Əhalinin məşğulluq səviyyəsi



Yüklə 445 b.
tarix20.08.2018
ölçüsü445 b.


Əhalinin məşğulluq səviyyəsi

  • Azərbaycan Respublikası özünün sosial-iqtisadi inkişafında keyfiyyətcə yeni mərhələyə qədəm qoymuşdur. Ölkədə bütün resurslardan, o cümlədən əmək ehtiyatlarından səmərəli istifadəni təmin etməklə, iqtisadi cəhətdən güclü və yüksək sosial standartlara malik cəmiyyətin qurulması bu mərhələnin əsas məqsədidir.

  • Keçən əsrin sonlarından başlayaraq iqtisadiyyatda müşahidə olunan sabit artım templəri ölkənin sosial yönümlü inkişafını təmin etmiş, əhalinin həyat səviyyəsinin yüksəldilməsi, yeni iş yerlərinin açılması və məşğulluğun artırılması üçün əlverişli şərait yaratmışdır. Məhz bu illərdə əhalinin aztəminatlı təbəqələrinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsində əhəmiyyətli uğurlar qazanılmış, keçid dövrünün ilkin mərhələsində üzləşilən iqtisadi və sosial problemlər artıq həll olunmağa başlanmışdır. Bazar iqtisadiyyatı münasibətlərinin təşəkkül tapması, sahibkarlığın inkişaf etdirilməsi, əlverişli işgüzar mühitin yaradılması istiqamətində atılan önəmli addımlar əmək bazarı və məşğulluq sahəsində irəliləyiş əldə etməyə imkan vermişdir.

  • Yeni iqtisadi reallıqlar şəraitində dövlətin məşğulluq siyasətinin hüquqi, iqtisadi və təşkilati əsaslarının əsas müddəaları 2001-ci il iyulun 2-də qəbul olunmuş "Məşğulluq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununda və həmin Qanunun tətbiq edilməsi barədə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2001-ci il 9 avqust tarixli Fərmanında öz əksini tapmışdır. Həmin müddəaların həyata keçirilməsi ölkədə əmək bazarının tənzimlənməsində dövlət siyasətinin əhəmiyyətini artırmaqla, əhali məşğulluğunun inkişaf etdirilməsində bu siyasətin vasitə və istiqamətlərinin formalaşmasında, müvafiq institusional mühitin yaradılmasında və təkmilləşdirilməsində mühüm rol oynamışdır. Azərbaycan Respublikasında müasir mərhələdə dövlət məşğulluq siyasətinin gücləndirilməsi bu sahədə mövcud olan problemlərin həllinə və əhalinin səmərəli məşğulluğunun təmin edilməsinə istiqamətlənir. Yeni iş yerlərinin açılması və müvəqqəti sərbəstləşmiş işçi qüvvəsinin sosial müdafiəsi məsələləri sahəsində görülən tədbirlərlə yanaşı, bu gün əmək bazarının sosial-iqtisadi inkişaf templərinə və xüsusiyyətlərinə uyğunlaşma mexanizminin müasir səviyyədə qurulması, ölkənin əmək potensialından daha dolğun istifadə edilməsi dövlətin diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir.

  • Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyası 2006-1015-ci illəri əhatə etməklə, qeyd olunan məsələlərin həllinə yönəlmişdir. Strategiya "Azərbaycan Respublikasında sosial-iqtisadi inkişafın sürətləndirilməsi tədbirləri haqqında" Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 24 noyabr tarixli Fərmanına, Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2004-cü il 11 fevral tarixli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan Respublikası regionlarının sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramına (2004-2008-ci illər)" əsaslanır və Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2005-ci il 20 iyun tarixli Sərəncamına uyğun olaraq hazırlanacaq "2006-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf Dövlət Proqramı" ilə uzlaşdırılaraq, yaxın onillikdə Azərbaycanda məşğulluq siyasətinin əsaslarını müəyyən edir.


Sosial cəhətdən həssas qrupların məşğulluğunun inkişafı Gənclərin və yeniyetmələrin məşğulluğuna kömək

  • Gənclərin məşğulluq probleminin həlli sahəsində əsas fəaliyyət istiqamətləri aşağıdakılardır:

  • peşə təlimi keçmiş gənclərin daimi işlə təmin edilməsinə tədricən nail olunması;

  • sərbəstləşdirmə təhlükəsi ilə üzləşə biləcək gənclərin işdən azad edilməsindən əvvəl əmək bazarında tələbat olan peşə və ya ixtisas üzrə yenidən hazırlıq keçməsinin təmin edilməsi;

  • gənclərin işlə təmin olunması üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada kvota üzrə iş yerlərinin müəyyən edilməsi və işəgötürənlər tərəfindən bu tələbin yerinə yetirilməsinə həvəsləndirmə mexanizmlərinin gücləndirilməsi;

  • ordudan tərxis olunan gənclərin məşğulluğunun təmin edilməsi, peşə hazırlığı və yenidən hazırlıq işinin gücləndirilməsi, onlara sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkili sahəsində metodiki və əməli kömək göstərilməsi, xüsusi təlimlərin təşkil edilməsi;

  • yeniyetmələrin, gənclərin mövsümi və ictimai işlərə cəlb olunmasına əlverişli şərait yaradılması;

  • xalq yaradıcılığı və qədim sənət növlərinin bərpası və inkişaf etdirilməsi, bu işlərə gənclərin cəlb edilməsi;

  • turizm sahəsində işləmək üçün gənc mütəxəssislərin hazırlanması, peşə və ixtisas səviyyələrinin artırılması üçün müvafiq tədbirlərin həyata keçirilməsi;

  • gənclərin işsizlik problemləri ilə bağlı sosioloji tədqiqat işlərinin aparılması;

  • rayon və şəhərlərdə gənc sahibkarlara, fermerlərə və işsiz gənclərə dəstək üçün biznes mərkəzləri şəbəkəsinin yaradılması;

  • gənclərin iqtisadiyyatın ayrı-ayrı sahələrində səmərəli və yeni texnologiyalar əsasında hazırlanmış proqramların icrasına cəlb edilməsi;

  • gənclərin şəhərə axınının qarşısını almaq məqsədilə sərhədyanı və dağ rayonlarında yeni iş yerlərinin yaradılması, sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq üçün onlara məsləhət xidmətlərinin göstərilməsi.



Qadınların məşğulluğuna kömək

  • Qadınlara məşğulluq sahəsində kömək edilməsinə xüsusi diqqət tələb olunur və bu sahədə aşağıdakılar həyata keçiriləcəkdir:

  • sosial infrastruktur yönümlü işlərin inkişaf etdirilməsi, xalq tətbiqi sənətinin dirçəldilməsi və inkişafı, turizm və istirahət zonalarının yaradılması hesabına qadınların məşğulluğunun artırılması;

  • özünü məşğulluğun inkişaf etdirilməsi istiqamətində həyata keçiriləcək çevik proqramlar çərçivəsində işsiz qadınlar üçün peşə hazırlığı kurslarının təşkili;

  • kiçik sahibkarlığın inkişafında gender bərabərliyinin təmin edilməsi;

  • qadın sahibkarlığının inkişaf etdirilməsi məqsədilə onlara zəruri köməyin göstərilməsi;

  • qadınlar üçün əlavə iş yerləri yaratmaq məqsədilə çevik məşğulluq formalarının (natamam iş günü və iş həftəsi, dəyişkən iş qrafiki, evdə iş və s.) geniş tətbiqi;

  • uşaqlı qadınlar üçün qanunvericiliklə müəyyən edilmiş qaydada iş yerlərinin müəyyənləşdirilməsinin iqtisadi cəhətdən stimullaşdırılması.



Qaçqınların və məcburi köçkünlərin məşğulluğunun gücləndirilməsi

  • Qaçqın və məcburi köçkün əhalinin məşğulluğunun gücləndirilməsi sahəsində fəaliyyət aşağıdakı istiqamətlərdə həyata keçiriləcəkdir:

  • məcburi köçkünlərin yığcam yaşadıqları və müvəqqəti məskunlaşdıqları ərazilərdə, eləcə də yeni salınmış qəsəbələrdə yeni iş yerlərinin yaradılması;

  • qaçqınları və məcburi köçkünləri işlə təmin etmək məqsədilə onlar üçün işəgötürənlər tərəfındən iş yerlərinin müəyyənləşdirilməsinin həvəsləndirmə mexanizmlərinin işlənilməsi və tətbiq olunması;

  • məcburi köçkünlərin kiçik bizneslə məşğul olmaları üçün kompleks tədbirlərin həyata keçirilməsi;

  • - məcburi köçkünlərin informasiya texnologiyalarından istifadə imkanlarının artırılması məqsədilə bu əhali kontingentinin məskunlaşdığı ərazilərdə internet şəbəkələrinin yaradılması.



Əmək bazarının təkmilləşdirilməsi

  • Əmək bazarında siyasət aşağıdakı istiqamətlərdə həyata keçiriləcəkdir:

  • təklif olunan işçi qüvvəsi ilə mövcud iş yerlərinin sayı arasında tarazlığı təmin edən şərait yaradılması;

  • işsizlərin qısa müddətdə münasib işlə təmin olunması üçün axtarış-informasiya sisteminin təkmilləşdirilməsi;

  • kadrların peşə hazırlığı, yenidən hazırlığı və ixtisaslarının artırılması sisteminin təkmilləşdirilməsi yolu ilə kadr potensialının inkişaf etdirilməsi;

  • neft ixracından əldə olunan gəlirlərin bir hissəsinin insan amilinin inkişafına istiqamətləndirilməsi;

  • kiçik və orta sahibkarlığın inkişafı üçün maliyyə-kredit siyasətinin təkmilləşdirilməsi, kredit qoyuluşlarının strukturunda uzunmüddətli kreditlərin xüsusi çəkisinin artırılması;

  • işsizlərin sosial müdafiəsinin təmin edilməsi, işə düzəlməkdə çətinlik çəkən vətəndaşların məşğulluğunun təmin edilməsinə kömək edən xüsusi tədbirlərin həyata keçirilməsi;

  • tarazlaşdırılmış investisiya və vergi siyasətini həyata keçirmək yolu ilə iş yerlərinə olan tələbatın ödənilməsi;

  • sahibkarlığın, kiçik və orta biznesin inkişafının, eləcə də fərdi əmək fəaliyyəti ilə məşğul olanların (xüsusilə də əmək bazarında gərginlik olan ərazilərdə) iqtisadi həvəsləndirilməsinin təmin edilməsi;

  • iqtisadiyyatın qeyri-dövlət bölməsində əmək qanunvericiliyinə riayət olunmasına nəzarətin təmin edilməsi;



əmək şəraiti və əməyin ödənilməsi baxımından müasir tələblərə cavabverən iş yerlərinin yaradılması və mövcud iş yerlərinin səmərəliliyinin artırılması;

  • əmək şəraiti və əməyin ödənilməsi baxımından müasir tələblərə cavabverən iş yerlərinin yaradılması və mövcud iş yerlərinin səmərəliliyinin artırılması;

  • çevik iş rejimlərini tətbiq etməklə məşğulluğun artırılması;

  • ixtisara düşən işçi qüvvəsinin sosial müdafiəsinin təmin olunması;

  • daxili və xarici miqrasiya proseslərinin tənzimlənməsi yolu ilə əmək bazarının inkişaf etdirilməsi;

  • miqrasiya sahəsində vahid informasiya sisteminin yaradılması;

  • əmək miqrasiyası sahəsində idarəetmə sisteminin təkmilləşdirilməsi;

  • peşə təhsilini əmək bazarının dəyişən tələblərinə uyğunlaşdırmaq məqsədilə bu sahədə yeni ixtisas və ixtisaslaşma təsnifatının hazırlanması;

  • işaxtaran və işsiz vətəndaşlar arasında sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olmaq istəyənlərə yardım edilməsi;

  • peşə hazırlığı (yenidən hazırlıq), boş iş yerləri, eləcə də rayonlarda işçi qüvvəsi barədə konkret təkliflərə dair informasiyanın hər bir vətəndaş tərəfindən əldə edilməsi üçün əmək bazarının analitik-informasiya sisteminin yaradılması və tətbiq olunması;

  • işləyənlərin layiqli həyat səviyyəsini təmin etmək məqsədilə iqtisadiyyatın inkişafından asılı olaraq minimum əmək haqqının mərhələli artımının həyata keçirilməsi;

  • məşğulluq və işsizlik səviyyəsinin real vəziyyətinin düzgün qiymətləndirilməsi məqsədilə müşahidələrin keçirilməsi.



Əmək yarmarkaları

  • İşaxtaran və işsiz vətəndaşların, xüsusilə gənclərin layiqli işlə təmin olunması sahəsində mühüm əhəmiyyət kəsb edən tədbirlərdən biri respublikanın bütün bölgələrində hər il təşkil olunan əmək yarmarkalarıdır. Dövlət Məşğulluq Xidmətindən mətbuata verilən məlumata əsasən, 2012-ci ildə respublikanın 55 şəhər və rayon mərkəzlərində əmək yarmarkaları təşkil edilib, 5 mindən çox vətəndaş işlə təmin olunub.  Əmək yarmarkaları ilə yanaşı, paytaxtın 11 rayonunda ayda bir, bəzən isə iki dəfə olmaqla mini əmək yarmarkaları keçirilib və bu, ilin sonuna qədər davam etdiriləcək. Bununla yanaşı, 2007-ci ildən başlayaraq Bakı, Gəncə və Mingəçevir şəhərlərində fəaliyyət göstərən ali təhsil ocaqlarının məzun və tələbələrinə aldıqları ixtisaslar üzrə iş yerlərinə cəlb olunmaları məqsədi ilə «Karyerada ilk addım» devizi altında yarmarkalar keçirilir.  

  • Cari ildə keçirilən belə yarmarkalarda 238 müəssisə tərəfindən 2097 boş iş yeri təqdim edilmiş, 538 nəfər məzun və tələbə işlə təmin olunmuşdur.



Bu gün Azərbaycan Respublikasının dövlət məşğulluq siyasətinin gücləndirilməsi bu sahədə mövcud olan problemlərin həllinə və əhalinin səmərəli məşğulluğunun təmin edilməsinə istiqamətlənmişdir. Yeni iş yerlərinin açılması və müvəqqəti sərbəstləşmiş işçi qüvvəsinin sosial müdafiəsi məsələləri sahəsində görülən tədbirlərlə yanaşı, bu gün əmək bazarının  müasir səviyyədə qurulması, ölkənin əmək potensialından daha dolğun istifadə edilməsi dövlətin diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir. Bu məqsədlə 2006-2015-ci illəri əhatə edən  Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyası qəbul edilmiş və qeyd olunan məsələlərin həllinə yönəlmişdir.

  • Bu gün Azərbaycan Respublikasının dövlət məşğulluq siyasətinin gücləndirilməsi bu sahədə mövcud olan problemlərin həllinə və əhalinin səmərəli məşğulluğunun təmin edilməsinə istiqamətlənmişdir. Yeni iş yerlərinin açılması və müvəqqəti sərbəstləşmiş işçi qüvvəsinin sosial müdafiəsi məsələləri sahəsində görülən tədbirlərlə yanaşı, bu gün əmək bazarının  müasir səviyyədə qurulması, ölkənin əmək potensialından daha dolğun istifadə edilməsi dövlətin diqqət mərkəzində olan məsələlərdəndir. Bu məqsədlə 2006-2015-ci illəri əhatə edən  Azərbaycan Respublikasının Məşğulluq Strategiyası qəbul edilmiş və qeyd olunan məsələlərin həllinə yönəlmişdir.

  • Yaxın onillikdə həyata keçiriləcək məşğulluq strategiyası bir-birini tamamlayan iki mərhələdə reallaşdırılır. 2006-2010-cu illəri əhatə edən birinci mərhələ artıq başa çatmışdır. Bu illərdə   işsizliyin nəzərəçarpacaq dərəcədə azaldılması, işsizlərin, sosial həssas əhali təbəqələrinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi, əmək bazarının təkmilləşdirilməsi sahəsində tədbirlər həyata keçirilmişdir.

  • 2011-2015-ci illəri əhatə edən ikinci mərhələnin   fəaliyyət istiqaməti, əsasən, işçi qüvvəsinə tələbatın stimullaşdırılmasını təmin edən, yüksək beynəlxalq standartlara uyğun işgüzarlıq mühitinin formalaşmasına, struktur islahatlarının dərinləşdirilməsinə, investisiya fəallığının daha da artırılmasına və insan kapitalının yüksək inkişaf səviyyəsinin təmin edilməsinə yönəldilmişdir.



İşsizlik müavinəti

  • «Məşğulluq haqqında» Qanuna əsasən, işi və qazancı olmayan, işə başlamağa hazır olub rayon (şəhər) məşğulluq mərkəzlərində işaxtaran kimi qeydiyyata alınmış və işaxtaran kimi qeydiyyata alındıqdan sonrakı 10 gün müddətində münasib iş təklif edilməsi mümkün olmayan əmək qabiliyyətli yaşda olan əmək qabiliyyətli vətəndaşlara müvafiq sənədləri təqdim etdiyi andan işsizlik statusu verilir və işsizlik müavinəti təyin edilir.

  • İşsiz statusu almış vətəndaşlar işsizliyin başlanmasından şəhər (rayon) məşğulluq mərkəzlərində işaxtaran kimi qeydiyyata alındığı gündən əvvəlki 12 ay ərzində 26 həftədən çox müddətdə haqqı ödənilən işə malik olduqda onların işsizlik müavinəti axırıncı iş yerindəki son 12 ay ərzində hesablanmış orta aylıq əməkhaqqının 70%-i məbləğində müəyyən edilir. Orta aylıq qazanca əsasən təyin olunmuş müavinətin məbləği müavinət təyin olunan dövr üçün respublika üzrə müəyyən edilmiş orta aylıq əməkhaqqının məbləğindən çox, təsdiq olunmuş müavinətin minimum məbləğindən isə az ola bilməz.

  • İşsiz statusu almış vətəndaşlar işsizliyin başlanmasından (şəhər) rayon məşğulluq mərkəzlərində işaxtaran kimi qeydiyyata alındığı gündən əvvəlki 12 ay ərzində 26 həftədən az müddətdə haqqı ödənilən işə malik olduqda onların işsizlik müvinəti təsdiq olunmuş müvinətin minimum məbləğində müəyyən edilir.

  • İşsiz statusu müəyyən olunan vaxtdan 12 ay keçdikdən sonra vətəndaş münasib işlə təmin olunmayıbsa, onun təkrarən müavinət almaq hüququ var. Təkrar müavinət təsdiq edilmiş müavinətin minimum məbləğində müəyyən olunur. İşsizin himayəsində 18 yaşına çatmamış uşağı olduqda işsizlik müavinətinin məbləği hər bir uşaq üçün müavinətin 10%-i məbləğində, 50%-indən çox olmamaq şərti ilə artırılır.  2012-ci ilin 9 ayı ərzində Dövlət Məşğulluq Xidməti tərəfindən 3352 nəfərə işsizliyə görə müavinət təyin edilmişdir.



Gənclərin peşəyönümü tərbiyəsi

  • Ş.Xəlilov qeyd edir ki, hələ   2002-ci ildə Azərbaycan Höküməti ilə BMT-nin İnkişaf Proqramı (UNDP) arasında imzalanmış «Milli Sosial Müdafiə Sisteminin İnkişafı» layihəsi çərçivəsində «Peşəyönümü işinin təşkilinə  dair metodiki vəsait»  və «İşaxtaran və işsiz vətəndaşların peşə meyillərinin müəyyən edilməsi üçün  multimedia  test proqram sistemi» hazırlanmışdır və Məşğulluq Xidməti orqanlarında  müvəffəqiyyətlə istifadə olunur.

  • DMX rəsmisinin bildirdiyinə görə, gənclərin peşə seçiminə kömək məqsədi ilə yaradılmış bu sistem peşəyönümü üzrə Məşğulluq Xidməti orqanları mütəxəssisləri, psixoloqlar üçün köməkçi bir vasitədir: «Təqdim olunan sistem gənclərə öz meyil və maraqlarına uyğun peşələr haqqında müstəqil surətdə məlumat əldə etməyə, Məşğulluq Mərkəzinin və orta ümumtəhsil məktəblərinin peşəyönümü üzrə mütəxəssislərinə isə gənclər üçün peşə professioqramması qurarkən zəruri diaqnostik informasiyanı asanlıqla əldə etməyə, az vaxt ərzində daha çox gəncə peşəyönümü üzrə səriştəli məsləhət verməyə, testləşmənin nəticələrini kompüterin yaddaşında saxlamaqla testdən keçənlər haqqında statistik məlumatlar toplamağa, eləcə də bu sistemdən peşələr üzrə məlumat bankı kimi istifadə etməyə imkan verir».

  • 2011-ci ildə isə Dünya Bankı ilə Azərbaycan Höküməti ilə birgə həyata keçirilən «Sosial Müdafiənin İnkişafı» layihəsinin «Gənclər üçün peşəyönümü xidmətləri» proqramı çərçivəsində DMX-nin əməkdaşları üçün seminar məşğələlər təşkil edilmiş, Peşəyönümü Məsləhət Mərkəzinin yaradılması istiqamətində əməli-metodiki kömək göstərilmiş, əmək bazarında rəqabət qabiliyyətli 52 peşə və ixtisas üzrə peşə profili hazırlanmışdır.

  • DMX orqanları tərəfindən aparılan səmərəli fəaliyyətin nəticəsi olaraq respublikanın bütün şəhər və rayonlarının orta ümumtəhsil məktəbləri peşəyönümü xidməti ilə əhatə olunmuş, lazımi metodiki vasitələr, anket-sorğu materialları ilə təmin edilmişdir. Aparılan işlərin nəticəsi olaraq, respublika üzrə peşəyönümü məsləhətlərinə cəlb olunanların sayı artmaqda davam edir. Gəncə, Mingəçevir, Naxçıvan şəhərlərində, eləcə də Bakı və Göyçay Regional Peşə Tədris Mərkəzlərində fəaliyyət göstərən «Peşəyönümü metodiki kabinetlər»də aparılan işlər də daxil olmaqla, 2009-cu ildə peşəyönümü məsləhətlərə cəlb olunanların sayı 20882 nəfər olduğu halda, 2010-cu ildə bu tədbirə cəlb olunanların sayı 108486 nəfər, 2011-ci ildə 108922 nəfər, 2012-ci ilin 9 ayı ərzində isə 72556 nəfər təşkil etmişdir.



Regional fərqlənmə özünü təkcə iqtisadi rayonlar üzrə deyil, həm də şəhər və kənd yerləri üzrə büruzə verir. Belə ki, əhalinin iqtisadi fəallığının səviyyəsi şəhər yerlərinə nisbətən kənd yerlərində xeyli yüksək olmaqla, müvafiq surətdə 58,8 faiz və 68,2 faiz təşkil etmişdir. Ən böyük iqtisadi fəallıq istər şəhərdə, istərsə də kənddə 20-44 yaşda olan əhali arasında müşahidə olunmuşdur.

  • Regional fərqlənmə özünü təkcə iqtisadi rayonlar üzrə deyil, həm də şəhər və kənd yerləri üzrə büruzə verir. Belə ki, əhalinin iqtisadi fəallığının səviyyəsi şəhər yerlərinə nisbətən kənd yerlərində xeyli yüksək olmaqla, müvafiq surətdə 58,8 faiz və 68,2 faiz təşkil etmişdir. Ən böyük iqtisadi fəallıq istər şəhərdə, istərsə də kənddə 20-44 yaşda olan əhali arasında müşahidə olunmuşdur.

  • Əmək bazarında aparılan müşahidələr göstərir ki, hazırda Beynəlxalq Əmək Təşkilatının metodologiyası ilə işsiz kimi təsnif edilən, yəni işi və ya gəlirli məşğuliyyəti olmayan, fəal surətdə iş axtaran və işə başlamağa hazır olan şəxslərin sayı 400 mindən artıqdır. Bu, ölkənin iqtisadi fəal əhalisinin 10 faizindən çoxunu təşkil edir. İşsiz vətəndaşların yalnız kiçik bir hissəsi dövlət məşğulluq orqanlarında rəsmi qeydiyyatdan keçərək işlə təmin olunmaq üçün müraciət etmişdir. 2004-cü ildə yalnız 56000 nəfərdən bir qədər çox işsiz vətəndaş dövlət məşğulluq orqanlarında iş növbəsinə dayanmışdır. Onun səbəblərindən biri işçilərlə işəgötürənlər arasında əmək münasibətlərinin hüquqi çərçivədə qeydə alınmaması hallarının mövcudluğudur. Bu da qeyri-formal münasibətlərə cəlb olunmuş vətəndaşların istər cari, istərsə də gələcək sosial müdafiəsini zəiflədir.

  • Gənclər arasında işsizliyin artması ölkənin əmək bazarında müşahidə olunan əsas problemlərdən biridir. 2003-cü ilin may-iyun aylarında BMT-nin İnkişaf Proqramının maliyyə dəstəyi və Beynəlxalq Əmək Təşkilatının texniki yardımı ilə ölkənin bütün ərazisində əhalinin iqtisadi fəallıq məsələləri üzrə ilk dəfə keçirilmiş müşahidənin nəticələrinə görə, işsizlərin ümumi sayında 35 yaşınadək olan vətəndaşların payı 69,1 faiz olmuşdur. 20-24 yaşlı iqtisadi fəal gənclər arasında işsizliyin ən yüksək səviyyəsi (23,8 faiz) qeydə alınmışdır.

  • Qadınlar arasında da işsizlik yüksək səviyyəsi ilə səciyyələnir. Son illər ərzində işsizlər arasında qadınların xüsusi çəkisi azalaraq, 1995-ci ildəki 59,7 faizdən 2003-cü ildə 53,4-ə ensə də, məşğulluqda gender bərabərsizliyinin aradan götürülməsi gündəlikdə duran məsələlərdəndir. Yuxarıda qeyd olunan müşahidənin nəticələrinə görə, 2003-cü ildə iqtisadi fəal kişilər arasında iş-sizlərin payı 9,6 faiz təşkil etmişsə, qadınlar arasında bu göstərici 12,2 faizə bərabər olmuşdur. Statistik məlumatların araşdırılması göstərir ki, qadınlar adətən aşağı statuslu və az əmək ödənişi olan işlərdə üstünlük təşkil edirlər. Qadınlar üçün iş yerləri çatışmazlığı bu gün daha çox qadının cəmiyyətdə və ailədəki roluna müvafiq olan çevik iş yerlərinin (natamam iş günü və iş həftəsi, dəyişkən iş qrafiki, evdə iş və s.) azlığında öz əksini tapır.

  • Son illər məşğulluq sahəsində yaranmış problemlərdən biri də əmək bazarında xarici işçi qüvvəsinin mövcudluğu ilə əlaqədardır. Miqrasiya proseslərinin miqyasının genişlənməsi ölkə üçün yeni olan bir sıra məsələlərin həll edilməsini vacib etmişdir. Azərbaycan Respublikasının bu sahədə dövlət maraqlarının qorunmasını, qeyri-qanuni əmək miqrasiyasının qarşısının alınmasını, əməkçi miqrantların sosial müdafiəsi və onların hüquqlarının qorunmasını, əmək bazarının tələblərinə uyğun yerli kadrların hazırlanmasını, bazar iqtisadiyyatı şəraitində işləmək təcrübəsinin əldə edilməsində xarici əmək miqrasiyasının imkanlarının tam istifadəsini təmin etmək məqsədilə müvafiq tədbirlərin görülməsi zərurəti yaranmışdır.



Məşğulluq və işsizlik

  • Son illər Azərbaycan Respublikasında aparılan bazar yönümlü islahatlar və iqtisadiyyatda struktur dəyişiklikləri nəticəsində məşğul əhalinin özəl sektorda payı xeyli artmışdır. Belə ki, özəl sektorda məşğul əhalinin xüsusi çəkisi 1995-ci ildəki 43,9 faizdən 2004-cü ildə 68,4 faizə çatmışdır.

  • Qeyri-dövlət sektorunda çalışanlar arasında 711,6 min nəfər sərbəst məşğul əhali qeydə alınmışdır ki, bu da iqtisadiyyatda çalışanların 18,9 faizini təşkil edir. Bununla yanaşı, kənddə torpaq islahatının başa çatması, kənd sakinlərinə torpaq paylarının verilməsi geniş bir əhali təbəqəsi - torpaq sahibləri təbəqəsini yaratmış və özünü məşğulluq əsasında fəaliyyət göstərən ailə-kəndli təsərrüfatlarının inkişafına təkan verilmişdir. Bütövlükdə, özəl sektorun inkişafı yeni iş yerlərinin yaradılmasına və məşğulluq səviyyəsinin yüksəldilməsinə şərait yaradır. Bu prosesin inkişafı 2008-ci ildə iqtisadiyyatın qeyri-dövlət sektorunun xüsusi çəkisinin 75 faizədək artmasına imkan verəcəkdir.

  • Azərbaycan Respublikasının iqtisadi rayonları üzrə əhalinin iqtisadi fəallıq və məşğulluq səviyyəsində müxtəliflik müşahidə olunur. Məsələn, Dağlıq Şirvan, Şəki-Zaqatala, Yuxarı Qarabağ, Aran iqtisadi rayonlarında məşğulluq səviyyəsi orta ölkə səviyyəsindən yüksəkdir. Naxçıvan və Lənkəran iqtisadi rayonlarında isə bu göstərici orta ölkə səviyyəsindən aşağıdır. İqtisadi rayonlar üzrə iqtisadi fəal, məşğul və işsiz əhalinin bölgüsü göstərir ki, bu kateqoriyadan olan əhalinin xüsusi çəkisinə görə, Bakı şəhəri istisna olmaqla, Aran iqtisadi rayonu ölkədə ən böyük iqtisadi rayonlardan biridir və ölkənin iqtisadi fəal əhalisinin 23,2 faizi, məşğul əhalisinin 23,6 faizi və işsiz əhalisinin 19,9 faizi bu iqtisadi rayonda cəmləşmişdir.



Əlillərə kömək

  • Dövlətin bu istiqamətdə apardığı siyasətin əsas məqsədi əlillərin potensial imkanlarından tam istifadəsinə lazımi şərait yaratmaqdır. Bu məqsədlə aşağıdakılar həyata keçiriləcəkdir:

  • sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olan şəxsləri, o cümlədən əlilləri işlə təmin etmək məqsədilə qanunvericiliklə nəzərdə tutulmuş qaydada kvota üzrə iş yerlərinin müəyyən edilməsi və bu kvotaların yerinə yetirilməsində işəgötürənlərin həvəsləndirilməsi;

  • sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olan şəxslərin, o cümlədən əlillərin işə düzəlməsi üçün nəzərdə tutulan kvotanı təmin etməyən və ya onları işə qəbul etməkdən imtina edən müəssisə, idarə və təşkilatlara qanunvericilikdə nəzərdə tutulan inzibati məsuliyyət növlərinin tətbiq edilməsi;

  • "Məşğulluq haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununda nəzərdə tutulan sosial müdafiəyə xüsusi ehtiyacı olan və işə düzəlməkdə çətinlik çəkən vətəndaşlar, o cümlədən əlillər üçün əlavə iş yerləri yaradan işəgötürənləri həvəsləndirmək məqsədilə qanunvericiliyə dəyişikliklər edilməsi.





Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə