaz olması qrupların sosial-psixoloji tədqiqi üçün ən ak-

tual vəzifələrdən biridir. 

Qrup uyuşmasının eksperimental tədqiqi qomeostat adla-

nan xüsusi qurğunun köməyi ilə həyata keçirilir. Qomeostat elə

bir cihazdır ki,  burada eyni vaxtda bir neçə adam işləyə bilir. 

Bu zaman birgə fəaliyyətin müvəffəqiyyəti bütün qrupun

fəaliyyətinin uzlaşdırılmasından və uygunlaşdırılmasından asılı

olur. Bu cihazın köməyi ilə qrupun birgə fəaliyyətə nə dərəcədə

hazır olduğunu aşkara çıxarmaq mümkün olur.  Bu baxımdan

qomeostatdan müəyyən qrupları yaratmaq məqsədi ilə müvafiq

qrup üzvlərini müəyyənləşdirmək üçün onun imkanlarını

şişirtməyə imkan vermədən istifadə etmək mümkündür. 

Qrup təzyiqi fenomeni.  XX əsrin 50 və 60- cı illərində

sosial psixologiyada şəxsiyyətin davranışının      onun fərqli




210

sərvət meylləri və normaları qrup normalarına uyğun gəlmədiyi

şəraitdə ziddiyyətli xarakter daşıması problemi diqqət

mərkəzində olmuşdur.  Bu cür psixoloji konfliktlər qrupun

şəxsiyyətə təsiri şəraitində təzahür edə bilirdi ki,  bu qrup

təzyiqi hadisəsi kimi qeyd olunurdu.  Fərd və qrup arasındakı

konflikti həll etməyin yollarından biri kimi konformizm özünü

göstərməyə başlamışdır. 

Konformizm (və ya konformluq)  fərdin qrupla zahirən

razılaşması,  ixtilafı daxilən dərk etdiyi halda onun hər bir

təsirinə tabe olması, hər bir şəraitdə uyğunlaşmasından ibarətdir. 

Bu baxımdan sosial psixologiyada konformluq dedikdə fərdin

qrupla zahirən razılaşması, ixtilafı daxilən dərk etdiyi halda onun

hər bir təsirinə tabe olması, hər bir şəraitə şüurlu uyğunlaşması, 

insanların öz davranışlarını dəyişmək meyli başa düşülür.  Bu

zaman istər-istəməz psixoloji cəhətdən fərdin mövqeyinin qru-

pun təzyiqinə məruz qalması baş verir. 

Konformizm fenomeni empirik şəkildə insanlara çoxdan

məlumdur. Prof. Ə.Əlizadə hələ qədim zamanlarda Azərbaycan

güzəran


psixologiyasında

konformizmin

müxtəlif

bədii


modellərinin təsvir olunduğunu aşkara çıxarmışdır.

1

Konformluq və nonkonformluq probleminin eksperimen-



tal tədqiqi başlıca olaraq M.Şerif,  S.Aş,  R.Kraçfild,  D.Kreçin

əsərləri meydana gəldikdən sonra diqqəti cəlb etməyə

başlamışdır. Burada məşhur Amerika psixoloqu S.Aşın xidməti

xüsusilə


böyuk

olmuşdur. 

Onun

1956-


ildəki


eksperimentlərinin

nəticələri

sosial

psixologiyanın



«ən

heyrətamiz

kəşflərindən

biri


kimi»    (V.E.Çudnovski) 

səciyyələndirilməyə başladı. 

S.Aşın        eksperimenti çox sadə olmaqla hər hansı bir

mürəkkəb texniki ölçü tələb etmirdi. Eksperiment 7- 8 nəfərdən

ibarət qrupda aparılmışdır.  Yoxlananları yazı taxtasından 3-5 

                                                

1

Байрамов  Я.С.,  Ялизадя  Я.Я. Сосиал  психолоэийа.  – Бакы,  2003, 

с.176





Dostları ilə paylaş:
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   ...   191


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə