Epilepsiyanın diaqnostika və müalicəsi üzrə klinik protokol



Yüklə 0,53 Mb.

səhifə10/22
tarix17.09.2017
ölçüsü0,53 Mb.
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   22

 30

Digər ağır nevroloji xəstəliklər zamanı depressiv pozuntular 

epilepsiyaya nisbətən xeyli az rast gəlinir. Epilepsiyanın 

uzunmüddətli müalicəsi zamanı 

tətbiq edilən EƏP-lərin 

xüsusiyyətləri də  əhəmiyyət  kəsb edir (məsələn, barbituratlar və 

fenitoin və ya difenin depressiv vəziyyətlərin  əmələ  gəlməsinə 

gətirib çıxarır). 

İktal affektiv pozuntular əsasən təhlükə, qorxu və ya təlaş affekti 

ilə xarakterizə olunur, daha az hallarda isə depressiya və maniyalar 

meydana çıxır. Bu əlamətlər sadə parsial tutmalarla (aura) əlaqəlidir, 

yaxud mürəkkəb parsial tutmaların başlanğıc mərhələsini təşkil edir. 

Adətən iktal affektiv pozuntular mediotemporal (gicgah 

paleokortikal) epilepsiya zamanı  əmələ  gəlir. Psixopatoloji 

simptomatika bütün auraların (sadə parsial tutmaların) azı 25%-ini 

təşkil edir, bunların arasında 60% qorxu və  təlaş affekti 

simptomatikasının, 20% isə depressiyanın payına düşür.  

Sadə parsial tutmalar, təlaşlı pozuntu mənzərəsi ilə gedən 

epilepsiyanın diaqnostikası kifayət qədər çətindir. Yayılmış tonik-

klonik tutmalar meydana çıxdıqdan sonra dəqiq diaqnoz asanlıqla 

qoyula bilər. Gicgah epilepsiyası zamanı təlaşın davam etmə müddəti 

praktik olaraq 30 saniyədən artıq çəkmir, təlaşlı pozuntu zamanı isə 

30 dəqiqəyə çata bilir. Təlaş stereotip klinik şəkli ilə xarakterizə 

olunur: ondan əvvəl baş vermiş hadisələrlə hər hansı əlaqə olmadan 

meydana çıxır. Bu zaman müxtəlif müddət ərzində şüurun dolaşıqlığı 

və  fərqli dərəcələrdə avtomatizmlərin  əmələ  gəlməsi mümkündür. 

Təlaşın hiss edilmə intensivliyi, təlaşlı pozuntuda müşahidə olunan 

yüksək səviyyəyə nadir hallarda çatır. 

İnteriktal təlaşlı  həmlələrin davam etmə müddəti azı 15-20 

dəqiqə  təşkil edir və bir neçə saata çata bilir. Təlaşlı interiktal 

həmlələr öz əlamətlərinə görə epilepsiyadan əziyyət çəkməyən 

xəstələrdə meydana çıxan təlaşlı pozuntudan az fərqlənirlər. Bu 

zaman qorxu və ya təlaş hissi son dərəcə yüksək intensivliyə çata və 

çoxlu vegetativ simptomatika (taxikardiya, tərləmə, tremor, 

tənəffüsün pozulması) ilə müşayiət oluna bilər. Lakin şüur saxlanılır 

və mürəkkəb parsial tutmalarda olan şüurun dolaşıqlığı halları qeyd 

edilmir. 

İktal təlaşlı epilepsiyası olan xəstələrdə  səhvən təlaşlı pozuntu 

diaqnozu qoyulması, mediotemporal lokalizasiyalı ocaqda sadə 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 31

parsial tutmalar zamanı epilepsiya üçün spesifik olan EEQ 

dəyişikliklərinin olmaması ilə müəyyən qədər şərtlənə bilər. 

İktal təlaşlı xəstələrdə epilepsiyalı xəstələrin 25%-ində müşahidə 

edilən interiktal təlaşlı həmlələr də rast gələ bilər. İktal qorxu və təlaş 

affektinin olması interiktal dövrdə  təlaşlı  həmlələrin inkişaf 

edəcəyinin ilk əlamətidir. 

İnteriktal həyəcan çox zaman qüssə affekti ilə birgə meydana 

çıxır. Epilepsiyalı  xəstələrdə affektiv pozuntunun iki fərqli növü 

mövcuddur: distimiyaya bənzər pozuntu və böyük depressiv epizod 

dərinliyinə çatan depressiya. Distimiyaya bənzər pozuntu zamanı 

daimi  əsəbilik, frustrasiyalara dözümsüzlük və affektiv labillik 

(interiktal disforik pozuntu) ön plana çıxır. Eyni zamanda, 

disforiyanın simptomatikası daha mürəkkəbdir və yalnız  əsəbilik, 

frustrasiyalara dözümsüzlüklə  məhdudlaşa bilməz. Disforik 

epizodlara depressiv affektin özü, əsəbilik, təhlükə hissi, baş  ağrısı, 

insomniya, daha az hallarda isə eyforiya epizodları daxildir. 

Disforiyalar sürətli başlanğıc və yox olma, birtipli psixopatoloji 

mənzərə, təkrarlanmağa aşkar meyl ilə xarakterizə olunur. 

Disforiyalar zamanı düşüncə saxlanılsa da onun həcmi daralır. 

Disforiya epizodlarının davam etmə müddəti bir neçə saatdan bir 

neçə aya qədər dəyişir, çox vaxt 2 gündən artıq olmur. 

Disforiyanı, epilepsiyalı  xəstələrdə  hətta yüksək dərəcədə ifadə 

olunmuş depressiv epizodla eyniləşdirmək lazım deyil, çünki bu iki 

vəziyyət arasında əhəmiyyətli fərqlər mövcuddur. Sadə depressiyanın 

strukturunda aydın ifadə olunmuş özünü təqsirləndirmə  və özünü 

alçaltma ideyaları ilə vital qüssə affekti və buradan irəli gələn 

affektiv sayıqlama üstünlük təşkil edir. Disforiyalar daha mürəkkəb 

struktura malikdir. Disforik affektin əsas xüsusiyyəti narazılıq, 

peşmançılıq, qaşqabaqlılıq,  əsəbilik, kədər, acıqlılıq (bütün ətraf 

aləmə qarşı) və amansızlığın (hamıya qarşı) mövcud olmasıdır. 

Disforiyalar üçün xəstənin hisslərinin ekstrapunitiv istiqamətlənməsi 

xarakterikdir. 

İnteriktal dövrdə, adətən tutmaların kəsilməsindən bir çox il 

keçdikdən sonra, öz xüsusiyyətlərinə görə praktik olaraq endogen 

depressiyanın klinik mənzərəsindən fərqlənməyən affektiv 

pozuntular inkişaf edir. Belə halda epilepsiya zamanı meydana 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 32

çıxmış üzvi mənşəli affektiv pozuntu diaqnozunun qoyulması 

düzgündür. 

Bu cür fenomenlərin  əmələ  gəlməsini remissiya vəziyyətində 

tormozlanma proseslərinin inkişaf etməsi ilə  əlaqələndirmək qəbul 

olunmuşdur. Belə güman edilir ki, tormozlanma prosesləri çoxillik 

oyanma proseslərinin təbii nəticəsidir və EƏP-lərin yaxşı effekti ilə 

əlaqədar meydana çıxır. 

Epilepsiyalı  xəstələrdə üzvi mənşəli affektiv pozuntu 

(depressiya) klassik endogen depressiyadan az fərqlənir.  İlk plana 

vital komponentli və sutka ərzində enib-qalxan,  kifayət qədər hiss 

edilən qüssə affekti çıxır. Depressiv affekt fonunda depressiv 

vəziyyətlər üçün xarakterik olan özünü təqsirləndirmə  və özünü 

alçaltma ideyaları meydana gəlir. Xəstələrin təqribən 1/2-də 

epilepsiyanın olması hisslərin strukturuna, demək olar ki, heç bir 

təsir göstərmir. Xəstələr epilepsiya diaqnozu ilə razılaşırlar, bu 

zaman onlar epilepsiyanın olmasını mövcud depressiv epizodla az 

əlaqələndirirlər. Həkimlə söhbət zamanı onların vurğuladığı  əsas 

cəhət – depressiv vəziyyətin mövcud olmasıdır. Bu cür ağır 

depressiyaların inkişafını müstəsna olaraq psixogeniyalarla 

əlaqələndirmək düzgün deyildir, onların  əsasında digər neyrobioloji 

mexanizmlər dayanmaqdadır. 

Epilepsiyalı  xəstələr arasında intihar cəhdlərinin sayı ümumi 

populyasiyada olduğundan təxminən 4-5 dəfə artıqdır.  Əgər yalnız 

gicgah epilepsiyası olan xəstələri nəzərə alsaq, bu halda intihar 

cəhdlərinin sayı ümumi populyasiyada olduğundan artıq 25-30 dəfə 

çox olacaqdır. 

Üzvi mənşəli affektiv pozuntunun ağırlıq dərəcəsi ilə intihara 

cəhd səviyyəsi arasında  əlaqə mövcuddur və bu əlaqə epilepsiya 

xəstəliyi olan qadınlar üçün daha çox xarakterikdir. Onlarda yanaşı 

üzvi mənşəli depressiya olduqda intihara cəhd etmə riski, üzvi 

mənşəli depressiv simptomatikası olmayan epilepsiyalı qadınlara 

nisbətən təxminən 5 dəfə artıqdır. Depressiyası olan kişilərdə intihara 

meylli davranışın meydana çıxması riski, depressiyasız epilepsiyadan 

əziyyət çəkən kişilərə nisbətən yalnız 2 dəfə artıqdır. Epilepsiyalı 

xəstələrdə yanaşı depressiya nəticəsində intihar cəhdi ilə  əlaqədar 

olan belə davranış üslubu, problemlərin həllinin kifayət qədər arxaik 

üsuludur. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.






Dostları ilə paylaş:
1   ...   6   7   8   9   10   11   12   13   ...   22


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə