Erzincan Üniversitesi Yayınları



Yüklə 2,83 Mb.

səhifə33/114
tarix08.03.2018
ölçüsü2,83 Mb.
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   114

 

 

97 



 

Bilgilerin özeti 

Türk  iktidar  makamları  tarafından  Ermenilere  verilen  büyük 

zahmetlerle  birlikte 

Türk  ve  Kürt  nüfusu  tarafından  Ermenilere  karşı 

beslenen  düşmanlık  nedeniyle,  Türk  Ermenileri  öz  savunma  yapmak 

için hazırlanmaya başlamıştır.  

Taşnak Partisi komiteleri, onların Ermeni ulusunun çıkarlarını 

kendi koruması altına aldıklarını, muhtemelen kısa süre içinde, Türkiye 

tarafından  Ermenistan’da  söz  verilen  reformları  elde  etmek 

ko

nusundaki gayreti de duyurmuşlardır.  



Ermeniler,  Erzurum'da,  Sivas

’ta,  Van’da  ve  Zeytun’da 

silahlanıyorlar  ve  çeteleri  örgütlüyorlar.  Ticaret  çöktü,  Türkiye'de 

yoğunlukla  Ermenilerin  elinde  bulunan  birçok  dükkan  ve  tezgah 

kapandı.  

Y

akın gelecekte Türkler ve Ermeniler arasında silahlı çatışma 



ihtimali,  g

enel  olarak,  Türkiye  Ermenistanı’nda  böyle  bir  durumun 

oluşmasında sebep olabilir.  

Rus  Ermenileri,  aynı  zamanda,  kendi  yurttaşlarının 

Türkiye’deki  kaderinden  endişe  etmeye  başlıyorlar  ve  Türkiye'den 

gelen  herkesin  konumunu  ve  bütün  haberleri  hararetli  şekilde 

tartışıyorlar. 

Kafkas Bölgesi Güvenlik Daire Amiri 

BELGE 5 

GARF. Fon 102. Sayı. 244 (1914). Dosya 29 Bölüm 79 LB. 

Sayfa 10 arkası, 11-11arkası, 12, 13 arkası, 14 arkası. 

Artur 

takma  isimli  Türk  casusu  ve  Ermeni  faaliyetleri 

hakkında. 

05.02.1914. “SAFARYANTS”. 

Bu

günlerde  Rusya  sınırlarına,  muhtemelen  Türkiye'den 



Tiflis

’e, Konstantinopol’den olabilir, “Artur” takma adıyla bilinen Türk 

Hükümeti’nin casusu olan bir Ermeni gelebilir.  

Bunun  özel  görevi,  Türk  Ermenilerinin  serbest  bırakılması 

konusunda; Ermenilerin, 

Rus Hükümeti ile ne gibi gizli ilişkiler içinde 

olduklarını  ortaya  çıkarmak,  yani  Rusya'nın,  Türkiye  Ermenistanı 

tarafından arzu edilen reformların elde edilmesine yönelik resmî kesin 

istekleri  dışında,  genel  olarak  Türkiye'ye,  özellikle  de  Türkiye 



 

 

98 



 

Ermenistanı’na  ilişkin  başka  düşünceleri  olup  olmadığını  ortaya 

çıkarmaktır.     

Artur,  Rusya

'da  belirtilen  görevi  dışında,  şu  andaki  Türk 

Hükümeti lehine askeri casuslukla da kesinlikle ilgilenecektir.  

Ermeni  Sosyal-

Demokrat  Partisi  Hınçak  tarafından,  bu 

Artur

’un aranması ve eğer mümkün olursa, öldürülmesi ya da şehirde 



izlediği  yollar  hakkında  bilgi  verilmesi  emri  verildi.  Artur’un,  Batum 

ya  da  Poti

’den  geleceği  ve  Hınçak  Merkez  Yönetimi  tarafından  bu 

şehirlere  de  münferit  olarak  aynı  talepler  iletildi.    Merkez  Yönetim, 

Artur  hakkındaki  bilgileri,  fotoğrafını  ve  ayrıntılı  biyografisini 

göndermeye söz vermiştir.  

Şu anda, Artur’un daha önce, Devrimci Ermeni Partisi Taşnak 

saflarında  görüldüğü  biliniyor.  Türk  devleti  tarafından  suçlu  bulunan 

GAVAGA-

MUSTAFA’yı  hile  yoluyla  Rus  gemisinden  alan  ve  onu 



idam  eden,  ancak 

“Mustafa  intihar  etmiştir.”  söylentilerini  yayan 

Konstantinopol  E

ski  Valisi  AZMİ  BEY’le  şimdilerde  doğrudan 

bağlantılıdır.  İleride  böyle  bir  şeyin  olmaması  ve  başkalarına  da 

yapılmasına  izin  verilmemesi  için  Rus  Hükümeti’nin  talebi  üzerine, 

AZMİ BEY görevinden alınmıştır; ancak, Türk Hükümeti onu kısa bir 

süre  sonra  Adana  Valisi  olarak  tayin  etmiştir.    O,  Rusya'nın  talebi 

üzerine  bu  görevden  de  alınmıştır.  Azmi  Bey  şu  anda  Mısır’da 

bulunmaktadır  ve  mevcut  Türk  Hükümeti  içinde,  her  türde  ciddi 

soruşturmalar konusunda çok önemli bir konuma sahiptir. 

Artur


, ünlü Nubar Paşa’yı öldürmek niyetindeydi. Nubar Paşa 

cinayeti,  Azmi  Bey  t

arafından  örgütlenmiştir.  Artur  da,  7.  Genel 

Olağan  Delege  Toplantısı’nda,  Türkiye'de  illegal  parti  çalışmasına 

başlamasına  ilişkin  kararının  Hınçak’ın  ünlü  aktivisti  SABAH-

GYULYAN


’ın başkanlığında alınmasından dolayı, ona yönelik cinayet 

teşebbüsüne doğrudan katılmıştır. 

Türk  Hükümeti’nin  casusu  Artur’un  Kafkasya’ya  gelmesinin 

öngörülmesine ilişkin bilgi ve bununla ilgili sair tüm bilgiler, bu yıl 9 

Şubat tarih ve № 838 sayı ile Polis Departmanına rapor edilmiştir.  

Artur


’un gelişi için, Gizli Servis gözetimi tayin edilerek bunun 

dışında tüm bilgiler, № 790 sayı ile Kutais İl Jandarma İdare Amiri’ne 

bildirilmiştir. 

Görünüşe  göre  Artur,  Devrimci  Ermeni  Partisi  Taşnak  Doğu 

Bürosu  çevresinin  1907  yılı  Aralık–1908  yılı  Ocak  aylarında  yapılan 



 

 

99 



 

olağan  bölge  toplantısı  protokollerinde  bahsi  geçen  “Artur”la  aynı 

kişidir.  

“SABAH-GYULYAN”,  Polis  Departmanının  bilgilerine  göre 

Semen’dir.  O,  aynı  zamanda  Sarkis  KYUREGYAN’dır.  Erivan  İl 

Jandarma  İdare  bilgilerine  göre  ise,  1913  yılı  Eylül  ayında  yapılan 

Hınçak Partisi 7. Genel Olağan Delege Toplantısı’nın, bu yılın 31 Ocak 

tarihinde № 690 sayı ile Polis Departmanına verilen kararlarında bahsi 

geçen Stepan Ter-Danielov GRIGORYAN’dır. 

Kutayis  İl Jandarma İdare Amiri, bu yıl 17 ve 20 Şubat tarih 

ve  №  76  ve  78  sayı  ile  mevcut  Gizli  Servis  bilgilerine  göre;  Hınçak 

Partisi  Batum  Örgütü,  kendilerine  yönelik  bir  terör  eylemi 

gerçekleştirecek  olan  Türkiye  İçişleri  Nazırlığının  ünlü  bir  faaliyet 

adamının,  daha  sonra  Rusya’ya  gitmek  için  Mısır’dan  Kafkasya’ya 

gelmesinin beklendiğine ilişkin Merkez Yönetimden resmî bir mektup 

almıştır. Aynı bilgilere göre bu kişi, Artur YEASSYAN (GASSYAN) 

ve  Arşavir  SAAKYAN  isimlerinde  birkaç  pasaport  taşımaktadır. 

Hınçak  Partisi  Batum  Örgütü,  Merkez  Yönetimin  emrini  yerine 

getirmek  için  bu  kişinin  gelişini  izliyor.  Artur’un  fotoğrafı,  Hınçak 

Partisi’nin  tüm  örgütlerine  dağıtıldı,  ancak  Kutayis  İl  Jandarma  İdare 

Amiri Gizli S

ervisine henüz ulaşmadı. 

18.02.1

914. “KUZNETSOV”. 



Berlin’den gelen Hınçak üyesi Başo İŞHANYAN’dır; o şimdi 

“Mşak”  gazetesinde çalışıyor ve derme çatma bir komiteye düşmenin 

huzursuzluğunu yaşıyor (Muştaidi’de). 

19.02.1914. “SAFARYAN”. 

Artur

,  Hınçak  Partisi  7.  Genel  Olağan  Delege  Toplantısı’na, 



Mısır örgütlerinin parti delegesi olarak katılmış.  

Fotoğrafı  Tiflis’e  gönderildi.  Bir  nüshası,  “Orizon” 

gazetesinde  bulunuyor.  Diğer  nüsha  önceki  raporlara  göre  bilinen 

Artem KASPARYAN

’da. 

26.02.1914. “SAFARYAN”.  



Artur

’un  fotoğrafı  ve  Ermeni  Sosyal-Demokrat  Partisi 

Hınçak’ın  mührünün  bulunduğu  aşağıdaki  içeriğe  sahip  olan  kısa 

biyog


rafisinin tercümesi eklenmiştir: 

“Canım! 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   114


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə