Firuddin cəFƏrov hasil fəTƏLİyev



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə4/116
tarix20.10.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   116

11
 
Yapon tədqiqatçıları funksional məhsulların 3 əsas keyfiyyə-
tini  qeyd  edirlər:  qida  dəyəri,  xoşagələn  dad  və  müsbət  fizioloji 
təsir. 
Adi gündəlik qida məhsullarına nisbətən funksional məhsullar 
sağlamlığa  faydalı  olmalı  və  insan  orqanizminə  heç  bir  zərər 
verməməlidir.  Qeyd  edilməsi  vacibdir  ki,  bu  tələb  tək  onun 
inqredientinə yox, eyni zamanda bütövlükdə məhsula aiddir.  
Sağlam qidalanma məhsulları dərman olmayıb, xəstəni müali-
cə edə bilmir, ancaq o, əlverişsiz yaşayış mühitində xəstəliyin və 
qocalmanın qarşısını ala bilir.  
Tədqiqatçılar  pozitiv  qidalanmanı  müəyyən  xəstə  insanlar 
dairəsi üçün adi rasionla, pəhriz qidalanma arasında orta qidalan-
ma kimi qəbul edirlər.  
Pozitiv qidalanma konsepsiyası özündə istehsalın, işlənmələ-
rin nəzəri əsasını, realizəsini və funksional məhsulların istifadəsini 
birləşdirir.  
Bütün pozitiv qidaların tərkibində ona funksional xüsusiyyət 
verən inqredientlər olur. D.Potter 7 əsas funksional inqredientlər 
müəyyən etmişdir: qida lifləri (həll olan və həll olmayan), vitamin-
lər (A, B, qrupu, D və s.), mineral maddələr (Ca, Fe), yarımdoy-
mamış  yağlar  (bitki  yağları,  balıq  yağı,  omeqa-3  yağ  turşuları), 
antioksidantlar:  beta-karotin  və  vitaminlər  (askorbin  turşusu  -  C 
vitamini  və  alfa  tokoferol-E  vitamini),  oliqosaxaridlər  (faydalı 
bakteriyalar üçün faydalı substrat kimi), həmçinin mikroelement, 
bifidobakteriya və s.  
Qida lifləri – qidalanmada və pəhrizdə vacib rol oynayır. On-
lar  çoxlu  sayda  üzvi  birləşmələrin  qarışığı  olub,  qəribə  kimyəvi 
struktura və fiziki xüusiyyətlərə malikdir.  
Ənənəvi olaraq qida lifləri, bitki polisaxaridləri və liqnin kimi 
müəyyən olunmuş və onlar insanın həzm sistemində metabolizmə 
uğramır. Həll olan qida lifləri nümayəndəsinə pektin, həll olma-
yanlara isə sellüloza aiddir. 
Qida  liflərinin  funksional  xüsusiyyətləri  əsasən  mədə-bağır-
saq sisteminin işi ilə əlaqədardır. 
Qida lifləri ilə zəngin olan qida, həzm prosesinə müsbət təsir 


12
 
edir  və  nəticədə  xəstəliyin  məsələn,  bağırsaq  xərçənginin  əmələ 
gəlmə riski azalır.  
Vitaminlər və antioksidantlara A, C, E vitaminləri, B - qrupu 
vitaminləri, beta karotin aid olub, funksional inqredient kimi pozi-
tiv qidalanmada vacib rol oynayır.  
Onlar metabolizmdə iştirak edir, orqanizmin immun sistemini 
möhkəmlədir, sinqa və beri-beri xəstəliklərinin qarşısını alır. 
Antioksidantlara C və E vitamini aiddir. Antioksidantlar lipid-
lərin tərkibinə daxil olan yağ turşularının oksidləşmə prosesini ok-
sigenin birgə təsiri ilə ləngidir və həmçinin əmələ gələn peroksid-
ləri parçalayır. 
Qida antioksidantlarının təsiri, onların az aktiv radikallar əmə-
lə gətirmə xüsusiyyətindən asılıdır.  
Beləliklə, antioksidantlar antikanserogen təsir göstərməklə in-
san orqanizmini sərbəst radikallardan qoruyur, həmçinin aktiv pe-
roksid radikallarını bloklaşdıraraq qocalma prosesini ləngidir. 
Antioksidantlar  sinerqizm  xüsusiyyətinə  malikdir.  Yəni  bir 
neçə antioksidant qarışdırıldıqda onların təsir gücü artır. 
Alimlər son 20 ildə doymamış yağ turşularını hərtərəfli tədqiq 
etmişlər. 
Doymamış yağ turşuları az sıxlıqlı lipoproteinlərin və xoleste-
rinin  parçalanmasında,  hidrogenləşmə  proseslərində  iştirak  edir, 
həmçinin  qan  cisimciklərinin  aqreqat  halının  dəyişməsinin  və 
trombların  (qan laxtasının) qarşısını  alır, iltihab proseslərini ara-
dan qaldırır və s. 
Mineral  maddələr,  oliqosaxaridlər,  bifidobakteriyalar  da 
inqredient kimi, insan orqanizminin normal funksiyaları üçün çox 
vacibdir.  Məhsullara  funksional  xüsusiyyət  verən  inqredientlər 
müəyyən tələblərə cavab verməlidirlər.  
Onlar  təbii  və  ya  təbii-identik  və  sağlamlıq  üçün  faydalı 
olmalıdır. Həm də bunlar elmi cəhətdən əsaslandırılmış olmalıdır. 
Hər  günlük  doza,  tibbi  və  qidalanma  mütəxəssisləri  tərəfindən 
bəyənilməlidir. Bu doza balanslaşmış  olmalı, qida məhsullarının 
qidalılıq dəyəri azaldılmamalıdır. Hər funksional inqredient üçün 
dəqiq  fiziki-kimyəvi  göstəricilər  və  oların  miqdarının  təyininin 


13
 
dəqiq metodikası olmalıdır. 
Bundan başqa, onlar ağızdan qəbul edilir (adi qida kimi) və 
dərman formasında (həb, kapsul, toz) buraxılmır. 
Funksional inqredientli qida məhsullarını şərti olaraq 4 qrupa 
bölmək olar: dənli səhər yeməkləri, süd məhsulları, marqarinlər və 
alkoqolsuz içkilər. 
 Dənli səhər  yeməkləri və digər məhsulların tərkibində xeyli 
miqdarda  həll  olan  və  həll  olmayan  qida  lifləri  vardır  ki,  bu  da 
onun funksional xüsusiyyətini müəyyən edir. Funksional xüsusiy-
yəti gücləndirmək üçün digər funksional inqredientlər - məsələn, 
vitaminlər və mikroelementlər əlavə edilir. Bu məhsullar ürək-da-
mar və mədə-bağırsaq xəstəliklərinin qarşısının alınması üçün çox 
faydalıdır. Süd məhsulları – kalsium, riboflavin kimi  funksional 
inqredientlərin qiymətli mənbəyidir. Onların funksional xüsusiy-
yətləri  A,  D,  E,  beta-karotin  və  maqnezium  (Mg)  kimi  mineral 
maddələr, həmçinin  qida lifləri, məsələn, petkin,  bifidobakteriya 
əlavə edilməklə artırıla bilər.  
Funksional  süd  məhsulları  ürək-damar,  mədə-bağırsaq,  os-
teoporoz, xərçəng və başqa xəstəliklərin qarşısının alınmasında ef-
fektli ola bilər. 
Marqarin  və  bitki  yağları  doymamış  yağ  turşularının  əsas 
mənbəyi  olub,  ürək-damar  xəstəliklərinin  qarşısını  alır.  Onların 
funksional təsirini artırmaq üçün inqredient kimi D, A vitaminləri, 
bəzi triqliseridlər, strukturlaşdırılmış lipidlər əlavə oluna bilər. Bu 
məhsullar  aşağı  enerji  dəyərinə  malik  olmağı  ilə  piylənmənin 
qarşısını alır. 
Yeni  növ  funksional  qidalanma  yaratmaq  üçün  içkilər  əsas 
texnoloji məhsuldur. Bundan başqa alkoqolsuz içkilərin əsas kom-
ponenti  olan  meyvə-tərəvəz  şirələri,  C-vitamini,  beta-karotin,  B 
qrupu vitaminlər kompleksinə malik olub, onların tərkibinə funk-
sional  inqredientlərin  əlavə  edilməsi  elə  bir  çətinlik  törətmir. 
Vitaminlər,  mikroelementlər  və  qida  lifləri  ilə  zənginləşdirilmiş 
içkilər, ürək-damar və mədə bağırsaq xəstəliklərinin, xərçəngin və 
digər xəstəliklərin, həmçinin müxtəlif növ intoksikasiyaların qar-
şısının alınması üçün istifadə oluna bilər.  




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   116


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə