Elmi ƏSƏRLƏR, 2016, №6 (76) nakhchivan state university. Scientific works, 2016, №6 (76)



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə80/81
tarix10.11.2017
ölçüsü5,01 Kb.
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   81

 
170 
 
заман она бюйцк цстцнлцкля галиб эялян боксчуда бу психолоъи просес тябии щалдыр.  (бу 
жцр щадися иля мян дя гаршылашмышам). Лакин унутмаг лазым дейил ки, рягиб дя даима 
мяшг  едир,  юз  цзяриндя  чалышыр.  Щяддян  артыг  юзцня    инамда  да  бязян  бу  щаллара 
эятириб  чыхарыр.  Она  эюря  дя  боксчу  кесмиш  йарышлар  заманы  бир  нечя  дяфя    галиб 
эялдийи  рягибиня  тялим  мяшг  топланышларында  юз  чякисиндя  зяиф  олдуьу  мяшг 
йолдашлары  иля  йарыш  заманы  гаршылашдыьы  заман  щеч  дя  ону  тящлцкясиз  рягиб  кими 
эюрмямяси мяслящят эюрцлмцр. Рягиб щяр заман рягибдир. 
 
Йарыш  щяр  заманы  горху  щиссинин  ня  дяряжядя  ящямиййяти    олдуьуну  цзя 
чыхарыр. Щяддян артыг горху щисси боксчуда гялябя щиссини эюзлянилмядян щям артыра 
биляр,  щям  дя  азалда  биляр.  Яксяр  щаллларда  юз  рягибини  нокаутла    мяьлуб  едян  боксчу 
иля  растлашан  рягиб  идманчыда,  гялябя    психолоэийасы  цзяриндя  идман  психологу 
йахындан иштирак етмялидир. Чцнки о яксяр щалда юз мяьлубиййятиля чохдан барышмыш 
олур.  Бу  боксчунун  юз  рягибиндян  щяддян  артыг  горхмасындан  иряли  эялир  она  галыб 
эялмяйи ялчатмаз кими артыг юзцндя формалашдырыр. Горху щиссинин мцсбят  тяряфи ися 
ондан  ибарятдир  ки,  боксчу  рягибиня  гаршы  жидди  йанашыр  онун  зяиф  тяряфлярини 
арашдырыр,  она  галиб  эялмяйин  йолларыны  вя  истигамятлярини  ахтарыр.    Бу  идманчыда 
мясулиййят  щиссини  артырыр,  йарыш  баша  сатдыгдан  сонра  идманчы  рягибин    щеч  дя 
горхулу олмадыьына инанын, бу да боксчуда юзня йцксяк инамы артырыр.  
Боксчунун    гялябя    газанмасында  ики  идеолоэийа  мювжуддур:  бири  Вятян  наминя 
байраьын  йцксялдилмяси,  юлкяйя  гайыданда  цзц  аь,  алны  ачыг  гаршыланмасыны  юзцня 
борж  биляряк  мцбаризядя  язмкарлыг  эюстярир.  Бу  просес  тябии  ки,  илк  нювбядя 
идманчыларда  мяшгляр  заманы  кичик  йашларындан  вятянпярвярлик  щиссляринин  тярбийя  
едилмясиня  дя  юням  вермясини  тяляб  едир.  Чцнки  идманчы  билмялидир  ки,  щяр  заман  о 
Вятян гаршысында боржлудур.  
Икинжи  идеолоэийа  ися  мадди  марагдыр-бу  ися  щяр  бир  инсанда  демяк  олар  ки, 
тябии бир просесдир. Яэяр идманчы йарашлырда галиб эялянлярин дювлят тяряфиндян нежя 
гайьы    эюстярилдийини  щисс  едирся  бу  да  онларан  мяшгляря  мараьыны  вя  йарышда  сона 
гядяр мцбаризя апармасына зямин йарадыр.  
Идманчынын даима гялябя газанмасы, щяр заман биринжиляр сырасында олмасы, чох 
чятин вя шяряфли ишдир.  Чцнки сяни щяр кяс таныйыр, щяр заман эцжлцлярля мцбаризя 
апарырсан  вя  щеч  вахт  ади  мцбаризя  иля  растлашмырсан.  Ютян  илдя  газандыьын  зирвяни 
горуйуб  сахламаг  цчцн  мяшглярдя  даима  сяйля  чалышмалысан  вя  сцбут  етмялисян  ки,  сян 
тясадцфян  бу  зирвяйя  эялиб  чыхмамысанвя  буна  щягигятян    лайигсян.  Аьыр  мяшглярдян  
сонра йарышда газанылан уьурлар, чякдийин бцтцн язиййятлярини сяня унутдурур.  
Бцтцн  инсанларда  эенетик  олараг  биринжи  олмаг  щисси  мювжуддур,  буна  эюря  дя 
елми  техники  тярягги мящз инсанлар арасында олан рягабятин нятижясиндя инкишаф едир. 
Бокс  идман  нювцнцн  олимпийа  ойунларына  дахил  едилмяси    диэяр  идман  нювляриня  
нисбятян  инсанлар  арасында  даща  чох  эярэин  рягабятя  маликдир.  Она  эюря  дя  боксда  
гялябя  газанмаг  даща  чятин  вя  шяряфли  ишдир.  Боксчунун  бурада  гялябя  газанмасында 
цмуми  физики  щазырлагла  йанашы  даща  чох    психолоъи    щазырлыьын  цзяриндя  
мцтяхяссисляр  ишлямялидирляр.    Чцнки  бу  мигйаслы  йарышларда,  хцсусиля  олимпийа 
ойунларында  бцтцн  идманчылар  ейни  гцввяйя  маликдирляр.  Йалныз  бурада  галиб  эялмяк 
боксчунун  психолоъи  щазырлыьынын  щансы  сявиййядя  олмасындан  иряли  эялир. 
Психолоъи щазырлыьы йцксяк олан идманчы ян бюйцк уьура имза ата билир.  
 Щяр кясин йахшы таныдыьы дцйашющрятли боксчу Мящяммядялиинин  «яфсаняви 
боксчу»  ады  газанмасы  онун  цмуми  вя  хцсуси  физики  щазырлыьы  иля  йанашы  даща  чох 
психолоъи  щазырлыьынын  йцксяк  олмасы    иля  фярглянирди.    О  даима  рягибляриня 
психолоъи  тясир  етмяйи  чох  пешякарлыгла  бажарыб  онлары  юз  истядийи    кими  йарыш  
тактикасыны  гурмаьы  диктя  едирди.  Рягибляри  ися  юзц  дя  билмядян  Мящяммядялинин 
гурдуьу  торун  гурбаны  олурду.  Ясасян    о  рягиблярини  гыжыгландырмаьы  цстцн  тутурду, 


 
171 
 
ясяби  рягиб  тябии  ки,  юзцня  нязаряти  итирирди,  щятта  дюйцшцн  эедишиндя  дя 
Мящяммядяли ян эцжлц рягибинин гулаьына пычылдайараг  «эцжцн будур, бажарыьын еля 
будур»  она  тясир  едирди.    Бу  да  рягиби  даима  эярэинликдя  сахлайырды  вя  рягиб  сонунда 
йорулараг она тяслим олурду. Йарышдан сонра ися о бюйцк лцтфкарлыгла рягибля эюрцшцб 
айрылырды.  
Дямир  Майкл  лягябийля  танынан  эюркямли  боксчу  Майк  Тайсон  ися  рягибляриня 
горху щисси иля галиб эялирди. О рингдя дюйцш башламаздан яввял щаким онлары мяркязя 
чаьырыб  гайдалары  бир  даща  тякрарлайан  заман  рягибин  эюзляриня  кяскин  бахышда 
бахараг дейирди: артыг о мянимдир (буну о юз мцсащибясиндя дейиб).  
Тайсонун рягибляри ися мцсащибяляр заманы ися онлар Майкын эюзляриндя щяддян 
артыг дящшят эюрцрдцляр (чцнки онун бахышлары жящяннями хатырладырды).   
Бу идманчыларын психолоъи эярэинлик вязиййятиндя олдуьуну  эюстярян  яйани бир 
сцбутдур.  
Təbii  ki  idmançının  stress  vəziyyətində  özünü  idarə  etməsi  heç  də  asan  deyildir.  Onlar  bu 
psixoloji  gərginlikdə  döyüşlərini  qurması  mübarizənin  taktikasını  dəyişdirməsi  heç  də  mümkün 
deyil.  Lakin  tam  psixoloji  hazırlıqlı  boksçu  hətta  nokaut  və  ya  noqdaun  zərbəsi  aldıqdan  sonrada 
rəqiblərinə  qalib  gəlir.  Belə  hallar  həmin  idmançıları  heç  də  sarsıtmır  və  yaxud  boksçu  böyük 
hesabla  öz  rəqibinə  uduzduğu  halda  o,  özündə  qüvvə  taparaq  rəqibini  güclü  nokaut  zərbəsi  ilə 
məğlub edir. Bu həmin idmançının psixoloji hazırlığının heç də zəif olmadığının əyani sübutudur. 
 
Bəzən  boksçularla  yanaşı  məşqçilərdə  idmançının  yarışda  qalib  gəlməsinə  maneə  olurlar. 
Səbəb  onların  da  psixoloji  hazırlığa  ehtiyaclarının  olmasından  irəli  gəlir.  Bəzən  məşqçi  öz 
yetirməsinin yarış zamanı mübarizə aparmasına imkan vermir, qışqırır, kənardan müdaxilə edir, səs-
küy  yaradır,  bu  da  hakim  tərəfindən  idmançıya  xəbərdarlıq  olması  ilə  nəticələnir.  Bu  zaman 
boksçularının  öz  taktikasını  qurması  ləngiyir,  bir  növ  fikirlərini  cəmləyə  bilmirlər.  Bu  da  onların 
uduzmasına səbəb olur. 
 
Bəzən  idmançıların  texniki-taktiki  hazırlığını  inkişaf  etdirmək  üçün  başqa  ölkələrdən 
məşqçilər dəvət olunurlar. Onların milli mənsubiyyətləri öz ölkəsinə mənsub olsa da burada təlim-
məşq  toplantılarını  keçirirlər.  Lakin  psixoloji  hazırlığın  inkişafında  heç  də  digər  ölkələrdən  dəvət 
olunmuş psixoloqlar məsləhət görülmür. 
Çünki  onların  milli  mənəvi  dəyərləri,  yaşayış  mühitləri  bizim  cəmiyyətdən  fərqlidir.Hər  bir  ölkə 
vətəndaşlarının  öz  yaşam  mühiti,  milli  dəyərləri,  əxlaq  formaları  mövcuddur.  Bu  tip  psixoloqlar 
milli mühitdə  yaşamadıqları  üçün  onların  bizim  idmançılara  verdiyi  psixoloji təlim  tərbiyə  heç  də 
effektli görülmür. 
Tədqiqatlar sübut edir ki, ən yüksək nəaliyyət qazanmış idmançıların əksəriyyəti məktəbdə 
əla  qiymətlərlə  oxumuş  yüksək  ailə  tərbiyəsi  almış  idmançılardır.  Çünki  məktəbdə  əla  oxuyan 
şagird  birinci  olmağa  çalışır.  Bu  da  idmanda  vacib  xüsusiyyətlərdən  biridir.  Onların  məşq 
xronologiyasına  nəzər  salanda  məlum  olur  ki,  bu  tip  idmançılar  daima  məşqlərə  məsuliyyətli 
yanaşan  məşqçi  tərəfindən  verilən  tapşırıqlara  səylə  çalışan  idmançılardır.  Ona  görə  də  onların 
verdiyi nəticə yüksək olur. Ailədə aldığı düzgün tərbiyə onların uğurlarını bir az da sürətləndirir. 
Məşqlərin  səmərəliliyinin  artırılmasında  məşqçilər  musiqidən  də  istifadə  edə  bilərlər. 
Musiqini  mənəvi  qida,  ruhun  qidası  da  adlandırırlar.  Bildiyimiz  kimi  musiqi  insanı  sakitləşdirir, 
düşündürür,  kövrəldir,  qorxudur,  hətta  mübarizlik  hisslərini  artırır.  Keçmiş  zamanlarda  da 
müharibələr  zamanı  döyüş  əhval-ruhiyyəsini  artırmaq  üçün  böyük  sərkərdələr  müxtəlif  musiqi 
səslərindən  də  istifadə  edirdilər.  Əgər  fikir  vermisizsə  himnimiz  səslənəndə  hər  birimizin  qəlbi 
fərəh,  məğrurluq  hissi  ilə  dolur.  Mübarizə  əhval-ruhiyyəsi  yaradan  musiqi  nömrələrindən  məşqlər 
zamanı  istifadə  edilməsi  həm  məşqçilərdə  həm  də  boksçularda  yüksək  əhval-ruhiyyə  yaradır.  Biz 
bilirik ki, idmanda cəhd və surət tələb edən ritmik hərəkətlər mövcud olmalıdır. Bu ritmik və cəldlik 
idmançının  hərəkətini  musiqinin  sədaları  altında  tez  bir  zamanda  düzgün  ardıcıllığa  gətirib 
çıxarır.Boksçu  öz  psixoloji  halını  idarə  etmək  üçün  müntəzəm  surətdə  məşq  etməlidir  və  bu 
məşqlərin  düzgünlüyünə  nəzarət  etmək  mütləqdir.  İdmançının  psixi  tənzimlənməsi  gündə  üç  dəfə 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   73   74   75   76   77   78   79   80   81


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə