|
![](/i/favi32.png) Geografiya fanlari tizimi va uning tarkibi
|
səhifə | 1/33 | tarix | 17.04.2023 | ölçüsü | 1,85 Mb. | | #105990 |
| 10-sinf geografiya fanidan imtihon javoblari-2021.
1-BILET
Geografiya fanlari tizimi va uning tarkibi.
Javob: Ma’lumki, geografiya fani ikkita yirik tarmoq – tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy geografiyaga bo‘linadi. Birinchisi geografik qobiq, uning komponentlari va Yer yuzidagi geotizimlarni tadqiq etsa, ikkinchisi dunyo, uning mintaqa va mamlakatlari, shahar va qishloqlari miqyosida aholi, uning yashash tarzi va madaniyati, ishlab chiqarish sohalari, siyosiy voqea-hodisalarni o‘rganadi. Geografik bilimlar qamrovi va hajmining kengayishi, fanning ilmiya-maliy ahamiyatining chuqurlashuvi natijasida tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy geografiya tarkibida bir nechta mohiyatan torroq fan va ilmiy-tadqiqot yo‘nalishlari shakllandi. Jumladan, tabiiy geografiya doirasida alohida tabiat komponentlarini atrofl icha o‘rganadigan fanlar shakllanib, mustaqil fan sifatida rivojlanmoqda: geomorfologiya (Yer yuzi relyef ni o‘rganadi), iqlimshunoslik (iqlim xususiyatlarini o‘rganadi), gidrologiya (gidrosferani o‘rganadi, okeanologiya va quruqlik gidrologiyasiga bo‘linadi), glyatsiologiya (qor va muzliklarni tadqiq etadi), geokriologiya (ko‘p yillik muzloq yerlarni o‘rganadi), tuproqlar geografiyasi (tuproqlarning tarqalishini o‘rganadi) va biogeografi ya (tirik organizmlarning Yer yuzida tarqalishini o‘rganadi, geobotanika va zoogeografi yaga bo‘linadi). Sayyoraviy ahamiyatga ega tabiiy Geografik jarayonlarni va Geografik qobiqni bir butun yaxlit tizim sifatida umumiy tabiiy geografi ya o‘rganadi. Kichik hududlar tabiatining tuzilishi va xususiyatlarini tadqiq qiluvchi landshaftshunoslik fani ham tabiiy Geografik fanlar qatorida alohida ajralib turadi. Tabiatga inson xo‘jalik faoliyati ta’sirining kuchayishi munosabati bilan vujudga kelgan geoekologiya fani atrof tabiiy muhitda ro‘y berayotgan o‘zgarish va ekologik muammolarni geotizimlar doirasida tadqiq etadi. Ijtimoiy-iqtisodiy geografiya doirasida ham shunga o‘xshash tarmoqlanish jarayoni rivojlanib bormoqda. Buning natijasida, aholi geografi - yasi, shaharlar geografiyasi (geourbanistika), siyosiy geografi ya (jahon siyosiy xaritasi, davlat chegaralari, siyosiy munosabat va jarayonlarni o‘rganuvchi fan), sanoat geografiyasi, qishloq xo‘jaligi geografiyasi, transport geografiyasi, turizm geografiyasi, xizmat ko‘rsatish sohasi geografiyasi, etnogeografi ya (xalqlar geografiyasi), din geografiyasi va boshqa Geografik fanlar vujudga kelgan. Shu bilan birga, ijtimoiy-iqtisodiy Geografik fanlar ichida jahon iqtisodiyoti va xalqaro mehnat taqsimotini o‘rganuvchi jahon xo‘jaligi geografiyasi hamda dunyo mamlakatlarini har tomonlama tadqiq etadigan mamlakatshunoslik kabi keng qamrovli fanlar ham rivojlanmoqda. Yuqoridagilardan xulosa chiqarib aytish mumkinki, geografiya hozirgi davrda maqsad va vazifalari, o‘rganish obyekti va predmeti o‘zaro bog‘liq bo‘lgan bir nechta fanlardan iborat bo‘lgan fanlar tizimiga aylandi.
Dostları ilə paylaş: |
|
|