Disiplinlerarası Akdeniz Araştırmaları Dergisi Journal of Interdisciplinary Mediterranean Studies Volume



Yüklə 1,23 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/6
tarix17.11.2018
ölçüsü1,23 Mb.
#80178
1   2   3   4   5   6

Cüneyt ÖZ 

124 

küplere rastlanılmamıştır. Yılmaz

52

, Selge Tiyatrosu’ndaki diazomanın arkasında bulunan duvarın 



içindeki beş adet yuvanın bu küplere ait olabileceğinden bahsetmektedir

53

. Bir diğer araştırmacı 



olan Izenour

54

, Beth Shean Tiyatrosu’nda (İsrail) bu tarz küplerin yuvaları olabilecek kalıntıların 



varlığından  söz  etmektedir

55

.  Ancak  ona  göre  bu  küplerin  akustiğe  etkisi  oldukça  zayıftır. 



Termessos, Perge ve Aspendos tiyatrolarının akustiğini temel alarak antik tiyatroların akustiğini 

inceleyen  Eryıldız  ise,  Aspendos  tiyatrosunda  bulunan  nişlerin  diazomanın  arkasındaki  galeriyi 

aydınlatma  amacı  taşıyabileceğinin  yanı  sıra,  aynı  zamanda  ses  küpleri  için  de  kullanılmış 

olabileceğini  aktarmaktadır

56

.  Vitruvius,  bu  bronz  küplerin  Roma’da  değil  aksine  Hellen  kent 



devletlerinde yoğun olarak kullanıldığını dile getirmektedir

57

.  



Tiyatrolarda akustiği sağlamak için oturma sıralarının yapımı önemlidir

58

. Oturma sıralarının 



çapı ve tiyatro caveasının oturtulduğu yamacın eğimi, tiyatro içerisinde oluşacak sesin şiddetiyle 

bağlantılıdır

59

. Orkestradan gelen seslerin seyircilere daha iyi yansıması için, tiyatro oturma sıra-



ları  genelde  20-34

°

lik  açıyla  konumlandırılmaktadır



60

.  Bir  başka  görüşe  göre,  oturma  sıraları 

diazoma  öncesinde  30

°

,  diazomadan  sonra  ise  38



°

lik  (bu  derece  farkının  Roma  tiyatrolarındaki 

diazomadan  sonra  üst  oturma  sıralarına  geçişteki  yükseklikle  ilintili  olabileceği  düşünülebilir

61



bir açıyla konumlandırılırsa, tiyatro akustiği açısından olumlu sonuçlar verecektir

62

. ERATO pro-



jesi kapsamında Sicilya’da bulunan Syrakousai antik kenti tiyatrosu ile Ürdün’de yer alan Jerash 

antik kentindeki güney tiyatroda yapılan akustik ölçümlerde Syrakousai Tiyatrosu’na göre cavea 

çapı  daha küçük olan  Jerash  Tiyatrosu’nda  ses  şiddetinin  daha  yüksek olduğu  görülmektedir

63



Buna göre cavea çapının büyük olması akustik açıdan bir dezavantaj olarak düşünülebilir  mi

64



                                                                        

52

  Yılmaz 2010, 18, 172. 



53

  Yılmaz’ın burada yaptığı varsayımın herhangi bir kanıtı bulunmamaktadır. Bu yuvalar aydınlatma ya da statik 

amaçlı da yapılmış olabilir. 

54

  Barba Sevillano et al. 2008, 4160, Fig. 13. 



55

  Bu tiyatro dışında Gerasa Tiyatrosu (Ürdün) ile Skythopolis antik kenti tiyatrosunda da bu tür nişlere rastlan-

mıştır (Barba Sevillano et al. 2008, 4160). 

56

  Irklı-Eryıldız 2006, 283. 



57

  Vitr. de Arch. V. V. 

58

  Epidauros  Tiyatrosu’nun  caveası  yapılırken  matematiksel  hesaplamalardan  yararlanılarak  yapıldığı  ileri 



sürülmektedir. Bk. Vovolis 2012; Fossum 1926. Tiyatronun oturma sıra sayılarının (34-21, 55-34)  arasındaki 

uyumun, Pythagoras’ın altın oranı ya da Fibonacci sayıları (bu sayılar ve altın oran hakkında bk. Bakım 2014, 

2-9) ile ilintili olduğu söylenmektedir.  Caveanın bu matematiksel ve geometrik hesaplamalarla kurulmasının 

akustiği iyileştirdiği düşünülür (Vovolis 2012, 153). 

59

  Rindel 2008, 33; Özdilek 2011, 31. 



60

  Yaşaroğlu  2006,  8;  Hellenistik  Dönem  tiyatrolarında  caveanın  oturtulduğu  yamacın  eğimi  çeşitli  morfolojik 

özelliklere göre artabilir, hatta 40˚nin üstüne de çıkabilir. Oturma sıraları için verilen ortalama ölçüler +  - 3/5 

cm. arasında değişebilir (Özdilek 2011, 29); Anadolu’da incelenen birçok tiyatroda oturma sıraları yaklaşık 30

° 

eğimle  yapılmıştır  (Yılmaz  2010,  17);  Anadolu’da  bulunan  tiyatrolar  hakkında  ayrıntılı  bilgi  için  bk.  Dilmen 



2004, 13-34. 

61

  Ayrıca Roma tiyatrolarında ima cavea’nın eğimi, summa cavea’ya göre daha azdır. Summa cavea’nın eğiminin 



fazla olması akustik ile orkestra’ya bakışın iyileştirilmesi amacına yöneliktir (Özdilek 2011, 29). 

62

  Irklı - Çalışkan 1990, 356. 



63

  Rindel 2008, 33, Tab. 1. 

64

  Tiyatro planı hakkında bk. Vitr. de Arch. V. VI-VII. Elbette ki cavea çapı tek başına düşünülemez; cavea, sahne binası 



ve her ikisini birleştiren yan duvarların bütünleyici rolü akustiğin daha iyi olmasını sağlayan faktörlerdir (Özdilek 

2011,  31).  Ancak  sahne  binası,  orkestra  ve  caveanın  orantısız  ölçülerde  olmasının  da  akustiği  etkileyeceği  göz 

önünde bulundurulmalıdır. Şöyle ki Vitruvius, Roma tiyatrolarında sesin üst oturma sıralarına daha rahat ulaşması 

için  caveanın  arka  bitimine  yapılacak  revakların  çatı  yüksekliği  ile  sahne  binasının  yüksekliğinin  eşit  olması 

gerektiğinden bahsetmektedir (Vitr. de Arch. V. VI. 4). Ayrıca bk. Declercq – Dekeyser 2007a. 



Antikçağ Tiyatrolarında Akustik Üzerine Bir Değerlendirme 

125 

Özellikle  Hellenistik  Dönem  tiyatrolarında  caveanın  uç  kısımlarının  sahneye  uzatılarak  at  nalı 

formu almasının, aslında dinleyicilere sesin berrak ve anlaşılır bir şekilde ulaştırılmak istenmesin-

den kaynaklı olabileceği söylenmektedir

65



Tiyatroda oturma sıralarını yatay olarak ayıran geçiş veya gezinti yerlerinin (diazoma) geniş-

liği ve yüksekliği oransal olarak eşit olmalıdır

66

. Eğer bu geçitler yüksek olursa orkestradan gelen 



sesi yansıtarak sesin üst kısımlara ulaşmasını engeller, farklı yönlere dağılan ses ise üst sıralarda 

oturan kişilere tam anlamıyla ulaşamayacaktır

67

. İşte bundan dolayıdır ki oturma sıraları yapılır-



ken  orkestradan  yukarıya  doğru  çizilecek  düz  bir  hat  hiçbir  engele  takılmadan  en  üst  noktaya 

kadar ulaşırsa, seste aynı şekilde en üst oturma sıralarına kadar sorunsuzca ulaşacaktır

68

.    


Güneşten korunmak için kullanılan baldeken/velum

69

 (yelken, perde, tente, gölgelik) dışında 



üzerlerinin açık olduğu bilinen antik tiyatrolarda rüzgâr ve yağmur gibi doğa olayları tiyatrodaki 

akustiği  olumsuz  etkileyen  faktörlerdendir

70

.  Vitruvius  kitabında,  tiyatroların  rüzgârlara  karşı 



korunaklı bir biçimde yapılması gerektiğini söylemektedir. Çünkü bataklık gibi alanlar üzerinden 

eserek gelen rüzgâr tiyatroya ulaştığında insanları rahatsız  ederek

71

, oyuncuların seslerini dağı-



tıp,  sesin  tiyatro  içinde  herhangi  bir  yerde  boğulmasına  sebebiyet  verebilir.  Sahne  binasının 

ihtişamlı görünümüne kavuşmadığı erken  dönem  tiyatrolarında orkestranın arkasından  oturma 

sıralarına doğru esen rüzgârın, sesin taşınmasında etkin bir rol üstlenmiş olabileceği düşünülür

72



Böylece oyuncuların sesini izleyiciye taşıyan rüzgâr, önemli bir akustik görev üstlenmiştir. Sahne 

binalarının  oldukça  görkemli  bir  yapıya  dönüştüğü  Roma  Dönemi’nde  ise  bunların  dışarıdan 

gelecek gereksiz sesleri engelleyen bir kalkan ya da koruma duvarı işlevinin yanı sıra orkestrada 

ya da logeion/pulpitumda performans sergileyen oyuncuların seslerini yansıtma görevi gördüğü 

de düşünülmektedir

73

. Ayrıca sahne binalarının üzerine yapılan ahşap çatı da oyuncuların sesini 



yansıtarak, akustik anlamda fayda sağlamıştır

74

. Hunningher, sahne binası yıkık olan Syrakousai 



Tiyatrosu  ile  sahne  binasının  büyük  bir  kısmının  ayakta  olduğu  Tauromenion  Tiyatrosu’nu 

karşılaştırmış  ve  Tauromenion  Tiyatrosu’nun  ses  uyumunun  daha  iyi  olduğunu  tespit  ederek, 

tiyatrolarda yapılan sahne binalarının öncelikli yapım amacının akustiği geliştirmek olduğunu ileri 

sürmüştür

75

.  Elbette  ki  tiyatrolarda  yapımına  başlanmasıyla  birlikte  sürekli  değişen  ve  gelişen 



sahne binaları

76

, doğrudan veya dolaylı olarak tiyatro akustiğine katkı sağlamıştır.  



Roma tiyatrolarında seyircileri güneşten korumak için yapılan  velumun ses yansıtıcı özelliğe 

sahip  olduğu,  aynı  zamanda  yankılanmayı  önlediği  düşünülmektedir

77

.  Antikçağ  tiyatrolarında 



                                                                        

65

  Özdilek 2011, 31. 



66

  Vitr. de Arch. V. III. 4. 

67

  Vitr. de Arch. V. III. 4. 



68

  Vitr. de Arch. V. III. 

69

  Karatağ 2013, 416; ayrıca bk. Özdilek 2016, 159. 



70

  Rindel 2008, 32. 

71

  Vitr. de Arch. V. III. 



72

  Epidauros Tiyatrosu’nda orkestradan caveaya doğru esen rüzgârın sesin taşınmasını sağladığı düşünülmekte, 

fakat  rüzgâr  esmediğinde  de  tiyatronun  akustiğinin  iyi  olduğu  görülmektedir  (Declercq  –  Dekeyser  2007a, 

2012);  Bilindiği  gibi  tiyatroların  yön  ve  konumu  birçok  koşulun  yanında  (Özdilek  2011,  28)  güneş  ve  rüzgâr 

dikkate alınarak seçilmiştir. Bk. Vitr. de Arch. V. III; Ferrero 2009, 28. 

73

  Vovolis 2012, 151; Özdilek 2011, 31-32. 



74

  Thorpe 2012, 76-77. 

75

  Vovolis 2012, 152, dn. 6. 



76

  Sahne binalarının gelişimi için bk. Özdilek 2011, 232 vd. 

77

  Yaşaroğlu  2006,  12;  Aspendos  Tiyatrosu’nda  güneşten  korunmak  için  yapılan  gölgeliğin  yün  olduğu 



 



Yüklə 1,23 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə