Ə.Ş. Abdinov, R. F. Mehdiyev, T. X. HÜseynov



Yüklə 0,99 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə14/40
tarix05.02.2018
ölçüsü0,99 Mb.
#25168
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   40

 

54 

düzünə istiqamətdə stabilləşmiş qiymətləri, I

əks 

– cərəyanın və 



U

əks 


– gərginliyin əksinə stabilləşmiş qiymətləri, U

max əks 


– əksinə 

gərginliyin və I

max düz

 – düzünə cərayanın maksimal qiymətləri. 



Qısa impulslarda diodun işini təmin edən əsas parametr τ

əks


 – 

əks  istiqamətdə  müqavimətin  bərpa  olma  müddətidir.

 

Bu 


müddətin  kiçik  olması  üçün  diodlar  elə  hazırlanır  ki,  onların 

keçid tutumu kiçik və yükdaşıyıcıların rekombinasiyası müm‐

kün  qədər  sürətli  olsun.  Sənayedə  istehsal  olunan  impuls 

diodlarında  impuls  cərəyanının  qiyməti  bir  neçə  yüz  milli‐

amper,  əksinə  gərginliyin  qiyməti  isə  bir  neçə  on  volt 

intervalında dəyişir. 

Çox  qısa  sürəkliyə  malik  impuls  diodları  kütləvi  şəkildə 

meza quruluşda hazırlanır və onlara mezadiodlar (meza – is‐

pan dilində masa deməkdir) deyilir. Bu diodlar hazırlanarkən 

əvvəlcə əsas yarımkeçirici lövhənin üzərinə diffuziya üsulu ilə 

əks tip keçiriciliyə malik lay çəkilir. Sonra bu yeni lay xüsusi 

maska  ilə  örtülür  və  aşındırılır.  Maska  səthin  müəyyən  his‐

səsini  aşılayıcıdan  qoruyur.  Qorunan  hissələrdə  kiçik  ölçülü 

masaya  oxşar  şəkildə  n‐p‐keçidləri  alınır  (şəkil  2.11).  Sonra 

lövhə  ayrı‐ayrı  diodlara 

bölünür. Mezadiodun əsas 

xüsusiyyəti  baza  oblastı‐

nın  kiçik  olmasıdır.  Ona 

görə  də  bazaya  yükdaşı‐

yıcıların  yığılma  müddəti 

kiçikdir.  Bundan  başqa 

eyni  zamanda  bir  səthdə 

çoxlu sayda diodun hazır‐

lanması  alınan  diodların 

mükəmməl xarakteristika‐

п 

2



Şəkil 2.11. Mezadiodun prinsipial quru‐

luşu. 1 – diffuziya üsulu ilə alınan n‐tipli 

təbəqə;  2  –  n‐oblastın  çıxışı;  3  –  aşındı‐

rılan hissə; 4 – p‐tip yarımkeçirici.  

3

4

n



 

55 

ya və sabit parametrlərə malik olmasına imkan verir. 

Ümumiyyətlə impuls diodlarının hazırlanmasına aşağıdakı 

tələblər  qoyulur:  p‐n  keçidinin  en  kəsiyinin  və  qeyri‐əsas 

yükdaşıyıcıların  yaşama  müddətlərinin  kiçik  olması,  böyük 

çevirmə  sürətinə  malik  olması,  hazırlandığı  yarımkeçirici 

materialın  kiçik  müqavimətə  malik  olması,  yüksək  tezliklər 

diapazonunda etibarlı işləyə bilməsi və s. 



Maqnitofon.  Müasir  maqnitofonun  ulu  babası  (teleqrafon) 

danimarka fiziki Valdemar Polsen tərəfindən 1898‐ci ildə yara‐

dılmışdır. Bu qurğu qalıq maqnitlənməsi hadisəsinə əsaslanırdı 

və  səs  dalğalarını  nazik  polad  məftildə  yaradılan  maqnit 

impulslarına  çevirirdi.  Teleqrafonun  girişində  səs  mənbəyi 

(mikrofon)  yerləşdirilmişdi.  Mikrofondan  cərəyan  xüsusi 

formalı  elektromaqnitə  verilirdi.  Elektromaqnit  tərəfindən 

yaradılan  maqnit  sahəsi  maqnitin  yanından  müəyyən  sürətlə 

hərəkət  edən  polad  məftili  maqnitləndirirdi.  Bu  zaman 

mikrofondan verilən səsin dəyişməsinə uyğun olaraq, cərəyan 

artıb‐azalırdı.  Bu  isə  öz  növbəsində  yazan  maqnit  tərəfindən 

yaradılan maqnit sahəsinin intensivliyinin uyğun dəyişməsinə 

səbəb olurdu. Fonoqramanı canlandırmaq üçün məftili canlan‐

dırıcı  maqnitin  yanından  buraxırdılar.  Bu  yerdəyişmə  zamanı 

fonoqramın maqnit sahəsinin qüvvə xətləri sarğının dolaqlarını 

kəsirdi və sarğıda elektromaqnit induksiyası hadisəsi əsasında 

məftildə  yazılmış  səsə  uyğun  elektrik  cərəyanı  yaranırdı.  Hə‐

min  zəif  elektrik  siqnalları  telefonda  səs  dalğalarına  çevrilirdi 

və həmin səsi gücləndiricisiz, qulaqcıqların köməyi ilə dinləyir‐

dilər. Bu qurğuda alınan səsin keyfiyyəti çox aşağı idi və buna 

görə də teleqrafon geniş tətbiq tapa bilmədi. 

Sonralar alman ixtiraçısı Pfeymer dəmir tozunu kağız lent 

üzərinə çökdürməklə çox yaxşı maqnitlənmə və maqnitsizlə‐



 

56 

şən  səsdaşıyıcısı  yaratdı.  Bu  lenti  həm  də  asanlıqla  kəsmək, 

yapışdırmaq  mümkün  idi.  Daha  sonra  kağız  lent  asetil 

selilozadan hazırlanmış daha möhkəm, elastiki və yanmayan 

plastik  lentlə  əvəz  edildi.  Belə  lent  ilk  dəfə  1935‐ci  ildə 

buraxıldı. Bu lentin üzərində məftildəki ilə müqayisədə daha 

iri həcmdə məlumat yazmaq mümkün idi. 

Lakin lent üzərində yazma və canlandırma prosesləri prin‐

sipcə  polad  məftildəki  ilə  eyni  idi.  Hər  iki  halda  maqnito‐

fonun  əsas  elementi  yazan  və  canlandıran  elektromaqnitlər 

idi.  Bu  elementlər  –  maqnit  başlıqları  adlanırdı.  Eyni  bir 

lentdən bir neçə dəfə istifadə edə bilmək üçün yazan və can‐

landıran  maqnit  başlıqları  ilə  yanaşı,  pozan  maqnit  baş‐

lığından  da  istifadə  olunurdu.  Həmin  başlıq  xüsusi  lampalı 

generatordan alınan yüksəktezlikli cərəyanla qidalanırdı. 

Hesablama  maşını.

 

Hesablama  əməliyyatının  mexanizm‐



ləşdirilməsi  və  maşınlaşdırılması  hələ  çox  qədim  zaman‐

lardan – XVII əsrin ortalarından (fransız alimi və mütəfəkkiri 

Blez  Paskalın  dövründən)  başlasa  da,  elektron  hesablama 

texnikası  sahəsində  ilk  uğurlu  nəticələr  XX  əsrin  ortalarında 

meydana gəldi. 

Yaddaş  qurğusu  qismində  elektron  lampalarının  tətbiq 

edilməsinin  nəzərdə  tutulduğu  hesablama  maşınının  ideyası 

amerikan alimi Con Mouqliyə mənsubdur. Hələ XX əsrin 30‐

cu illərində o, triggerlər əsasında bir neçə mürəkkəb olmayan 

hesablayıcı  yaratdı.  Lakin  hesablama  maşınlarının  yaradıl‐

masında  elektron  lampalarını  ilk  dəfə  başqa  bir  amerikan 

ixtiraçısı  Con  Atanusı  tətbiq  etmişdir.  Onun  maşını  praktiki 

olaraq artıq 1942‐ci ildə hazır idi. 

İlk elektron hesablama maşınlarında əsas yaddaş elementi 

və  toplama  qurğusu  olaraq  triggerlər  tətbiq  edilirdi.  Məlum 

 

57 

olduğu kimi, trigger sxemləri iki dayanıqlı hala malikdir. Belə 

ki, bir dayanıqlı hala «O», digərinə isə «1» kodunu yazmaqla, 

trigger  özəyindən  kodları  zamanca  qorumaq  üçün  istifadə 

etmək olar. 

1951‐ci ildə isə Coy Forrester elektron hesablama maşınları‐

nın qurğusunda çox mühüm bir təkmilləşdirmə etdi. O, maq‐

nit  içlikləri  əsasında  verilən  impulsları  istənilən  qədər  uzun 

müddət qoruyub saxlaya bilən yaddaşı patentlədi. Bu içliklər 

dəmir oksigeni digər aşqarlarla qarışdırmaq yolu ilə ferritlər‐

dən hazırlanırdı. 





Yüklə 0,99 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   40




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə