Əlyazması hüququnda


  Dövlət büdcə xərclərinin iqtisadi inkişaf baxımından



Yüklə 0,59 Mb.

səhifə14/25
tarix14.09.2018
ölçüsü0,59 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   25

 

42

 



2.3.  Dövlət büdcə xərclərinin iqtisadi inkişaf baxımından 

qiymətləndirilməsi 

  

Bazar  iqtisadiyyatına  keçidlə  əlaqədar  dövlətin  iqtisadi  funksiyaları  ciddi 



dəyişikltklərə  məruz  qalmışdır.  İnzibati  komanda  iqtisadiyyatında  dövlət  iri 

mülkiyyətçi  ölduğu  halda  indi  yalnız  iqtisadi  proseslərin  əlaqələndirici  si  və 

tənzimləyicisi rolunu oynayır. 

Büdcə  xərclərinin  xüsusiyyəti,  dövlətin  fəaliyyət  sferasında  olan  tələblərin 

ödənilməsində  özünü  göstərir.  Dövlət  xərcləri  cəmiyyətin  daha  vacib  tələblərini, 

məsələn,  iqtisadiyyatın  inkişafı,  sosial  müdafiə,  dövlət  idarəçiliyinin  həyata 

keçirilməsi və s kimi tədbirləri təmin etmək üçün mövcuddur. 

Büdcə  xərclərinin köməyi  ilə dövlət  maddi istehsal  ilə qeyri  istehsal sferası 

arasında  pul  vəsaitlərinin  bölüşdürülməsini  idarə  edir.  Büdcə  xərcləri,  özünün 

bölüşdürücü  xarakterinə  əsasən  iqtisadiyyatın  və  sosial  proseslərin  dövlət 

idarəçiliyində mühüm rol oynamağa qadirdir.  

Məlum  olduğu  kimi  dövlət  xərclərinin  həcmi  və  strukturu  ölkədə  iqtisadi 

artımın  tempinə  və  sosial  siyasi  mühitə  birbaşa  təsir  edir.    Yığılan  vergilərin  və 

digər  məcburi  ödənişlərin  büdcə  vasitəsilə  düzgün  bölüşdürülməsi  və  iqtisadi 

cəhətdən  düzgün  əsaslandırılması  –  vətəndaşların,  ən  əsası  vergi  ödəyicilərinin 

birbaşa,  həm  də  dolayı  yolla  maraqlarına  toxunur.  Deməli,  büdcə  xərclərinin 

şəffaflılığının  və  səmərəliliyinin  gözlənilməsi  ölkə  iqtisadiyyatının  dinamik 

inkişafına,  vergidən  yayınma  hallarının  minimuma  enməsinə  və  vergi 

daxilolmalarının artımına müsbət təsid göstərir.  

Cədvəldə  2005-2014-cü  illər  ərzində  dövlət  büdcəsi  xərclərinin  tərkibi 

haqqında  məlumatlar  verilmişdir.  Göründüyü  kimi  son  illərdə  dövlət  büdcəsi 

xərclərinin 

funksional 

və 


iqtisadi 

təsnifatlar 

səviyyəsində 

strukturu 

təkmilləşdirilmiş,  ölkənin  müdafiə  qüdrətinin  artırıması  və  milli  təhlükəsizliyin 

təmin  edilməsi  kimi  strateji  məsələlərə,  əhalinin  sosial  müdafiəsinə,  əsaslı  vəsait 

qoyuluşuna,  aqrar  sahənin,  sahibkarlığın  inkişafına  üstünlük  verilmişidr.  Belə  ki, 



 

43

təkcə  2005-ci  ildə  dövlət  büdcəsində  sosialyönümlü  xərclərin  xüsusi  çəkisi  42,6 



faiz  təşkil  etmişdir  ki,  onun  da  17,4  faizi  təhsil  xərclərinə,  10,2  fizi  isəsosial 

müdafiə xərclərinə aiddir. 2005-2014-cü illərdə dövlət büdcəsinin xərcləri 8,9 dəfə 

artmışdır.  

Cədvəl 2  

Gəlirlər və xərclər 

2005 

2010 

2011 

2012 

2013 

2014 

Gəlirlər – cəmi  

2055,2  11403,0  15700,7  17281,5  19496,3  18384,0 

Fiziki şəxslərin gəlir 

vergisi 

317,4 


590,2 

715,7 


813,0 

859,7 


882,0 

Hüquqi şəxslərin 

mənfəət vergisi 

355,4 


1429,9 

2134,0 


2252,0 

2374,8 


2217,0 

Torpaq vergisi  

15,3 

32,3 


35,3 

30,6 


33,1 

48,0 


Əmlak vergisi  

40,4 


101,8 

103,9 


105,1 

125,1 


132,0 

Əlavə dəyər vergisi 

599,9 

2082,5 


2222,7 

2366,9 


2710,0 

3209,0 


Aksiz 

141,0 


514,9 

480,2 


531,5 

593,3 


874,5 

Mədən vergisi  

53,5 

130,1 


129,8 

125,8 


121,5 

116,0 


Xarici iqtisadi fəaliyyətlə 

bağlı vergilər  

205,2 

291,8 


433,1 

592,5 


675,2 

790,0 


Digər vergilər  

28,1 


90,3 

140,6 


157,6 

161,5 


181,0 

Sair daxilolmalar 

299,0 

6136,2 


9305,4 

10306,5  11842,1 

9943,5 

Xərclər – cəmi  

2140,7  11765,9  15397,5  17416,5  19143,5  20063,0 

O cümlədən: 

İqtisadiyyata  

444,7 


4889,9 

6803,2 


6960,7 

8207,5 


7355,1 

Təhsilə  

 

372,5 


1180,8 

1268,5 


1453,2 

1437,7 


1653,4 

Mədəniyyət, incəsənət, 

informasiya və digər 

kateqoriyalara aid 

edilməyən sahədə 

fəaliyyətə 

45,5 

145,2 


163,8 

184,7 


226,6 

311,4 


Səhiyyəyə  

115,3 


429,2 

493,4 


609,4 

618,9 


725,6 

Bədən tərbiyəsinə  

5,1 

23,2 


26,1 

56,1 


48,3 

53,6 


Sosial müdafiəyə  

217,7 


1108,0 

1478,3 


1750,7 

1730,9 


2044,0 

Sosial təminata 

87,2 

15,0 


17,1 

18,8 


19,4 

28,2 


Elmə  

28,8 


92,8 

106,1 


116,7 

117,0 


146,8 

Məhkəmə hakimiyyəti, 

hüquq-mühafizə və 

prokurorluq  

206,4 

66,8 


710,3 

929,2 


1049,3 

1240,3 


Qanunvericilik və icra 

hakimiyyəti, yerli 

özünüidəretmə 

orqanlarının 

saxlanılmasına 

123,9 


303,0 

281,9 


342,3 

349,3 


526,4 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   25


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə