Fġqh təLĠMĠ



Yüklə 3,35 Kb.

səhifə92/92
tarix08.03.2018
ölçüsü3,35 Kb.
1   ...   84   85   86   87   88   89   90   91   92

 
 
383
 
 
 fiqh təlimi 
YETMIġ ÜÇÜNCÜ DƏRS 
MƏDƏNIN XÜMSÜ, XƏZINƏ, 
HARAMA QARIġMIġ HALAL MAL, XÜMSÜN SƏRF 
OLUNMASI VƏ MÜXTƏLIF MƏSƏLƏLƏR 
 
1.
 
Mədənin xümsü 
Bir və ya bir neçə Ģəxslər tərəfindən tapılan mədənlərə xüms düĢür, bir 
Ģərtlə ki, o Ģəxsin mədəndən çıxardığı Ģey və ya bir neçə nəfərin iĢtira-
kı ilə çıxaranların payı mədən iĢlərinə sərf olunan xərcdən çıxdıqdan 
sonra 21 dinar qızıl,  ya  211 dirhəm gümüĢ  və  ya bu ikisinin qiyməti 
bərabərində olsun.
1
 
 
Diqqət: 

 
Mədənlərə xümsün vacib olma Ģərtləri budur ki, bir Ģəxs və ya bir 
neçə Ģəxs birlikdə onu çıxarsınlar, bir Ģərtlə ki, hər birinin payı nisab 
həddinə çatsın və çıxarılan Ģey onların mülkü olsun. Bir və ya bir neçə 
nəfər  Ģəxsin  mülkü  hesab  olunmayan  və  dövlət  tərəfindən  çıxarılan 
mədənlərdə  xüms  Ģərti  yoxdur,  nəticədə  hökümət  və  dövlətə  bu  mə-
dənlər üçün xüms vacib deyil. 
 
2. Xəzinə 
Ġnsanların  yerdən  tapıb  sahib  olduqları  xəzinənin  ölçüsünün  islam 
respublikasının nizamnaməsinin qanunlarında mövcuddur. Buna  görə 
də 111 il bundan əvvələ aid olan gümüĢ sikkə bir Ģəxsin Ģəxsi mülkü-


 
 
384
 
 
 fiqh təlimi 
nün  torpağından  tapılarsa,  gərək  bu  haqda  islam  respublikasının 
qanunlarına müraciət olunsun.
2
 
3. Harama qarıĢan halal mal 
Bir nəfər pulunda haram mal olduğuna yəqin edər və onun dəqiq miq-
darını bilsə də sahibini tanımasa, o pulun halal olmasının yolu budur 
ki,  onun  xümsünü  versin.  Əgər  Ģəkk  etsə  ki,  haram  mal  onun  halal 
malına qarıĢıb, ya yox,  heç nə öhdəsində yoxdur.
3
 
 
Diqqət: 

 
Bir kəs xüms və zəkat əhli olmayan və malı ribaya qarıĢan bir ailə-
də yaĢayırsa, bu malın haramlığına yəqin etməyincə ondan istifadə edə 
bilər. 
Əlbəttə istifadə etdiyi malın haramlığına yəqini olsa, ondan istifadə et-
mək  caiz  deyil,  əgər  ailədən  ayrılmaq  və  əlaqəni  kəsmək  onun  üçün 
çətin olarsa, bu halda onların halala qarıĢmıĢ haram malından istifadə 
etməyin iĢkalı yoxdur. Amma onun istifadə etdiyi malda xüms, zəkat 
və baĢqalarının malı olduğuna zamindir.
4
 
4. Xümsün sərf olunması 
1. İmamın (ə) və seyidlərin payı 
1) Xüms 2 bərabər yerə bölünməlidir: onun bir hissəsi  Ġmamın (ə), o 
bir hissəsi isə seyidlərindir. 
                                                                                                
1
 
Şəri suallara cavab, 813 
2
 
Şəri suallara cavab, 811, 812 
3
 
Şəri suallara cavab, 812 
4
 
Şəri suallara cavab, 121 


 
 
385
 
 
 fiqh təlimi 
2) Ġmam dedikdə hər dövrün məsum imamı nəzərdə tutulur ki, bizim 
zamanımızda  bu,  Ġmam  Məhdidir  (ə.f).  Seyidlərdən  məqsəd  isə  ata 
tərəfdən onun nəslinin peyğəmbərin (s) babası HaĢimə çatmasıdır. 
3)  Bizim  zəmanəmizdə  məsum  imama  əlimiz  çatmadığından  onun 
payı bütünlüklə müsəlmanların vəliyyi əmrinə veriliir ki, imamın razı-
lığına səbəb olan yerlərə, məxsusən elmi hövzələrə və s. sərf olunur. 
Seyidlərin də payının ixtiyarı imamın payı kimi müsəlmanların vəliyyi 
əmrinə aiddir. Buna görə də hər kəsin öhdəsində və ya malında ima-
mın,  ya  seyidlərin  haqqı  varsa,  gərək  onu  vəliyyi  əmrə  və  ya  onun 
vəkilinə  təhvil  versin.  Əgər  onu  müəyyən  hallarda,  o  cümlədən  dinə 
faydalı  və  lazım  olan  kitabları  almağa,  ehtiyacı  olan  kasıb  seyidlərin 
evlənməsinə,  onların  su  və  iĢıq  pullarına  xərcləmək  istəsə,  əvvəl  bu 
barədə icazə almalıdır.
1
 
4)  Mərcəye  təqlidlərin  hər  birinin müqəllidləri  əgər  bu  2  səhmi  ödə-
məkdə öz mərceyi təqlidlərinin fətvalarına əməl etsələr, xümsü vermiĢ 
hesab olunurlar.
2
 
 
Diqqət: 

 
Ġmamın və seyidlərin payı bağıĢlana (hədiyyə oluna) bilməz.
3
 

 
Öz Ģəri maaĢını vəliyyi əmrin vəkillərinə və baĢqa Ģəxslərə və və-
liyyi  əmrin  dəftərxanasına  çatdırmaq  məqsədilə  verən  Ģəxs  onlardan 
üstündə vəliyyi əmrin möhürü olan qəbz tələb edə bilər.
1
 
                                         
1
 
Şəri suallara cavab, 1114, 1115, 1113, 1114, 1118, 1111, 1121, 1123 
2
 
Şəri suallara cavab, 1113 
3
 
Şəri suallara cavab, 1124 


 
 
386
 
 
 fiqh təlimi 

 
Bir  kəs  icazəsi  olduğunu  (vəliyyi  əmrdən  icazəsi  olduğunu)  iddia 
edən Ģəxsə Ģəkk edərsə, hörmətlə ondan xəttini ona göstərməsini və ya 
ondan vəliyyi əmrin möhrü vurulan qəbzi tələb edə bilər. Belə ki, qəbz 
vəliyyi əmrin tərəfindən icazəsi olduğunu təyin edir.
2
 

 
Ġmamın  və  seyidlərin  payını  götürmək  Ģərən  müstəhəq  olmayan 
Ģəxslərə və hövzə qanunları Ģamil olmayan Ģəxslərə caiz deyil.
3
 
 
2.
 
Seyid payı kimlərə verilməlidir? 
 
 
 
 
 
 
 
1. Seyidlik 
1) Seyidlərin payından o seyid istifadə edə bilər ki, nəsli ata tərəfindən 
peyğəmbərin  (s)  babası  cənab  HaĢimə  yetiĢsin.  Buna  görə  də  haĢimi 
olan bütün ələvi, əqili və əbbasilərin haĢimi seyidlərinin imtiyazların-
dan istifadə etmək haqqları var.
4
 
 
                                                                                                
1
 
Şəri suallara cavab, 1116 
2
 
Şəri suallara cavab, 1112 
3
 
Şəri suallara cavab, 1116 
4
 
Şəri suallara cavab, 1111 
Seyidlərin payını bu Ģərtlərə 
malik olan Ģəxslərə vermək olar 
1.Seyid olsun; 
2.Ġmanlı (on iki imam Ģiəsi) olsun; 
3.Fəqir olsun; 
4.Vacibun-nəfəqə olmasın; 
5.Günah yerlərə sərf etməsin; 
6.AĢkar günah əhli olmasın. 


 
 
387
 
 
 fiqh təlimi 
2)  Ata  tərəfdən  nəsli  Abbas  ibni  Əli  ibni  Əbu  Talibə  çatan  hər  kəs 
ələvi seyiddir.
1
 
3) Ana tərəfdən də peyğəmbərə nəslin yetiĢməsi peyğəmbər övladı he-
sab olunmasına baxmayaraq, Ģəri seyidlik hökmləri ata tərəfdən pey-
ğəmbərə yetiĢənlərə Ģamil olur.
2
 
4)  Övladlığa  götürülənlərə  Ģəri  hökmlər  aid  olunmur.  Bir  kəsin  əsil 
atası seyyid deyilsə, seyidlərə aid olan hökm onlara Ģamil deyil.
3
 
3. Fəqir 
1) ĠĢi və qazancı olan seyidlərin gəlirləri yaĢayıĢlarına və ürfən Ģənlə-
rinə kifayət qədər münasib olarsa, onlara xüms düĢmür.
4
  
2)  Seyid  ailəsinin  atası  nəfəqələrini  verməkdə  səhlənkarlıq  edirsə  və 
onlar öz nəfəqələrini atalarından ala bilmirlərsə, seyyid payından nəfə-
qə miqdarında onlara verilə bilər.
5
 
3)  Ehtiyaclı  seyyidlərə  yemək  və  geyimdən  baĢqa  vəziyyətlərinə 
münasib olan ehtiyacları olduğu baĢqa Ģeyə  görə seyidlərin payından 
ehtiyaclarını dəf etmək üçün pay vermək olar.
6
 
4) Seyyid arvadın əri fəqirlik üzündən onun nəfəqəsini verə bilmirsə 
və o da Ģərən fəqir olarsa, öz ehtiyacını ödəmək üçün seyyidlərin pa-
yından  götürə  bilər,  onu  həm  özü  və  övladları,  həm  də əri  üçün  sərf 
edə bilər. 
                                         
1
 
Şəri suallara cavab, 1111 
2
 
Şəri suallara cavab, 1111 
3
 
Şəri suallara cavab, 1112 
4
 
Şəri suallara cavab, 1121 
5
 
Şəri suallara cavab, 1112 
6
 
Şəri suallara cavab, 1112 


 
 
388
 
 
 fiqh təlimi 
4. Vacibi nəfəqə olmamaq 
Vacibi  nəfəqə  olanlara  xüms  vermək  olmaz.  Məsələn,  insan  öz  fəqir 
ata-anasına,  özünün  kömək  etmək  qüdrəti  olan  halda  xümsünü  verə 
bilməz.
1
 (ə.i.m. 1122). 
 
5. Xümsün müxtəlif  məsələləri 
1) Xümsün aid olub-olmamasını Ģəkk olunan maldan istifadə etməyin 
iĢkalı  yoxdur.  Amma  əvvəldən  yəqin  etsə  ki,  xüms  o  mala  aid  olub, 
buna görə də: 
a) Xüms əhli olmayan yeməyi o yeməyə xümsün aid olduğunu bilənə 
qədər yeməyin iĢkalı yoxdur.  
b) Əgər mağazanın sahibi malının xümsünü verib-vermədiyini bilmə-
yən alıcı ilə ticarət edərsə və əgər alıcının ona verdiyi pula xüms düĢ-
düyünü bilməsə, onun öhdəsinə bir Ģey  vacib deyil və araĢdırmaq da 
vacib deyil.
2
 
2) Ġslami-dini iĢlərlə, xüsusilə namaz, oruc, xüms kimi iĢlərlə məĢğul 
olmayan  müsəlmanlarla əlaqə  yaratmaq, əgər  dini  iĢlərə  iltizamsızlıq 
olmasa, iĢkalı yoxdur, əgər onlarla əlaqəni kəsmək dini iĢlərin ehtira-
mına təsir etsə, bu halda nəhy əz münkər olaraq onlarla əlaqəni müəy-
yən  vaxta  qədər  kəsmək  vacibdir.  Əlbəttə,  onların  malından  istifadə 
etmək, o cümlədən yemək və s. xümsün ona aid olduğunu bilməyənə 
qədər, caizdir. 
 
                                         
1
 
Şəri suallara cavab, 1122 
2
 
Şəri suallara cavab, 133, 134, 131 


 
 
389
 
 
 fiqh təlimi 
SUALLAR: 
1. Mədənin nisabı nə qədərdir? 
2.  Xüms  və  zəkat  verməyən,  eləcə  də  halal  malı  harama  qarışan 
ailədə yaşayan adamın vəzifəsi nədir? 
3. İmam və seyyid dedikdə nə nəzərdə tutulur? 
4. Bəzi şəxslər özləri seyidlərin işıq və su pullarını ödəmək istəyirlər, 
onları xümsdən hesab edib ödəmək olarmı? 
5. İş və qazancı olan seyidlərə xüms vermək olarmı? 
6. Seyidin payını ailə quran və övladları olan fəqir amma əri seyid 
olmayan və fəqir olan seyidə vermək olarmı? O, bu pulu övladlarına 
və ərinə sərf edə bilərmi? 
 
 
 
                                             
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
391
 
 
 fiqh təlimi 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
VI fəsil 
ƏNFAL
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
391
 
 
 fiqh təlimi 
YETMĠġ DÖRDÜNCÜ DƏRS 
                                               ƏNFAL 
1.
 
Ənfalın mənası 
Ənfal- peyğəmbər və onun məsum caniĢinlərinin ixtiyarında olan mal-
dır, qeybət zamanında o vəliyyi əmrin ixtiyarına keçir (islam hökumə-
tinin  təsərrüfü  altındadır)  və  ondan  ümumi  camaatın  iĢlərində  və  ha-
mının xeyrinə olan iĢlərdə istifadə etmək olar.
1
 (ə.i.m.). 
2. Ənfalın mənbələri 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Ənfalın mənbələri
 
1.Fey. (Müharibə olmadan müsəlmanların əlinə 
keçən torpaqlar və s.); 
2.AbadlaĢdırmadan istifadəsi mümkün olmayan 
ölü yerlər; 
3.Əhalisi tərəfindən tərk olunan Ģəhər və kəndlər; 
4.Dənizlərin və böyük çayların sahilləri; 
5.MeĢələr, təbii qamıĢlıqlar, dərələr və dağların 
zirvələri; 
6.Müharibələrdə müsəlmanların əlinə keçən 
qiymətli saraylara məxsus mallar; 
2.Cins atlar və bahalı libaslar kimi dəyərli 
qənimətlər; 
8.Müsəlmanların rəhbərinin izni olmadan baĢ 
verən müharibələrdə əldə olunan qənimətlər; 
1.Varisi olmadan dünyadan gedənlərin malları; 
11.Mədənlər.
 


 
 
392
 
 
 fiqh təlimi 
 
Diqqət: 

 
Çayların  səthində  olan  qum  gillərdən  Ģəhər  və  baĢqa  Ģeyləri  yeni-
dən qurmaq üçün Ģəhər icra hakimlərinin istifadə etməsi caizdir və ay-
rı-ayrı Ģəxslərin böyük çayların səthində malik olmaq iddiaları məqbul 
deyil.
2
 

 
Xüsusi malikiyyəti olmayan təbii otlaqlar ümumi ənfal və əmvaldır 
ki, onun ixtiyarı müsəlmanların vəliyyi əmrindədir və onu alıb-satmaq 
heç vəchlə düzgün deyil. Həmçinin orada tayfa və ya hansısa insanla-
rın öncədən olması oranın maliki olmağa səbəb olmur.
3
  

 
Heç  kəsin  xüsusi  sahibliyi  olmayan  təbii  otlaqların,  çəmənlərin 
otlarının satılması da heç kəs tərərfindən caiz deyil, amma dövlət tərə-
findən bir nəfər, ya kənd iĢləri məsulu orada heyvanları otarmağa ica-
zə almıĢ adamdan kəndin abadlıq iĢləri üçün pul ala bilər.
4
 

 
ġəxslərin əmlakının qonĢuluğunda yerləĢən otlaqlardan heyvanları-
nı otarmaq üçün icazə almaqla baĢqasının mülkünə girib onun suyun-
dan istifadə etməyə icazəsi yoxdur və bu iĢ mülk sahibinin icazəsi ol-
madan caiz deyil.
5
 
 
 
 
                                                                                                
1
 
Şəri suallara cavab 1142, 1145, 1146,  
2
 
Şəri suallara cavab, 1141 
3
 
Şəri suallara cavab, 1144 
4
 
Şəri suallara cavab, 1143 
5
 
Şəri suallara cavab, 1142 


 
 
393
 
 
 fiqh təlimi 
 
SUALLAR: 
1) Ənfal nədir? 
2) Ənfalın mənbələri hansılardır? 
3) Şəhər icra hakiminin şəhər və başqa yerləri abad etmək üçün çay 
səthindən qum və gillərdən istifadə etmək haqqı varmı? Əgər onun 
bu haqqı varsa, başqa bir şəxs onun sahibi olduğunu iddia edə bilər-
mi və əgər edərsə onun iddiasını dinləmək lazımdırmı (düzgün iddia 
edirmi)? 
4) Otlaqların alınıb-satılması nə zaman düzgündür? 
5) Heyvanlarını otarmaq icazəsi olan heyvandarların bu otlaqların 
kənarında olan xüsusi tarlalara girib onun suyundan həm özlərinin 
həm  də  heyvanlarının  sahibinin  icaəsi  olmadan  istifadə  etmələri 
caizdirmi? 
 
 
 
                                                     
 
 
 
 
 
 
 


 
 
394
 
 
 fiqh təlimi 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
VII fəsil 
CĠHAD
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 


 
 
395
 
 
 fiqh təlimi 
YETMĠġ BEġĠNCĠ DƏRS 
CIHAD 
 
Cihadın mənası,  vacibliyi, növləri 
1. Cihadın mənası 
Cihad burada islama dəvət etmək, onu yayıb  geniĢləndirmək üçün  və 
düĢmənin təcavüzünün qarĢısını almaqdan ötrü- çalıĢmaq və mübarizə 
aparmaqdır. 
2. Cihadın vacibliyi 
Cihad  dinin  ən  mühüm  iĢlərindən  biridir  və  onun  vacibliyi  islam 
dininin zəruriyyətlərindən hesab olunur. 
3. Cihadın növləri 
Cihad 2 növdür: 
1)  Ġbtidai-  odur  ki,  islama  dəvətdə  qarĢıda  olan  maneələri  götürmək 
üçün  yerinə  yetirilir  və  islam  ordusu  düĢmən  tərəfdən  hücum  olma-
mıĢdan islamın təbliğinə qarĢı olan maneələri aradan qaldırmaq məq-
sədilə, baĢqa torpaqların müsəlman olmağında olan maneələri aradan 
qaldırmaq və islamın yayılması, həqq kəlməsinin ucalması dini Ģüarla-
rın  bərpa  olması,  kafirlərin  və  müĢkirlərin  hidayət  olması,  Ģirkin  və 
bütpərəstlərin kökünün kəsilməsi uğrunda müharibə etməkdir. (Əslin-
də  ibtidai  cihaddan  məqsəd  ölkənin  ərazisini  geniĢləndirmək  deyil, 
küfr Ģirk qüdrətləri vasitəsilə Allaha pərəstiĢdən tovhiddən və ədalət-
dən məhrum olan millətlərim fitri hüquqlarını müdafiə etməkdir. 
2) Müdafiə olunan- bu cihad isə düĢmənin təcavüzünün qarĢısını alıb 
müdafiə  olunmaq  üçün  yerinə  yetirilir  və  bu  o  zamandır  ki,  düĢmən 


 
 
396
 
 
 fiqh təlimi 
müsəlman torpaqlarına, Ģəhər və evlərinə hücum edib onlara həm siya-
si və iqtisadi, həm də mədəni cəhətdən hakim olmaq niyyətilə yiyələn-
mək istəsin. 
 
1. Ġbtidai cihad 
Ġbtidai  cihad  yalnız  peyğəmbər  və  məsum  imamların  zamanına  aid 
deyil  və  müsəlmanların  vilayət  fəqihi  məsləhət  bilərsə,  ibtidai  cihad 
hökmünü verə bilər. 
2. Ġslam dövlətinin qayda-qanunlarına tabe olan və onun himayəsində 
yaĢayan kitab əhli (məsələn, yəhudilər, məsihilər və zərdüĢlər) müxa-
lif iĢlər görməsələr, əhd bağlayanlar hökmündədirlər (yəni gərək onla-
rın canı, malı və abrı qorunsun, Ģəri hüquq və qanunlarına riayət olun-
sun.
1
 
3.  Əgər  kafirlər  islam  ölkəsinə  hücum  edərlərsə  və  onlardan  kimsə 
müsəlmanlara əsir düĢərsə, onların taleyi islam hakiminin əlindədir və 
heç bir müsəlmanın əsirlərin taleyini həll etməyə haqqı yoxdur. Buna 
görə də heç bir müsəlmanın icazəsi yoxdur ki, kitab əhli olan, ya kitab 
əhli olmayan kafiri, istər kiĢi olsun, istər qadın kafir və ya müsəlman 
ölkəsində öz mülkünə keçirsin.
2
 
2. Müdafiəli cihad 
1) Ġslam və müsəlmanları müdafiə etmək vacibdir və bundan ötrü vali-
deynlərin icazəsi vacib deyil, amma eyni halda onların razılığını cəlb 
etmək bəyənilir. 
                                         
1
 
Şəri suallara cavab, 1151 
2
 
Şəri suallara cavab, 1151 


 
 
397
 
 
 fiqh təlimi 
SUALLAR: 
1.Cihad nədir? 
2.Cihadın qismlərini bəyan edin. 
3.İbtidai cihaddan məqsəd nədir? 
4.Məsum İmamın qeyb dövründə ibtidai cihadın hökmü nədir? 
Camiuş-şərait fəqih (vəliyyi-əmr) buna hökm edə bilərmi? 
5. Müsəlmanın icazəsi varmı ki, kitab əhli olan, ya kitab əhli 
olmayan kafiri, istər kişi olsun, istər qadın, kafir və ya müsəlman 
ölkəsində öz mülkünə keçirsin? 
6. İslam və müsəlmanları müdafiə etməkdən ötrü valideynlərin 
razılığı şərtdirmi? 
 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   84   85   86   87   88   89   90   91   92


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə