Gonen memin



Yüklə 139,61 Kb.

tarix01.07.2018
ölçüsü139,61 Kb.


 

Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

The Journal of International Social Research 

Cilt: 10   Sayı: 52            Volume: 10   Issue: 52 

Ekim 2017                       October 2017 

www.sosyalarastirmalar.com     Issn: 1307-9581 

Doi Number: http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2017.1878 

BİR SEVİNÇ GÜNÜ: BAYRAM VE HALÛK’UN BAYRAMI ŞİİRLERİNDE SOSYAL DÜŞÜNCE 

ÜZERİNE BİR MUKAYESE

*

 

A COMPARISON ON SOCIAL THOUGHTS IN THE POEMS OF A HAPPINESS DAY: BAYRAM AND 

HALÛK’S BAYRAM 

Mehmet Emin GÖNEN

**

 

 

Öz 

 

Bir şeyi mukayese etme ihtiyacı insan yaratılışına yerleştirilmiş önemli yetilerden biridir. İnsan her şeyi karşılaştırır ve o iki 



unsur arasındaki benzer ve farklılıkları tespit etmeye çalışır. Hayatın her alanında uygulanabilen bu karşılaştırma çabası, genelde sanat 

özelde de edebiyat alanında son yıllarda geçerli bir disiplin haline gelmiştir. Önce batı edebiyatında başlayan edebi metinler arasında 

karşılaştırmalı çalışma yöntemi son yıllarda Türk edebiyatında da görülmüş ve önemli çalışmalar yapılmaya başlanmıştır.  

 

Dönemlerinin iki azametli şairi ve kendilerinden sonraki nesiller üzerinde de çok büyük tesir bırakan Mehmet Âkif ve Tevfik 



Fikret’in yazdıkları şiirlerinin konuları zaman zaman kesişmiştir. Bazı siyasi görüşlerinin farklı olması ve “Tarihi Kadim” şiiri etrafında 

gelişen  kavgayı  istemeyerek  de  olsa  yaşamaları, ortak  kanı  olarak onların  sanki  her  konuda  birbirlerinin  tam  tersi  gibi düşündükleri 

şeklinde gösterilmelerine sebep olmuştur. Hâlbuki yine toplum için sosyal adalet için kalemlerini oynatan bu iki değerli şair, toplumun 

temel  yaralarından  biri  olan  fakirlik  sosyal  düşüncesi  etrafında  şiirler  yazmışlardır.  Bu  şiirlerinde  yine  benzer  düşünceleri 

paylaşmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Bayram” ve Halûk’un Bayramı” adlı şiirleridir. 

 

Bu çalışmada biri Servet-i Fünûn şiirinin ana direği, adeta varlık sebebi olan Fikret ile diğeri kendine özgü vücuda getirdiği 



bağımsız  üslubuyla  özgünlüğü  temsil  eden  Âkif”in  yazdıkları  bayram  şiirlerinde  bayramın  sevinci  içinde  göstermeye  çalıştıkları 

fakirlik sosyal düşüncesini ele almaya çalıştık. 

 

Bu iki şiiri içerik, üslup ve şekil bakımından karşılaştırmalı olarak inceleyecek aynı dönem ve şartların mensubu olan bu iki 



şairin aynı konuyu ele alış biçimlerindeki benzerlik ve farklılıkları göstermeye çalışacağız. 

Anahtar Kelimeler:

 Mehmet Âkif, Tevfik Fikret, Şiir, Karşılaştırma, Bayram, Sosyal Düşünce. 

 

Abstract 

 

The need to compare something one is one of the important powers placed in human creation. Man compares everything and 



tries to identify similarities and differences between those two elements. This comparative effort, which can be applied in every field of 

life, has become a discipline which has been valid in recent years in the field of art in general and literature in particular. The method of 

comparative  study  among literary  texts  that  first  started  in  western  literature  has  been  seen  in Turkish  literature  in  recent  years  and 

important studies have begun to be made. 

 

The topics of the poems written by Mehmet Âkif and Tevfik Fikret, two magnificent poets, who left a great influence on their 



period and their subsequent generations, have sometimes intersected. The fact that some political opinions are different and the fact that 

they  participated  unwillingly  the  fight  that  develops  around  the  "Tarih-i  Kadim"  poem  has  led  to  their  being  shown  as  common 

thoughts as if they seemed to be exactly the opposite of each other. However, these two precious poets who moved their pens for social 

justice  for  society  wrote  poetry  around  poverty  social  thought,  one  of  the  main  wounds  of  the  society.  In  these  poems,  they  shared 

similar thoughts. One of these poems is "Bayram" and “ Halûk’s Bayram". 

 

In this work we tried to address the social poverty which is tried to be shown in the festivals in the poems written by Fikret 



who is the main pillar of the poetry of Servet-ı Fünûn and almost the cause of existence and Âkif, who represents originality with his 

independent  style.  We  will  examine  these  two  poems  comparatively  in  terms  of  content,  style  and  form  and  will  try  to  show  the 

similarities  and  differences  in  the  way  these  two  poets  treat  the  same  theme  of  these  two  poets  belonging  to  the  same  age  and 

conditions. 



Keywords:

 Mehmet Âkif, Tevfik Fikret, Poetry, Comparison, Festival, Social Thought. 



 

 

 

 

Giriş 

 

Edebiyat  tarihi  boyunca  aynı  çağlarda  yaşayan  ve  o  devrin  bütün  sosyal,  siyasi,  edebi  ve  kültürel 



olaylarını birlikte idrak ederek paylaşan sanatçılar bu olaylar karşısında kendi mizaçlarının yönlendirmesine 

                                                           

*

 

Bu makale 12-14 Mayıs 2017 tarihlerinde Atatürk Üniversitesi Sürekli Eğitim Uygulama Araştırma Merkezi tarafından düzenlenen 



Uluslararası Türk Dili ve Edebiyatı Bilgi Şöleni’nde bildiri olarak sunulan metnin genişletilmiş ve düzeltilmiş halidir.

 

**



 

Dr. Okutman, Dicle Üniversitesi, Türk Dili Bölüm Başkanlığı, megonen@gmail.com

 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 

sahip bir şairdir. 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 

sahip bir şairdir. 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 

sahip bir şairdir. 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 

sahip bir şairdir. 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 

sahip bir şairdir. 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 

sahip bir şairdir. 



Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 

Cilt: 10   Sayı: 52     Ekim  2017   

 

 



The Journal of International Social Research 

Volume: 10   Issue: 52     October 2017 

 

 



- 128 - 

ve  sanat  anlayışlarına  göre  bazen  farklı  bazen  de  benzer  tavır  ve  tepkiler  göstermişler  ve  eserlerini  de  bu 

yolda vücuda getirmişlerdir. 

 

Türk Edebiyat tarihinde karşıt fikirlerin, farklı sanat anlayışlarının ve ideolojik kutuplaşmaların en 



yoğun şekilde hissedildiği yıllar ikinci meşrutiyetin ilanından sonraki yıllardır. “1908 Meşrutiyetinden sonra 

Türk cemiyeti bir karışıklığın, bir keşmekeşin içine düşer. Her siyasi ihtilâl hareketini takip eden zamanlarda 

olduğu gibi alabildiğine başıboş bir hürriyet havası esmeğe başlar… Meşrutiyetin ilânı ile başlayan ve birinci 

dünya harbi senelerine kadar devam eden bu birkaç senelik kısa devirde Türk fikir hayatı en kesif yıllarını 

yaşamıştır.”  (Okay,  1998:  61)  Bu  dönemin  en  önemli  iki  şahsiyeti  olan  Tevfik  Fikret  ve  Mehmet  Âkif  de 

şiirlerinde  devrin  bu  çalkantılı  ve  sıkıntılı  siyasi  ve  sosyal  vakalarına  kayıtsız  kalmamışlar;  bu  sosyal 

yaraların teşhisi ve çözümü için kendi psikolojik ve inanç dünyalarından meselelere bakmışlar ve ona göre 

çözüm üretmeye çalışmışlardır.  

 

Bu  noktada  toplumsal  bir  hastalık  olarak  kabul  edilebilecek  olan  sefalet,  fakirlik,  tembellik  ve 



cahillik  gibi  sosyal  yara  ve  problemleri  dile  getirmek  için  yazdıkları  şiirlerin  konusu  ve  hatta  isimleri  de 

kesişmiştir.  Bu  şiirlerde  farklı  bakış  açıları  olsa  bile  temelde  aynı  sosyal  sıkıntıya  farklı  şekilde  parmak 

basmışlardır. Bu şiirlerden biri de “Halûk’un Bayramı” ve “Bayram” adlı şiirlerdir. 

 

Bu  çalışmada,  Türk  Edebiyatının  yenileşmesinde  en  derin  ve  keskin  değişim  noktası  olan  Servet-i 



Fünûn  Edebiyatı’nın  vücuda  gelmesini  sağlayan  ve  yazdığı  yeni  tarz  sanatsal  ağırlıklı  şiirlerle  Servet-i 

Fûnun  şairlerine  model  olan  Tevfik  Fikret’in  “Halûk’un  Bayramı”  şiiri  ile  “kendimi  milletimin  nazarında 

gördüğüm  günden  beri  sanatımı  ona  feda  ettim”  diyerek  şiirini  tamamen  toplumun  dertlerini  ve  bütün 

hallerini anlatmaya adayan Mehmet Âkif’in “Bayram” isimli şiirlerinde, bayramın sevinci içinde göstermeye 

çalıştıkları yetimlik ve buna bağlı olarak fakirlik sosyal problemini ele almaya çalışacağız. 

 

İlk  şiirlerinde  aşk  ve  tabiat  temalarına  yere  veren  Tevfik  Fikret,  bu  dönemde  sosyal  konulara 



ilgisizdir.  Şiirin  tekniğinde,  kafiyesinde  ve  formunda  güzelliğe  gitmekle  meşguldür.  1896’ya  kadar,  kendi 

şahsiyet  ve  üslûbunu  bulur.  1896’dan  sonraki  devresi  olgunluk  çağı  olarak  kabul  edilebilir.  Bu  dönemde 

“sanat  sanat  içindir”  ilkesini  benimseyen  Fikret,  bütünüyle  kendi  hayal,  duygu,  ıstırap  ve  ümitlerini  dile 

getirir.  Parnesyenlerden  etkilenir.  Fransız  parnas  şairlerden  François  Coppee’nin  etkisiyle  şiirden  formun 

güzelliği  endişesinden  sıyrılarak  toplumsal  konulara  yönelir.  “Fikretin  Servet-i  Fünun  devrinde  yazdığı 

sosyal  konulu  şiirler  merhamet  şiirleridir.  Fikret  bu  tarz  şiirlerini  François  Coppee’nin  tesirinde  kalarak 

yazmıştır.” (Kaplan, 1986: 23)  

 

Sosyal  konulu  şiirlerini  iki  bölümde  inceleyebileceğimiz  Fikret’in  şiirleri,  yurt  ve  milli  duyguları 



yaşatanlar ile beşeri duyguları yaşatanlar olarak adlandırılabilir. Kenan Akyüz’e (l947: 229) göre Fikret’in 

Beşeri  duyguları  yaşatan  şiirleri  çevremizdeki  yardıma  muhtaç,  kimsesiz  ve  zavallı 

insanlara  karşı  duyulan  ilgi  ve  acımayı  belirten  parçalardır.  İnsan  acılarına  karşı 

merhamet  ve  insan  hatalarına  karşı  tolerans  duyguları,  romantizmin  esas 

vasıflarındandır.  Fikret,  bilhassa  romantizmin  etkisi  altında  bulunduğu  sıralarda,  kendi 

yaradılışına  da  çok  uygun  düşen  bu  iki  vasfı,  şiirlerinde  kuvvetle  yaşattı…  “Halûk’un 

Bayramı”nda bayram günlerini bir yas günü gibi geçiren fakir çocukları yaşatır. 

 

Babasını  ve  annesinin  gurbette,  kız  kardeşinin  ise  genç  yaşta  ölümü  gibi  ailesinde  yaşadığı  acılar 



Fikret’in üzerinde derin izler bırakmıştır. İrsiyetten gelen içe kapanık yaratılışı onun halkın arasına karışıp 

sosyal  problemlere  el  atmasına  izin  vermez.  Sosyal  meselelere  bakışını  zihni  plandan  somut  realiteye 

dökemez. 

 

Nitekim  Orhan  Okay  (1998:  62),  Kenan  Akyüz’ün  bu  hususta  yukarıda  alıntıladığımız  görüşünün 



aksine, Fikret’in meşrutiyetten önce yani, “Halûk’un Bayramı”nın da dâhil olduğu Rubab-ı Şikeste şiirlerini 

yazdığı  dönemde  son  derece  melankolik  bir  hal  içinde  bulunduğunu  şöyle  ifade  eder.  “Fikret’in  sosyal 

davaları  memleketin  kurtulması  için  bir  takım  temennilerden  ve  gençliği  teşvik  etme  arzularından  öteye 

geçemiyordu. Fikret’in görüşleri realist değildi. Fikret halk adamı değildi. Cemiyet hakkındaki teklifleri bir 

sosyal müşahededen gelmiyordu. Hayatın içine girmeden, Aşiyanından Boğaziçini seyrediyor ve görmediği 

küçük insanlar için şiir yazıyordu.”  

 

Yine  bu  konuda  Şerif  Aktaş’ın  ileri  sürdüğü  görüşler  de  Okay’ın  görüşleriyle  paralellik 



göstermektedir. Aktaş’a göre (2005: 97), “Fikret’in II. Meşrutiyetten sonra yazdığı manzumelere bakarak onu 

halktan  yana bir düşüncenin savunucusu olarak görmek, değerlendirmek ve tanıtmak  isteyenler yanlış bir 

gayretin içine girmişlerdir. Zira Fikret’in halkı ve halkın dertlerini konu alan şiirler yazdığını söylemek her 

şeyden önce onun edebi gayretine ve şahsiyetine bir ihanettir.” Fikret  her şeyden önce ferdi duyuş tarzına 



sahip bir şairdir. 



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə