Erzincan Üniversitesi Yayınları



Yüklə 2,83 Mb.

səhifə4/114
tarix08.03.2018
ölçüsü2,83 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   114

 

 



 

özellikle Balkan Savaşı’nın Ermeniler üzerinde nasıl bir etki meydana 

getirdiği görülecektir.  

Arşivlerdeki bu belgelere göre Ermeniler, daha Osmanlı Devleti 

Birinci  Dünya  Savaşı’na  girmeden  çok  önce  isyan  ve  özerklik 

girişimlerine  başlamışlardır.  Balkan  Savaşları’nın  sonucunda  Osmanlı 

Devleti’nin Balkan topraklarını kaybetmesi,  Ermenilerin bu isteklerini 

daha  da  arttırmıştır.  Balkan  Savaşı’nda  Rusya’nın  rolünü  de  bilen 

Ermeniler, 

ilk  başlarda  yönünü  Rusya’ya  çevirmiştir.  Bu  nedenle 

Ermeniler, 

1912  yılından  başlayarak  Osmanlı  Devleti’nde  isyan 

hazırlıklarında  bulunmuşlardır.  Belgelere  göre,  Mısır’dan  Türkiye’ye 

gelecek bir grup Ermeni, Mersin

’de olaylar çıkarıp Türkleri öldürmek, 

suikastlar yapmak niyetindeydiler. Bu olayları önlemek için Rusya’nın 

İstanbul  Büyükelçisi  Girs,  olayın  içinde  olan  Ermeni  Patrikhanesi’ne 

yazdığı bir  yazı ile durumun farkında olduklarını  bildirmiş ve gerekli 

tedbirlerin alınmasını istemiştir (GECHA. Fon 15. Sayı 1. Dosya 383. 

Sayfa 99). 

Balkan Savaşları’na (1912-1913) çok ümit bağlayan Ermeniler, 

Edirne’nin  Bulgarların  eline  geçmesinden  sonra  Osmanlı  Ordusundan 

ayrılmaya  başlamışlardır.  Doğu’daki  Beyazıt  ve  Van  Eyaletlerinde 

kurulan  birliklerdeki 

İstanbul’a  gidecek  olan  Ermeni  askerler, 

silahlar


ını da alıp ordudan firar etmişlerdir (GECHA. Fon 15. Sayı 1. 

Dosya 383. Sayfa 103a). 

Rusya

’daki arşiv elgelerinde olduğu gibi, Gürcistan arşivinde de 



Birinci  Dünya  Savaşı  başlamadan  önce  Anadolu’daki  Ermenilerin 

yoğun  bir  şekilde  ideallerine  yönelik  silahlanmaya  başladıklarına  dair 

pek çok sayıda belge vardır. Tiflis Arşivinde Anadolu’daki Müslüman-

Ermeni  ilişkilerini  ortaya  koyan  belgeler  mevcuttur.  Resmî  jandarma 

raporları,  Rus  devlet  adamlarının  ve  yerel  valilerin  yazışmaları,  iki 

millet  arasında  eskiden  beri  devam  eden  sürtüşmeler  ve  kavgaların 

varlığını kanıtlamaktadır. (GARF. Fon 102. Sayı 242 (1912). Dosya 14. 

Bölüm 79 LB. Sayfa 236 arkası). 

Bu bölümün “Ermeni Partilerin

in 


Türk ve Rus Hükümetleri ile 

İlişkileri”  isimli  ikinci  kısmında;  Osmanlı  Devleti  ve  Büyük 

Devletlerin  Ermeni  sorunu  etrafında  başlayan  diplomatik  kavgasını 

anlatan belge

ler toplanmıştır. Bunun dışında Ermeni partilerinin ve din 

adamlarının bu kavgada yer alması gibi konular ele alınmıştır.

 

Rusya



’nın Türkiye’den Ermeni reformlarının yapılması ile ilgili 

taleplerini azaltması üzerine yurtdışında yaşayan Taşnaklar, Rusya’nın 




 

 



 

aleyhine  propaganda  yapmaya  başlamışlardır.  Bu  propaganda  ile 

Ermeni-

Alman  ittifakı  kurmaya  çalışmışlardır.  İttifakın  amacı, 



Rusya’nın  Türkiye’deki  Ermeniler  üzerindeki  etkisini  azaltmaktır. 

(GARF. Fon 102. Sayı 245 (1915) Dosya 14. Bölüm 79.L.B. Sayfa 51 

arkası).  Rusya’nın  planladığı  reform  programını  eskisi  gibi 

desteklememesi  üzerine  Ermeniler,  yönlerini  Almanya’ya  çevirmiştir. 

Almanya ise reformları en aza indirmeyi teklif etmiştir. Rusya’nın bu 

politikası,  Taşnak  Komitesinde  hoşnutsuzluk  yaratmıştır.  Taşnaklara 

göre  Almanya,  Ermenilere  Rusya’dan  daha  fazla  yararlı  olabilirdi; 

çünkü  “bu  sırada  Türkiye  Türkiye  değil,  Almanya’dır.”  (GARF.  Fon 

102. Sayı 245 (1915). Dosya 14. Bölüm 79.L.B. Sayfa 41 arkası). Tiflis 

arşivindeki  belgelerde  de  Tiflis  Jandarma  Dairesi’nin  Taşnak 

Partisi’nin  faaliyetleri  hakkındaki  raporu  (GECHA.  Fon  13.  Sayı  27. 

Dosya  5010  ve  5223)  ve  Kafkasya

’daki  Ermeni-Alman  ittifakının 

oluşumu,  amaçları  ve  faaliyetleri  hakkındaki  belgeler  Rusya’daki 

GARF arşivinde bulunan belgelerle paralellik göstermektedir. 

Rus istihbarat birimleri, 1914-

1915 yıllarında “keskin görüşlere 

sahip  ve  tehlikeli  olan-

devrimci”  Taşnak  ve  Hınçak  parti-komite 

üyeleri  ve  taraftarlarını  Kafkasya  ve  Anadolu’da  takip  etmişlerdir. 

Ermeniler 

ise Rusların bu tavırlarının farkında olmuşlardır. “Ermeniler 

arasında  Erzurum  başta  olmak  üzere,  Ruslar  tarafından  Türkiye’de 

(Doğu Anadolu’da) ele geçirilen bölgelere giriş izinlerinin kısıtlanması 

ile  ilgili  hoşnutsuzluklar  büyümüştür.  Ermeni  çevrelerinde  ayrılıkçı 

akımları fark ettikçe Hükümet ve iktidarlar, Ermenilere güvenmiyordu. 

Bundan  dolayı  Tiflis’teki  Ermeni  kamuoyu  ve  Milli  Büro  üyeleri 

(Taşnaklar),  savaş  bitene  kadar  ve  sonrasında  konferansın  açılmasına 

kadar  bütün  alanlarda  Hükümet  ile  dayanışmayı  kesmemeye,  iktidara 

karşı  düşmanca  hareket  veya  eylemin  yapılmasına  izin  vermemeye 

karar vermişlerdi. Bu karar bütün Ermeni kurumlarına ve topluluklarına 

gönderilmiştir.” (GARF. Fon 102. Sayı 1916. Dosya 29. Bölüm 92LB. 

Sayfa 12). 

Arşiv  belgelerinde  Taşnak  ve  Hınçak  Partilerinin  dış  ve  iç 

politik

aları  ile  ilgili  pek  çok  bilgiye  rastlanmakta,  Ermenilerin  Doğu 



Anadolu’da bir “Ermenistan” kurmak için çalıştıkları anlaşılmaktadır. 

Üçüncü başlıkta, “Ermeni Gönüllü Birlikleri” ile ilgili pek çok 

belge 

toplanmıştır.  

Osmanlı’ya  karşı  savaşmak  üzere  Rus  Ordusundan  başka 

Osmanlı ve Rus Ermenilerinden oluşan “gönüllü birlikler” kurulmuştur. 






Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   114


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə