Guliston davlat universiteti b. A. Xasanov, A. A. Xashimov, A. B. Muxametov, A. A. Abduvohidov buxgalteriya hisobi


O’zbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini



Yüklə 2,01 Mb.
səhifə21/721
tarix10.04.2022
ölçüsü2,01 Mb.
#85246
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   721
Guliston davlat universiteti b. A. Xasanov, A. A. Xashimov, A. B

1.3. O’zbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobini

isloh qilishning zarurligi va maqsadlari
Jahon iqtisodiyotining o’sib borayotgan globallashuv jarayoni moliyaviy hisobot uchun me’yorlarning birligini, ya’ni millati va boshqa xususiyatlaridan qat’iy nazar dunyoning barcha ishbilarmonlari uchun tushunarli bo’lgan "umuminsoniy til"ni talab qiladi.

MHXSning ishlab chiqishi barcha kompaniyalar uchun bir xil va taqqoslanadigan bo’lishi kerak bo’lgan yagona buxgalteriya hisobi tizimini va moliyaviy hisobotning standart shakllarini yaratish zarurati bilan bog’liq edi.

Jahon fond bozorlarida faoliyat ko’rsatilayotgan kompaniyalar uchun MHXSlarini qo’llash muhim ahamiyatga ega, chunki yirik moliyaviy operatsiyalar bo’yicha asoslangan qarorlar qabul qilish faqat MHXS tomonidan tavsiya etilgan barcha hisob me’yorlarini foydalangan holda ta’minlash mumkin.

O’zbek biznesining jahon iqtisodiyotiga integratsiyalashuvi, chet el investitsiyalarini jalb etish uchun shart-sharoit yaratish uchun xalqaro iqtisodiy aloqada biznesning butun dunyoga tushunarli bo’lgan umumjahon tilini: Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini o’rganish va undan foydalanish zarurligini taqozo etadi.

O’zbekistonda MHXSning joriy etilishi mahalliy kompaniyalarga moliyaviy hisobotlarning shaffofligi va ishonchliligini oshirish orqali xorijiy investorlarning ishonchini oshirish imkonini beradi.

Shu munosabat bilan ichki hisob tizimini MHXSga mos keltirish zarurati tug’ildi.

O’zbekistonda buxgalteriya hisobini isloh qilish O’zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 24.08.1994 yildagi 433-sonli qarori bilan tasdiqlangan “O’zbekiston Respublikasining xalqaro amaliyotida qo’llaniladigan hisob va statistika tizimiga o’tish to’g’risidagi Davlat dasturi”ga asoslanadi.

Buxgalteriya hisobi islohotining asosiy maqsadi milliy buxgalteriya hisob tizimini MHXSga moslashtirishdan iborat. Ushbu maqsadga muvofiq islohotning asosiy vazifalari quyidagilardan iborat:

- buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning umumiy uslubiy asoslarini qayta ko’rib chiqish va ularni jahon amaliyotida buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning umumqabul qilingan tizimiga mos keltirish;

- foydalanuvchilarga, birinchi navbatda, investorlar va kreditorlarga foydali moliyaviy ma’lumotlarni taqdim etuvchi milliy buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot standartlari tizimini shakllantirish;

- buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotlarni isloh qilishning xalqaro darajadagi standartlarni uyg’unlashtirishning asosiy yo’nalishlari bilan aloqasini ta’minlash;

- O’zbekiston Respublikasi xo’jalik yurituvchi sub’ektlariga milliy hisob tizimi va moliyaviy hisobotning modernizatsiya qilingan va xalqaro standartlarga yaqin modelini tushunish va amalga oshirishda uslubiy yordam ko’rsatish;

- xalqaro moliyaviy hisobot standartlari talablarini hisobga olgan holda ishlab chiqilgan o’quv dasturi asosida sifatli buxgalter xodimlarini tayyorlash va qayta tayyorlash.

Davlat dasturida barcha darajadagi ta’lim muassasalari uchun buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobot bo’yicha o’quv-uslubiy adabiyotlar tayyorlash va chop etish; moliyaviy hisobotning xalqaro standartlari va xalqaro buxgalteriya amaliyotiga muvofiq ta’lim muassasalari professor-o’qituvchilarini qayta tayyorlash; bozor iqtisodiyotini hozirgi rivojlangan darajasiga mos yuqori malakali ilmiy kadrlar tayyorlash maqsadida ilmiy-tadqiqot ishlari tematikalariga o’zgartirishlar kiritish maqsad qilib qo’yilgan edi.

O’zbekiston Respublikasida buxgalteriya hisobi va hisobotini yanada rivojlantirish quyidagi asosiy yo’nalishlar bo’yicha amalga oshirilishi ko’zda tutilgan:

1) buxgalteriya hisobi va hisobotida tayyorlanadigan axborotlar sifatini oshirish;

2) MHXSning foydalanish infratuzilmasini yaratish;

3) buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish tizimiga o’zgarishlar kiritish;

4) moliyaviy hisobotlarning sifat nazoratini mustahkamlash;

5) buxgalteriya hisobi va hisobotini tashkil etish va yuritish, moliyaviy hisobotlar auditi, shuningdek moliyaviy hisobotlardan foydalanuvchilar bilan shug’ullanuvchi mutaxassislarning sezilarli darajada malakasini oshirish.

O’zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi buxgalteriya hisobi islohotini amalga oshirish uchun mas’uliyatli vakolatli organ bo’lib, korxonalar tomonidan to’g’ridan-to’g’ri ko’chirib olish yoki undan nusxa olishga emas, balki MHXS talablariga moslashtirilgan milliy hisob standartlarini qo’llashga qaratilgan. Hozirgi kunda mavjud BHMSlarning tuzilishi va mazmuni xalqaro standartlarga yaqin va yaqinlashish davom etmoqda.

“Buxgalteriya hisobi to’g’risida”gi qonunning 5-moddasi asosida Moliya vazirligi 1997 yilda xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikda O’zR BHMSni ishlab chiqa boshladi. Ularning qabul qilinishi standartlar tomonidan tartibga solinadigan sohadagi bir qator muammolarni hal qilish imkonini berdi, chunki BHMS buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotni tartibga solishning muhim elementlaridan biri hisoblanadi. Shuni ta’kidlash lozimki, milliy standartlar har bir buxgalteriya ob’ekti uchun buxgalteriya hisobi tartibini ko’rib chiqadi, shuning uchun ular asosan buxgalteriya hisobi va moliyaviy hisobotning uslubiy asoslarini to’g’ri tanlashni belgilab beradi. 2020 yil 1 yanvar holatiga Respublikada 24 ta milliy buxgalteriya hisobi standartlari amal qildi (13 va 18 standartlar hali qabul qilinmagan).

MHXS qo’llash infrastrukturasining tashkil etilishi MHXSni qo’llash tajribasini umumlashtirish va tarqatish, MHXSning o’zbek va rustillariga rasmiy tarjimasi va MHXS standartlarini ta’lim berish orqali ta’minlanishi ko’zda tutilgan.

Buxgalteriya hisobi va hisobotini tartibga solish tizimining o’zgarishi barcha manfaatdor tomonlarning manfaatlarini hisobga oluvchi modelni yaratish, xarajatlarni kamaytirishni va tartibga solish samaradorligini oshirishni ta’minlashga qaratilgan.

Kontseptsiyani amalga oshirishning birinchi bosqichida quyidagilar ko’zda tutilgan:

- ijtimoiy ahamiyatga molik xo’jalik yurituvchi sub’ektlarning konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarini MHXSga majburiy tarjima qilish;

- MHXS asosida individual buxgalteriya hisobotining o’zbek standartlari asosiy majmuini yaratish;

- MHXS qo’llash uchun asosiy infratuzilma elementlarini yaratish;

- kadrlarni, shu jumladan buxgalteriya hisobotlaridan foydalanuvchilarni, tayyorlash va malakasini oshirish tizimini takomillashtirish.

Ikkinchi bosqichda quyidagilar nazarda tutilgan:

- boshqa xo’jalik yurituvchi sub’ektlarning konsolidatsiyalashgan moliyaviy hisobotlarini MHXSga majburiy tarjima qilish;

- buxgalteriya hisobi va auditorlik kasbini rivojlantirish va tartibga solishda professional jamoat birlashmalarining rolini yanada oshirish;

- xo’jalik yurituvchi sub’ektlar tomonidan buxgalteriya hisobotlari ommalashtirilligini ta’minlash bo’yicha nazorat tizimini ishlab chiqish.

O’zbekiston Respublikasi Prezidentining “Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o’tish bo’yicha qo’shimcha chora-tadbirlar to’g’risida”gi 2020 yil 24 fevral № PQ-4611 qarori chiqdi. Bu qaror bo’yicha moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o’tishni jadallashtirish orqali xorijiy investorlarni zarur axborot muhiti bilan ta’minlash va xalqaro moliya bozorlariga kirish imkoniyatlarini kengaytirish, shuningdek, hisob va audit sohalari mutaxassislarini xalqaro standartlar bo’yicha tayyorlash tizimini takomillashtirish maqsadida aktsiyadorlik jamiyatlari, tijorat banklari, sug’urta tashkilotlari va yirik soliq to’lovchilar toifasiga kiritilgan yuridik shaxslar:

- 2021 yil 1 yanvardan boshlab, MHXS asosida buxgalteriya hisobi yuritilishini tashkil etadi va 2021 yil yakunlaridan boshlab moliyaviy hisobotni MHXS asosida tayyorlaydi.


Yüklə 2,01 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   721




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə