Dost d jean-François Lyotard



Yüklə 1,8 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/40
tarix17.11.2018
ölçüsü1,8 Mb.
#80921
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   40

da kategorisel) sezginin ancak duyulabilir sezgi üzerine “ku­
rulduğu”  takdirde,  bu  saf simgesel  kapsamın  dışında  kala­
bileceğini  gösterir.  Peki,  bu,  sezgisiz  kavramın  içinin  boş 
olduğunu savunan Kantçı sava bir dönüş müdür? Yeni Kant- 
çılar  buna  inandılar.
Böylece, Mantıksal Araştırmalar'm ikinci cildinde sarmaş 
dolaş giden iki hareket buluyoruz;  tüm bilginin  temeli ola­
rak  yaşanmışlığın  analizini  devreye  sokan  biri,  bizi  psiko­
lojizme geri götürür görünüyor;  duyulur şeyin sezgisini art- 
alan alarak  üzerine ideal nesnenin apaçık kavranışını yan­
sıtan  öbürüyse  fenomenolojiyi  Kantçılığın  konumlarına 
geri çeker görünüyor. Başka yerlerde Husserl yukarda tanım­
lanan iki yol arasından İkinciye girer ve özlerin “realizmin­
den”  öznenin  idealizmine  kayar  gibi  görünür:  “Mantıksal 
ilkelerin  geçerliğinin  analizi  bizi  özneyi  merkez  alan  araş­
tırmalara götürür”  (Formel Mantık ve Aşkınsal Mantık, 203). 
Demek ki bu aşamada, görünüşe göre, empirik ben’i merkez 
alan bir idealizmle Kant tarzı aşkınsal bir idealizm arasında 
seçim  yapmak  zorunda  kalırız.  Ancak  bunların  hiçbiri 
Husserl’i tatmin edemez: birincisi, doğru önermeleri, psiko­
lojizmin  onları  hiçbir  ayrıcalığı  olmayan  bilinç  hallerine 
indirgemesi  yüzünden,  anlaşılmaz  kıldığı,  ve  geçerli  olanı 
da olmayanı  da hep  birlikte  o bilincin  akışına  boca  etmek 
suretiyle,  bilimi  ve  onunla  birlikte  evrensel  kuram  olarak 
kendi  kendini  de  yokettiği  için;  İkincisi,  somut  bilginin 
reel  koşullarını  değil,  sadece  saf bilginin  (saf matematik 
veya fizik) a priori koşullarını açıkladığı için: Kantçı aşkınsal 
“öznellik”, genel olarak tüm mümkün nesnelerin bilgisini dü­
zenleyen  koşulların bütününden ibarettir;  somut ben nes­
ne  olarak  duyulur  şeyler düzeyine  geri gönderilir  (Husserl


zaten  bu  yüzden  Kant’ı  psikolojizmle  suçlar)  ve,  reel  de­
neyimin,  özel  bilimsel  yasaların  geliştirilmesini  sağlamak 
üzere,  her  tür  mümkün  bilginin  a  priori  çerçevesine  fiilî 
olarak nasıl girdiği sorusu yanıtsız kalır; tıpkı ve aynı neden­
le Pratik Aklın Eleştirisi'nde reel ahlâksal deneyimin saf ahlâk- 
sallığın  a  priori  koşullarıyla  bütünleşmesinin  de  -K an t’ın 
kendi itirafına göre- imkânsız oluşu gibi... Dolayısıyla Hus- 
serl,  temeli  bilginin  öznesinde  olan  bir  doğruluk  ilkesini 
korur,  ama  gerek bu  öznenin gerek  somut  öznenin  parça­
lanmasını reddeder, ve tam bu aşamada Descartes’la karşı­
laşır.
2. 
İndirgeme. -  Karteziyen esin, Fenomenoloji İdesi’nde 
(1907)  ortaya  çıkar;  Ideen I’in ve  ayrıca,  ama daha  az vur­
gulu olarak, Karteziyen Meditasyonlar’m  da üzerinde dalgala­
nacaktır.
Kuşkunun ve cogito’nun operasyonlarıyla elde edilen kar­
teziyen özne, soyut bir çerçeve değil somut bir öznedir. Eşza­
manlı olarak bu özne bir mutlaktır da,  çünkü ilk iki Medi- 
tasyon’un anlamı budur: bu özne kendi kendine yeter, var­
lığını  üzerine  kurmak  için  hiçbir  şeye  ihtiyacı  yoktur.  Bu 
öznenin kendi kendisi hakkındaki algısı, “varlığı sürdükçe, 
bir mutlak,  bir “şu-şey”,  kendiliğinde ne  ise o olan bir şey, 
“var  olmak”  ve  “verilmiş  olmak”  terimlerinin  ne  anlama 
gelebileceklerini  ve  gelmeleri  gerektiğini  belirlemekte  son 
ve  kesin  ölçü  olarak  kullanabileceğim  bir  şeydir  ve  öyle 
kalır”  (Fenam.  İd.). Yaşanmışlığın kendi kendisi tarafından 
sezgisi  her  türlü  kökensel  apaçıklığın  modelidir,  ve  Ideen 
I’de  Husserl  algılanan ya da doğal dünyadan yola çıkarak, 
karteziyen  yürüyüşü  yeniden  yapacaktır.  Mantık  planın­


dan  doğa  planına  bu  “kaymaya”  şaşırmamak  gerekir,  zira 
her iki plan da “dünyasal”dır ve genel olarak nesne de hem 
şey hem de kavramdır. Aslında tam anlamıyla kayma değil 
bir  vurgulama  vardır  ve  indirgeme  genel  olarak  her  türlü 
aşkınlığa
  (yani her  türlü  “kendindeliğe”)  uygulanır.
Doğal  tutum,  örtülü  bir sav ya da konum içerir ki,  ona 
göre ben dünyayı orada bulurum ve var olarak kabul ederim. 
“Cisimsel  şeyler  benim  için,  herhangi  bir  uzaysal  dağılım 
içinde,  sadece oradadırlar;  onlara özel bir dikkat atfedeyim 
etmeyeyim,  sözcüğün  öz  veya  mecaz  anlamıyla  “mevcut” 
turlar...  Aynı  şekilde  canlı  varlıklar  da,  örneğin  insanlar, 
benim için dolayımsızca oradadırlar...  Benim için reel nes­
neler, belirlenim taşıyan, az veya çok bilinen, kendileri algı- 
lanmaksızın  hatta sezgisel olarak mevcut olmaksızın etkin 
olarak  algılanan  nesnelerle  yekvücut  olmuş  şeyler  olarak, 
oradadırlar...  Fakat sezgiyle birlikte  açık veya kapalı,  seçik 
veya  karışık  biçimde  mevcut  olan  ve  edimsel  algı  alanını 
sürekli  olarak  kaplayan  bu  nesneler  bütünü,  benim  için 
uyanık  olduğum  her  anda  bilinçli  biçimde  “orada”  olan 
dünyayı bile  tüketmez.  Tersine,  sabit  bir varlıklar  düzeni­
ne  göre  sınırsızca  yayılır;  belirlenmemiş  realitenin  kapalı  bi­
çimde  bilincinde olan bir ufuk
  tarafından kısmen çevrelenir, 
kısman boydan  boya  katedilir...  Tam  bir belirlenime  ilele­
bet  yeteneksiz  olan  bu  ufuk  da  zorunlu  olarak  oradadır... 
Dünyanın zamansal ufku, geçmişine ve geleceğine, bilinen­
lere ve bilinmeyenlere,  dolayımsızca yaşayanlara ve yaşam­
dan yoksun olanlara doğru, iki yönde sonsuzdur.  [Nihayet, 
bu  dünya  sadece  şeyler  dünyası  değil],  aynı  dolayımsızlık 
uyannca  değerler  dünyası,  mal-mülk  dünyası,  pratik dün­
yadır da”  (Ideen, 48-50). Fakat bu dünya aynı zamanda ideal



Yüklə 1,8 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   40




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə