Disiplinlerarası Akdeniz Araştırmaları Dergisi Journal of Interdisciplinary Mediterranean Studies Volume



Yüklə 203,49 Kb.

səhifə6/6
tarix17.11.2018
ölçüsü203,49 Kb.
1   2   3   4   5   6

Cüneyt ÖZ 

128 

bırakmaktadır

102


).  Buna  göre  antikçağ  tiyatro  masklarının,  aktörün  sesinin  yayılımını  önemli 

ölçüde  yükselttiği  sonucuna  varılmıştır

103

.  Daha sonra  aynı  mankenler  Epidauros  Tiyatrosu’nun 



orkestrası  ile  proskeniona yerleştirilerek,  tiyatroda  ayrı  bir  ses  ölçümü  daha  yapılmıştır.  Bunun 

sonucunda,  özellikle  gürültülü  koşullar  altında,  oyunu  izleyen  seyircilerin  masklar  sayesinde 

aktörün  sesini  algılamalarının  daha  iyi  olduğu  anlaşılmıştır.  Ancak  maskların,  normal  koşullar 

altında,  Epidauros  Tiyatrosu’nun  akustiğindeki  mükemmel  anlaşılabilirliğinin  üzerine  etkisinin 

bulunmadığı  sonucuna  varılmıştır

104


.  Araştırmada  özellikle  gürültülü  koşullar  altında  maskeli 

aktörlerin sesinin daha iyi anlaşılması sonucu şaşırtıcı ve ilginçtir. Belki de bu sonucun maskeden 

çıkan sesin consonant özelliğinden kaynaklı olmasıyla ilişkisi vardır. Bazı sesli harfler (i, e) yüksek 

frekanslıyken, bazıları (a, o) ise düşük frekanslıdır. Fakat birçok sessiz harf (d, b, v, z, l, m, n, r) 

yüksek frekanslı olma özelliğine sahiptir. Yüksek frekans özelliğine sahip olan sesli harfler büyük 

ve geniş alanlarda gereklidir. Tiyatroda oynanan birçok oyunda, konuşmanın daha iyi anlaşılabil-

mesi  için  yüksek  frekansa  sahip  olan  sesler  (birçoğu  sessiz  yani  consonant)  büyük  önem  arz 

etmektedir

105

.    


Değerlendirme  

Antikçağda tiyatro, birçok oyun  yazarının  katkılarıyla gelişirken, mimari form olarak inşa edilen 

tiyatro da bunlara paralel olarak birtakım eklemeler ve düzenlemelerle birlikte son özgün şekline 

Roma Dönemi’nde kavuşmuştur. Nereye yapılacağından tutun da iyi bir akustik için nelerin yapı-

lacağına  kadar  birçok  araştırma  ve  bilginin  sonucunda  tiyatrolar  inşa  edilmektedir.  Antikçağ 

tiyatrolarındaki akustik son derece önemlidir. Çünkü günümüzdeki gibi sesi güçlendirerek yayılı-

mını  hızlandıracak  araç  gereçlerin  kullanımı  mümkün olmamıştır.  Bu  yüzden  insanoğlu  tiyatro-

larda akustiği geliştirmek için  birçok yol ve yöntem  denemiştir. Bunlardan  ilki tiyatro yapılacak 

arazinin akustik açıdan uygun olmasıdır. Dissonantcircumsonantrezonant ve consonant özel-

liğe sahip araziler, sesin dağılmasını önlediği için tiyatro yapımına uygun değildirler.  Arazi seçimi 

yapıldıktan  sonra  cavea,  ses  akış  hızının  hareketine  uygun  olarak,  belirli  bir  eğim  sağlayan 

yamaca oturtulmalıdır. Tiyatronun yapıldığı yamacın eğimi ve caveaların diazomalarla bölünmesi 

gibi  etkenler  caveaların  eğim  oranını  etkilemektedir. Örneğin  Roma  tiyatrolarında  imma  cavea 

ile  summa  caveanın  eğim  oranı  eşit  değildir.  Bu  hem  summa  caveanın  orkestraya  bakış  pers-

pektifinin uygun olarak sağlanmasına hem de diazomanın yüksekliği ile akustik değerlerin daha 

iyi sağlanması amacına yöneliktir. Antik tiyatrolarda sahne binalarının da akustik açıdan olumlu 

sonuçlar  için  kullanıldığı  bilinmektedir.  Her  ne  kadar  ilk  olarak  dışarıdan  gelen  gereksiz  sesleri 

engelleyen bir kalkan görevi görmüş olsa da, bazı araştırmacılar sahne binalarının ilk yapılış ama-

cının  akustiği  geliştirmek  olduğunu  savunmuştur

106


.  Hiç  kuşkusuz  tiyatro  akustiğine  önemli 

katkısı olan sahne binalarının ilk olarak akustiği geliştirmek için yapıldığı fikri pek makul değildir. 

Çünkü  ilk olarak ahşaptan  bir paravanı andırır  şeklinde yapılan  sahne binaları, oyuncuların  giy-

silerini değiştirmek ve oyun esnasında gerekli hazırlıkları yapmak için kullandıkları alanlar olarak 

görülmektedir.  Ayrıca  sahne  binaları,  oyunlarda  oyuncuların  arkasında  görsel  bir  fon  yaratmak 

için de kullanılmışlardır.  

Sesin  longitudinal  basınç  dalgaları  şeklinde  tiyatro  içerisinde  rahatlıkla  hareket  etmesi  ve 

                                                                        

102

 Bk. Kontomoichos et al. 2014, 1445, Fig. 3. 



103

 Kontomoichos et al. 2014, 1446. 

104

 Kontomoichos et al. 2014, 1451. 



105

 Vovolis 2012, 168. 

106

 Bk. Vovolis 2012, 152, dn.6. 




Antikçağ Tiyatrolarında Akustik Üzerine Bir Değerlendirme 

129 

yayılması  için, müzik  yasalarına  göre,  caveanın  belirli kısımlarındaki nişler  içerisine  yerleştirilen 

bronz küplerin varlığını antik kaynaklar aracılığıyla biliyoruz. Ancak hala bu konuya dair kanıtlar 

yetersiz olup, tartışmalar devam etmektedir. Araştırmacılar bazı tiyatrolardaki (Aspendos, Beth 

Sean  (İsrail)  ve  Selge  Tiyatrosu  vb.)  nişlerin  bu  bronz  küplerle  alakalı  olduğunu  söylemektedir. 

Ayrıca bunun yanı sıra aydınlatmaya yönelik (Aspendos Tiyatrosu) olabileceği de düşünülmekte-

dir. Yapılacak yeni tiyatro kazılarında bulunacak nişlerin içerisinde bronz bir küp kalıntısı ortaya 

çıkarılana  kadar,  bu  tartışmaların  devam  edeceği  açıktır.  Tiyatro  üzerini  kapatarak  insanları 

güneşten  koruyan  velumların,  aslında  sesin  yankılanmasını  önleyerek  akustik  anlamda  fayda 

sağlamış olduğu düşünülür. Tiyatro yapımında kullanılan taşların bile (kireçtaşı, mermer, kalker 

vb.) akustik işlev görmüş olabileceği, çeşitli deneysel çalışmalarla ortaya konulmaya çalışılmıştır

107



Tiyatro  yapımında  seçilen  taşların  öncelikle  yapıya  taşınmasının  kolay  olacağı  en  yakın  yerden 



elde  edilmesi  düşünülmüş,  maliyet  konusu  belki  de  ilk  planda  yer  almıştır.  Tiyatro  inşası  için 

seçilecek yapı malzemesinin (kireçtaşı, mermer, kalker vb.) seçiminde akustik nitelikler pek fazla 

dikkate alınmamıştır. Ancak yapılan deneysel çalışmalarla, tiyatronun ayrı ayrı bölümlerinde kul-

lanılması  için  seçilen  taş  çeşitlerinin,  dolaylı  da  olsa  akustiği  etkilediği  görülmektedir.  Roma 

tiyatro planının Hellenistik tiyatrolara göre daha kapalı olması, bu tiyatrolarda akustik paramet-

relerin  daha  ileri  düzeye  ulaşmasına  imkân  tanımıştır.  Tiyatro  oyunlarında  aktörlerin  kullandığı 

maskların  megafon  görevi yaparak sesin  şiddetini yükselttiği, bunun sonucunda  sesin  izleyiciye 

daha rahat ulaştığı anlaşılmıştır. 

Antikçağ tiyatrolarının ilk ortaya çıkışından itibaren gelişerek değişen formu, kullanılan yapı 

malzemesi, oturma sıralarının gelişimi, sahne binasının gelişim ve değişimi gibi gelişmeler tiyat-

rolardaki akustiğin zaman içerisinde iyileşmesine katkı sağlayan faktörlerdendir

108


. Akustik nitelik 

asla  tek  başına  değerlendirilemez

109

.  Çünkü  yukarıda  değinilen  birçok  faktörün  birleşmesi  ve 



gelişmesiyle  meydana  gelen  akustik,  işitsel  bir  olgudur.  Kısacası,  ortaya  çıkışıyla  insanların  bir 

arada  olmasını,  eğlenmesini,  düşünmesini  ve  fikirlerini  açıkça  ortaya  koyabilmesini  sağlayan 

tiyatro,  bir  mimari  yapı  formuna  dönüşmesiyle  gelişen  akustik  özelliklerini,  insana,  kendini 

anlatma ve anlama çabası için sürekli geliştirmenin yollarını aratmıştır. 



 

 

                                                                        

107

 Declercq – Dekeyser 2007a; Declercq – Dekeyser 2007b. 



108

 Chourmouziadou - Kang 2008, 527. 

109

 Sabine 1922, 197. 




Cüneyt ÖZ 

130 



BİBLİYOGRAFYA

 

Antik Kaynaklar 

Vitr. de Arch

 

(=Vitruvius, De Architectura



Kullanılan Metin ve Çeviri: On Architecture, vols. I-II. Trans. F. Granger. 

London –New York 1931-1934 (The Loeb Classical Library). 

Vitruvius, Mimarlık Üzerine On Kitap. Çev. S. Güven, Ankara 1998. 

Modern Literatür 

Aykol 1986 

E.  Aykol,  Eğitsel  İletişim  Ortamlarında,  Ses  Boyutu  ve  Akustiğin  İşlevi. 

Yayımlanmamış Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi. Eskişehir 1986. 

Bakım 2014 

S. Bakım, Fibonacci Dizisi ve Altın Oran’ın Müzikte Kullanımının İncelen-



mesi.  Yayımlanmamış  Yüksek  Lisans  Tezi,  Selçuk  Üniversitesi.  Konya 

2014. 


Barba Sevillano et al. 2008 

A. Barba Sevillano- R. Lacatis- A. Giménez- J. Romero, “Acoustics vases 

in ancient theatres: disposition, analysis from the ancient tetracordal 

musical system”. Proc. of Acoustics’08 (2008) 4155-4160. 

Baysal 2015 

 

O. Baysal, “Kanon’un Bölünümü” yazması ve Helenistik dönemde mü-



zikbilim.  International  Journal  of  Human  Science  12/1  (2015)  1350-

1380. 


Bingöl 2012 

 

O. Bingöl, Bu Koca Taşları Nasıl İşlediler, Nasıl Kaldırdılar. Ankara 2012. 



Boyacıoğlu 2004 

 

F.  Boyacıoğlu,  “Geleneksel  Tiyatro  ve  Uyumsuzluk  Tiyatrosu”.  Selçuk 



Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 11 (2004) 205-219.  

Canac 1967 

 

F. Canac, L’acoustique des Theatres Antiques. CNRS, Paris 1967. 



Chourmouziadou - Kang 2008 

K.  Chourmouziadou  -  J.  Kang,  “Acoustic  evolution  of  ancient  Greek 

and Roman theatres”. Applied Acoustics 69-6 (2008) 514-529. 

Çelgin 2011 

 

G. Çelgin, Eski Yunanca-Türkçe Sözlük. İstanbul 2011. 



Çetinkaya 2010 

 

A. Çetinkaya,  Bazı  Böcek Türlerinin Ses Analizleri ve  Zirai  Mücadelede 



Kullanılabilirliğinin  Araştırılması.  Yayımlanmamış  Yüksek  Lisans  Tezi, 

Çukurova Üniversitesi. Adana 2010.  

Çevik et al. 2012 

 

D.  B.  Çevik  -  E.  G.  Canbey  -  İ.  Taviloğlu,  “Armoni  Eğitimi  Neden 



Zordur?”. Balıkesir Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 15/27 

(2012) 69-83. 

Declercq – Dekeyser 2007a 

Nico F. Declercq – Cindy S. A. Dekeyser, “Acoustic diffraction effects at 

the  Hellenistic  amphitheater  of  Epidaurus:  Seat  rows  responsible  for 

the marvelous acoustics”. J. Acoust. Soc. Am. 121/4 (2007) 2011-2022. 

Declercq – Dekeyser 2007b 

Nico  F.  Declercq  -  Cindy  S.  A.  Dekeyser,  “The  acoustics  of  the 

Hellenistic Theatre of Epidaurus: the important role of the seat rows”. 

Canadian Acoustics/ Acoustique canadienne 35/3 (2007) 120-121. 

Dragonetti et al. 2007 

Dragonetti,  R.,  Ianniello,  C.,  Mercogliano,  F.,  Romano,  R.  D.,  “The 

Acoustics  of  Two  Ancient  Roman  Theatres  in  Pompeii”.  19. 



International Congress on Acoustics, 2-7 September 2007, Madrid. 

Dilmen 2004 

H. Dilmen, Aspendos Antik Tiyatrosunun Mimari ve Akustik Özellikleri. 

Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Yıldız Teknik Üniversitesi. İstanbul 

2004. 

Eagleson 1940 



 

H. V. Eagleson, “Architectural Acoustics”. Phylon 1/1 (1940) 35-38. 

Er 2012 

 

Y. Er, Klasik Arkeoloji Sözlüğü. Ankara 2012. 



Erol 2006 

 

H.  B.  Erol,  İç  Mekânda  Malzeme  Kullanımında  Akustik  Performans 



Kriterleri.  Yayımlanmamış  Yüksek  Lisans  Tezi,  Mimar  Sinan  Güzel 

Sanatlar Üniversitesi. İstanbul 2006. 




Antikçağ Tiyatrolarında Akustik Üzerine Bir Değerlendirme 

131 

Ferrero 2009 

 

D.  D.  B.  Ferrero,  Batı  Anadolu’nun  Eski  Çağ  Tiyatroları.  Çev.  E. 



Özbayoğlu. İstanbul 2009. 

Fossum 1926 

 

A. Fossum, “Harmony in the Theatre at Epidauros”.  American Journal 



of Archaeology 30/1 (1926) 70-75. 

Grimal 2012 

 

P. Grimal, Mitoloji Sözlüğü Yunan ve Roma. İstanbul 2012. 



Haddad 2008 

 

N.  A.  Haddad,  “Reviving  the  Architectural  and  Acoustical  Theatre 



Heritage: the Role of ERATO Project”. CSAAR 2008B (2008) 421-434. 

Irklı - Çalışkan 1990 

 

D.  Irklı  -  M.  Çalışkan,  “Acoustical  Properties  of  Roman  Theatre  in 



Aspendos”. IAPS 11 Culture-Space-History 4 (1990) 352-361. 

Irklı-Eryıldız 2006 

 

D.  Irklı-Eryıldız,  “The  Acoustic  Properties  of  Ancient  Theatres: 



Computer  Simulation  and  Measurements”.  Eds.  K.  Dörtlük  et  al.,  III 

Uluslararası  Likya  Sempozyumu  Sempozyum  Bildirileri,  07-10  Kasım 

2005, Antalya (2006), 281-299. 

Karatağ 2013 

 

M. Karatağ, Klasik Arkeoloji Sözlüğü Yunan-Roma. Ankara 2013. 



Knapp 2007 

 

F.  Knapp,  Historic  Structure  Report  The  Hearst  Greek  Theatre



University of California Berkeley, California 2007. 

Kontomoichos et al. 2014 

F. Kontomichos - C. Papadakos - E. Georganti - T. Vovolis, “The sound 

effect of ancient Greek theatrical masks”. The International Computer 



Music  Conference  (ICMC)  14-20  September  2014,  Athens-Greece 

(2014) 1444-1452. 

Kurtay et al. 2008 

 

C. Kurtay - D. I. Eryıldız - G. U. Harputlugil, “Mimar Kemaleddin Salonu 



Akustik  Performans  Değerlendirmesi  ve  Performans  İyileştirme 

Önerileri”.  Gazi  Üniversitesi  Mühendislik  Mimarlık  Fakültesi  Dergisi 

23/3 (2008) 557-568. 

Mutlu 2001 

 

B. Mutlu, Mimarlık Tarihi Ders Notları. İstanbul 2001. 



Özdilek 2011 

 

B.  Özdilek,  Rhodiapolis  Tiyatrosu  ve  Lykia  Tiyatroları.  Yayımlanmamış 



Doktora Tezi, Akdeniz Üniversitesi. Antalya 2011. 

Özdilek 2016 

 

B. Özdilek, “Lykia Tiyatrolarına Genel Bakış”. Cedrus IV (2016) 139-185.  



Polat 2012 

 

A.  B.  Polat,  Tonal  Armonide  Gitar  Müziği  Odaklı  Olarak  Akorların 



Kuruluş  ve  Bağlantılarının  Yapısal  Özelliklerinin  İncelenmesi.  Yayım-

lanmamış Yüksek Lisans Tezi, Trakya Üniversitesi. Edirne 2012. 

Rindel 2008 

 

J.  H.  Rindel,  “Roman  Theatres  and  their  Acoustics”.  Ed.  F.  Mossberg, 



Sounds of History, Report 6, Lund (2008) 30-42. 

Sabah 2013 

 

A. Sabah, Antik Çağ Konser Mekânlarından 20. yüzyıl Mekânsal Müzik 



Konser  Salonlarına  Müzik  ve  Mimarlık  İlişkisi,  Yayımlanmamış  Yüksek 

Lisans Tezi, Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi. İstanbul 2013. 

Sabine 1922 

 

W. C. Sabine, Collected Papers on Acoustics. London 1922. 



Sağer - Sevgi 2011 

 

T.  Sağer  -  A.  Sevgi,  “Klasik  Armoni  Çözümlerinde  Kullanılan  Bas  Şifre-



leme Yöntemleri ve Derece İsimlendirmeleri”. İnönü Üniversitesi Sanat 

ve Tasarım Dergisi 1/1 (2011) 23-36.  

Thorpe 2012 

 

M. Thorpe, Roma Mimarlığı. Çev. R. Akbulut. İstanbul 2012. 



Tomlinson 2012 

 

R. A. Tomlinson, Yunan Mimarlığı. Çev. R. Akbulut. İstanbul 2012. 



Waug 2000 

 

A. Waugh, Klasik Müzik Dinlemede Yeni Bir Yol. İstanbul 2000. 



Wycherley 1991 

 

R. E. Wycherley, Antik Çağda Kentler Nasıl Kuruldu?. Çev. N. Nirven – 



N. Başgelen. İstanbul 1991. 

Vovolis 2009 

 

T.  Vovolis,  Proposon,  the  acoustical  mask  in  Greek  Tragedy  and  in 



Contemporary Theatre. Stockholm 2009. 

Vovolis 2011 

 

T.  Vovolis,  “Mask,  Actor,  Theatron  and  Landscape  in  Classical  Greek 



Theatre”.  The  Acoustics  of  Ancient  Theatres  Conference  Patras

September 18-21 (2011). 




Cüneyt ÖZ 

132 

Vovolis 2012 

 

T.  Vovolis,  “Acoustical  mask  and  sound  aspects  of  ancient  greek 



theatre”. Classica-Revista Brasileira de Estudos Clássicos 25-1/2 (2012) 

149-173. 

Yaşaroğlu 2006 

 

K. Yaşaroğlu, Açıkhava Tiyatrolarının Akustik Açıdan Değerlendirilmesi: 



İstanbul  Cemil  Topuzlu  Açıkhava  Tiyatrosu  Örneği.  Yayımlanmamış 

Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi. İstanbul 2006. 

Yılmaz 2010 

 

Y. Yılmaz, Anadolu Antik Tiyatroları. İstanbul 2010. 



Yüksel et al. 2005 

 

Z. Yüksel - S. Erdoğan - R. Ayangil - R. Ünver - C. Binan - C. Can, “Audio-



Visual Conservation and Restitütion of The Ancient Theaters and Odea 

in  Virtual  Environment:  Erato  Research  Project”.  Yıldız  Teknik 



Üniversitesi Mimarlık Fakültesi e-Dergisi Megaron 1/1 (2005) 1-8. 

 

 



 

 

Document Outline

  • Kunye_Sayfası
  • Pha.17006



Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə