Elektronik dersi laboratuar çalişmalari hazirlayanlar



Yüklə 482 b.
tarix14.09.2018
ölçüsü482 b.


ELEKTRONİK DERSİ LABORATUAR ÇALIŞMALARI

  • HAZIRLAYANLAR:

  • Arş.Gör. İbrahim ALIŞKAN

  • Arş.Gör. Yavuz EREN

  • YTÜ – ELEKTRİK-ELEKTRONİK FAK.

  • ELEKTRİK MÜH. BÖL.

  • KONTROL ve KUMANDA SİST. ABD


TEMEL ÇALIŞMA KAYNAKLARI

  • ELEKTRONİK PROBLEMLER ve DENEYLER

    • Prof. Dr. Halit PASTACI
      • YTÜ YAYINLARI – 2005
  • BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM ELECTRONICS WORKBENCH & MULTISIM 5.1

    • ABDURRAHMAN TAŞBAŞI
      • ALTAŞ BASIM-YAYIM – 2003
  • BİLGİSAYARLA DEVRE DİZAYNI

    • Mustafa YAĞIMLI
    • Feyzi AKAR
      • BETA BASIM-YAYIN – 1999


YENİ ELEKTRONİK LABORATUARI KONUMU-A



YENİ ELEKTRONİK LABORATUARI KONUMU-B



ELEKTRONİK LABORATUARI KONU KAPSAMI

  • Prof.Dr. Halit PASTACI

  • Arş.Gör. İbrahim ALIŞKAN

  • &

  • Arş.Gör. Yavuz EREN

    • UYGULAMA DENEYLERİ


SİMÜLASYON DENEYLERİ & BASKI DEVRE UYGULAMALARI

  • DENEYLERE ve BASKI DEVRE UYGULAMALARINA İLİŞKİN HER TÜRLÜ AÇIKLAMA ve RAPOR İŞLEMLERİ Prof.Dr. Halit PASTACI TARAFINDAN DERSLERDE YAPILACAKTIR.



UYGULAMA DENEYLERİ

  • DİYOT KARAKTERİSTİĞİNİN ÇIKARTILMASI (DENEY 2)

  • SERİ GERİLİM REGÜLATÖRÜ-1 (DENEY 6)

  • 555 ENTEGRESİ İLE GERİLİM KONTROLLÜ FREKANS MODÜLATÖRÜ (DENEY 11)

  • OPAMP İLE DİFERANSİYEL AMPLİFİKATÖR (DENEY21)

  • BİRİNCİ MERTEBELİ ALÇAK GEÇİREN FİLTRE DENEYİ (DENEY38)



LABORATUAR ÇALIŞMA ARAÇLARI

  • OSİLOSKOP

  • DENEY KİTİ

  • AVO METRE

  • ELEMAN YERLEŞİMİ



OSİLOSKOP-A



OSİLOSKOP-B



DENEY KİTİ-A



DENEY KİTİ-B



DENEY KİTİ-C



DENEY KİTİ-D



DENEY KİTİ-E



AVO METRE-A



AVO METRE-B



ELEMAN YERLEŞİMİ-A



ELEMAN YERLEŞİMİ-B



ELECTRONICS WORKBENCH (EWB) (ANSI)

  • GENEL GÖRÜNÜM

  • TEST CİHAZLARI

  • MALZEME KUTULARI

  • DEVRE ÇİZİMİ ÖN BİLGİLER



EWB-1 GENEL GÖRÜNÜM

  • EWB programı uygun şekilde bilgisayara yüklenip çalıştırıldığında şekilde sunulan çalışma sayfası elde edilir. Üst kısımda “File, Edit, Circuit, Analysis, Window, Help” menülerini içeren menü satırı bulunmaktadır.



EWB-2 TEST CİHAZLARI

  • Bu bölümde, analiz edilecek bir devrede kullanılacak ölçü aletleri ve sinyal kaynakları tanıtılacaktır.



EWB-2A AVO METRE

  • Bu eleman mouse ile çalışma sayfasına taşınıp çift tıklanırsa şekildeki büyük kutu açılacaktır. İki uçlu bu eleman sayesinde doğru ve alternatif akım şartlarında akım(A), gerilim(V) veya direnç(Ω) değerlerinden bağlantıya uygun olan ölçülebilmektedir.



EWB-2B SİNYAL ÜRETECİ

  • Sinyal üreteci ile dalga şekli farklı 3 sinyal üretilebilmektedir. Bunlar sinüsoidal, üçgen ve kare dalga’dır. Sinyal üreteci üzerindeki ayar butonları yardımıyla sinyalin frekansı (frequency) ve genliği (amplitude) değiştirilebilmektedir.



EWB-2C OSİLOSKOP

  • Üstteki şekilde 2 kanallı osiloskop görülmektedir. Osiloskop üzerindeki butonlar gerçek osiloskoptaki ile aynıdır. Görüntüyü büyütmek için “expand” butonuna basılır.



EWB-2D BODE ÇİZİCİ

  • Burada görülen test cihazı bir devrenin bode diyagramını çizmek için kullanılır. Bu sayede bir devrenin frekans cevabı (genlik-frekans ve faz-frekans eğrileri) elde edilir.



EWB-3 MALZEME KUTULARI

  • KAYNAKLAR

  • TEMEL ELEMANLAR

  • DİYOTLAR

  • TRANSİSTÖRLER

  • ANALOG ENTEGRE DEVRELERİ

  • KARIŞIK ENTEGRE DEVRELERİ

  • GÖSTERGELER

  • KONTROLLER

  • ÇEŞİTLİ



EWB-3A KAYNAKLAR

  • EWB ana menünün üst kısmında görülen kutucuğa mouse ile tıklandığında kaynaklar penceresi açılır. Şekilden de görüldüğü gibi pek çok kaynak türüne buradan ulaşılabilmektedir.



EWB-3B TEMEL ELEMANLAR

  • Transformer : Transformatör, trafo

  • Time-Delay Switch : Zaman gecikmeli anahtar

  • Voltage-Controlled Switch : Gerilim kontrollü anahtar

  • Pull-Up Resistor : Yukarı çekme direnci (Bir ucu pozitif kaynağa bağlı olan direnç)

  • Resistor Pack : Direnç kutusu (Eşit değerde 8 bağımsız direnç içerir)

  • Voltage Controlled Analog Switch : Gerilim kontrollü analog anahtar

  • Polarized Capacitor : Kutuplu kondansatör

  • Variable Inductor : Ayarlı bobin

  • Coreless Coil : Çekirdeksiz bobin

  • Magnetic Core : Manyetik çekirdek

  • Nonlinear Transformer : Doğrusal olmayan transformatör



EWB-3C DİYOTLAR

  • Diode : Diyot

  • Zener Diode : Zener diyot

  • LED : LED (Light Emitting Diode), ışık yayan diyot

  • Full-Wave Bridge Rectifier : Tam dalga köprü doğrultucu

  • Shockley Diode : Şotki diyot

  • Silicon Controlled Rectifier : Silikon kontrollü doğrultucu, tristör

  • Diac : Diyak

  • Triac : Triyak



EWB-3D TRANSİSTÖRLER

  • NPN Transistor : NPN transistör

  • P-Channel JFET : P kanallı JFET

  • 3-Terminal Depletion N-MOSFET : 3 uçlu kanal ayarlamalı N-MOSFET

  • 4-Terminal Depletion P-MOSFET : 4 uçlu kanal ayarlamalı P-MOSFET

  • 3-Terminal Enhancement N-MOSFET : 3 uçlu kanal oluşturmalı N-MOSFET

  • 4-Terminal Enhancement P-MOSFET : 4 uçlu kanal oluşturmalı P-MOSFET

  • N Channel GaAsFET : N kanallı GaASFET



EWB-3E ANALOG ENTEGRE DEVRELER

  • 3-Terminal Opamp : 3 uçlu Opamp (İşlemsel kuvvetlendirici)

  • 5-Terminal Opamp : 5 uçlu Opamp

  • 7-Terminal Opamp : 7 uçlu Opamp

  • 9-Terminal Opamp : 9 uçlu Opamp

  • Comparator : Karşılaştırıcı

  • Phase-Locked Loop : Faz kilitlemeli çevrim



EWB-3F KARIŞIK ENTEGRE DEVRELER

  • Analog-to-Digital Converter : Analog-dijital dönüştürücü (ADC)

  • Digital-to-Analog Converter (I) : Dijital-analog dönüştürücü (I) (DAC)

  • Digital-to-Analog Converter (V) : Dijital-analog dönüştürücü (V) (DAC)

  • Monostable Multivibrator : Tek kararlı multivibratör

  • 555 Timer : 555 zamanlayıcı



EWB-3G GÖSTERGELER

  • Voltmeter : Voltmetre

  • Ammeter : Ampermetre

  • Bulb : Ampul

  • Red Probe : Kırmızı prob, lojik sinyal seviye gösterici

  • Seven-Segment Display : Yedi segmentli display

  • Decoded Seven-Segment Display : Kod çözücülü yedi segmentli display

  • Buzzer : Buzer, belirli frekansta ses üreten devre elemanı

  • Bargraph Display : Çubukgrafik display

  • Decoded Bargraph Display : Kod çözücülü çubukgrafik display



EWB-3H KONTROLLER

  • Voltage Differentiator : Gerilim türev alıcı

  • Voltage Gain Block : Gerilim kazanç bloğu

  • Transfer Function Block : Transfer fonksiyon bloğu

  • Divider : Bölücü

  • Three-Way Voltage Summer : 3 yollu gerilim toplayıcı

  • Voltage Limiter : Gerilim sınırlandırıcı

  • Current Limiter Block : Akım sınırlandırıcı blok

  • Voltage Hysteresis Block : Gerilim histeresiz bloğu

  • Voltage Slew Rate Block : Gerilim eğim oranı bloğu (Sinyalin yükselme ve düşme hızını ayarlar)



EWB-3I ÇEŞİTLİ

  • Fuse : Sigorta

  • Write Data : Veri yazma (Simülasyon sonuçlarını ASCII dosyaya yazar)

  • Netlist Component : Netlist elemanı (Üreteci firmanın eleman modelini .CIR uzantılı bir dosya

  • aracılığıyla devreye eklemek için kullanılır)

  • Lossy Transmission Line : Kayıplı iletim hattı

  • Lossles Transmission Line : Kayıpsız iletim hattı

  • Triode Vacuum Tube : Triyod vakum tüpü

  • Boost (Step-Up) Converter : Yükseltici konvertör

  • Title Block : Başlık bloğu (Başlık, tarih, isim yazmak için kullanılır)



EWB-4 DEVRE ÇİZİMİ ÖN BİLGİLER

  • HATALI BAĞLANTILAR

  • AYARLI ELEMANLAR

  • ELEMAN MODELLERİ



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-A

  • Gerilim kaynağı kısa devre yapılmaz.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-B

  • Akım kaynağı açık devre yapılmaz.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-C

  • Kondansatör açık devre yapılmaz.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-D

  • Bobin kısa devre yapılmaz.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-E

  • Farklı değerli gerilim kaynakları paralel bağlanmaz.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-F

  • Aynı değerli olan gerilim kaynakları küçük değerli seri bir dirençle birlikte paralel bağlanabilir.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-G

  • Bir devrede birden fazla toprak bağlantısı bulunmamalıdır. Aksi taktirde toprak noktaları birbirine fiziksel olarak bağlı duruma gelir. Buna göre de yukarıda görülen iki devre de aynıdır.



EWB-4A HATALI BAĞLANTILAR-H

  • Osiloskop bağlantısı için devrede mutlaka bir toprak bağlantısı olmalıdır. Devrenin bir ucuna veya osiloskobun sağ üst köşesindeki uca toprak bağlantısı yapılmadan simülasyon başlatılırsa hata oluşur.



EWB-4B AYARLI ELEMANLAR

  • Üstteki şekilde ayarlı direnç, kondansatör ve bobin elemanları görülmektedir. Ayarlı elemanlar üzerinde sırasıyla hangi tuşla kontrol edileceğini belirten bir isim (R, L veya C), elemanın toplam değeri ve o andaki değeri % şeklinde yazılıdır. Bir elemanın değerini azaltmak için R, L veya C tuşuna basılır (Key). Elemanın değerini artırmak için ise Shift-”Key” tuşlarına basılır. Şekilde görülen Setting ve Increment ayarları ise başlangıç değeri ve artım miktarını ayarlamak için kullanılır.



EWB-4C ELEMAN MODELLERİ-A

  • EWB programında devre çizimi yapılırken, devrede kullanılan elemanların tipi ile birlikte modeli de seçilebilmektedir. Yanda diyot için model seçiminin nasıl yapılacağı gösterilmiştir. Bir diyodun modeli seçilmek istendiğinde diyot elemanına mouse ile çift tıklanır. Bu durumda şekilde görülen pencere açılır. Bu pencerede “Models” seçeneğine tıklanır. “Library” kısmındaki kütüphanelerden uygun olan biri işaretlenir. Bu durumda Library penceresinin yanındaki Model penceresinde elemanın parça numaraları görülür. Bunlardan biri seçilip Tamam butonuna basılmasıyla model seçimi tamamlanmış olur.



EWB-4C ELEMAN MODELLERİ-B

  • Eğer elemanın model parametrelerinin değiştirilmesi veya okunması gerekiyorsa “Edit” butonuna basılır. Bu durumda şekilde görünen pencere açılarak “Sheet 1” ve “Sheet 2” adlı sayfalarda elemana ait bütün parametreler görünecektir. Bu parametrelerin değiştirilmesi gerekiyorsa, değişiklikler mutlaka üretici firmanın bilgilerine göre yapılmalıdır. Rastgele yazılan değerler, eleman modelinin yanlış olmasına ve simülasyonun hatalı yapılmasına neden olacaktır.



EWB-5 ANALİZ TÜRLERİ

  • SÜREKLİ ve GEÇİCİ REJİM CEVABI

  • FOURİER ANALİZİ

  • PARAMETRE DEĞİŞİMİ ANALİZİ



EWB-5A SÜREKLİ ve GEÇİCİ REJİM CEVABI-A

  • Bir devrenin geçici durum cevabını elde etmek için simülasyon başlatılmadan önce bazı ayarlamaların yapılması gerekir. Örneğin seri bir RC devresinde kondansatörün şarj eğrisini elde etmek için şeklin solunda verilen devre çizilir ve gerekli osiloskop bağlantısı yapılırsa, osiloskop ekranında 10 volt değerinde bir doğru gerilim görünür. Bilindiği gibi bu, sürekli durum cevabıdır.



EWB-5A SÜREKLİ ve GEÇİCİ REJİM CEVABI-B

  • Geçici rejim cevabını elde etmek için “Analysis” menüsünden “Transient” seçeneğine mouse ile tıklanır. Bu durumda şeklin sol kısmında görülen “Transient Analysis” penceresi açılır. Bu pencerede “Initial conditions” için “Set to Zero” seçeneği işaretlenir. Analysis kısmında simülasyonun başlangıç ve bitiş süreleri (TSTART ve TSTOP) belirtildikten sonra “Nodes in Circuit” kısmına, geçici rejim cevabı istenen düğümlerin numarası eklenir. Bu ayarlardan sonra simulate butonuna basılır ve şeklin sağ kısmında görülen “Analysis Graphs” penceresi otomatik olarak açılarak geçici rejim cevabını gösterir.



EWB-5B FOURİER ANALİZİ-A

  • Bu analiz yardımıyla zamana bağlı bir işaretin frekans spektrumu çizdirilebilmektedir. Böylece işaretin hangi harmoniklere sahip olduğu ve bu harmoniklerin genliklerinin ne kadar olduğu görülebilmektedir. Bir devrenin fourier analizini yapmak için önce devre çizilir. Daha sonra “Analysis” menüsünden “Fourier” seçeneğine mouse ile tıklanır. Bu durumda şeklin sağ kısmındaki pencere açılır. Bu pencereye çıkış düğümünün numarası, temel frekans değeri (eğer farklı frekanslı 1’den fazla kaynak varsa frekansların en küçük ortak çarpan değeri) ve harmonik sayısı girilir.



EWB-5B FOURİER ANALİZİ-B

  • Devrede 3 farklı frekanstaki sinüsoidal işaretin bir 3 yollu gerilim toplayıcı ile toplandığı görülmektedir. Çıkış ucuna ise osiloskop bağlıdır. Fourier analizini yapmak için Fourier Analysis penceresinde fundemental frequency kısmına 10 Hz yazılmış ve harmonik sayısı 20 olarak seçilmiştir. Böylece 200Hz’e kadar olan frekans bileşenleri görülebilecektir.



EWB-5B FOURİER ANALİZİ-C

  • Üstte verilen grafik penceresinde zaman cevabı ve fourier analiz sonucu görülmektedir. Fourier analizi sonuçlarına bakıldığında 50Hz, 120Hz ve 150 Hz’de pik’ler oluştuğu ve bu pik’lerin genliklerinin sinüsoidal işaretlerin maksimum değerlerine eşit olduğu görülmektedir.



EWB-5C PARAMETRE DEĞİŞİMİ ANALİZİ-A

  • Bu analiz yardımıyla bir devre elemanının değerindeki değişimin, devrenin çalışmasını nasıl etkileyeceği gösterilir. Bu analizi yapabilmek için devre çizildikten sonra “Analysis” menüsünden “Parameter Sweep” seçeneğine mouse ile tıklanır. Bu durumda şeklin sağ kısmında görülen pencere açılır. Bu pencerede hangi elemanın hangi parametresinin değiştirileceği, parametrenin başlangıç ve son değeri, tarama tipi, değerin artım miktarı ve çıkış düğüm numarası belirtilir. Bu sayede bir devre elemanının değerini değiştirip simülasyonu yeniden tekrarlamak yerine, otomatik olarak değer değiştirilerek sonuçlar grafik ekranda toplu halde gösterilir.



EWB-5C PARAMETRE DEĞİŞİMİ ANALİZİ-B

  • Yukarıdaki seri RC devresinde kaynak geriliminin 1 ile 10 V arasında 1’er volt adımla değişmesi durumunda kondansatör geriliminin bu değişimden nasıl etkilendiği geçici rejim analizi yapılarak şeklin sol kısmında gösterilmiştir. R ve C çarpımı değişmediği için kondansatörün dolma süresinin aynı kaldığı, fakat şarj olduğu gerilim değerinin değiştiği görülmektedir. Şeklin sağ kısmında ise kondansatör kapasitesinin 1 ile 10 μF arasında 1’er μF adımla değişmesi durumunda kondansatör geriliminin bu değişimden nasıl etkilendiği gösterilmiştir.






Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə