Guliston davlat universiteti b. A. Xasanov, A. A. Xashimov, A. B. Muxametov, A. A. Abduvohidov buxgalteriya hisobi



Yüklə 2,01 Mb.
səhifə24/721
tarix10.04.2022
ölçüsü2,01 Mb.
#85246
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   721
Guliston davlat universiteti b. A. Xasanov, A. A. Xashimov, A. B

Hisob funktsiyasi korxona xo’jalik faoliyatining hujjatlar asosidagi yalpi, uzluksiz va o’zaro bog’langanlik ifodasidir.

Nazorat funktsiyasi. Turli mulkchilik shaklidagi korxonalar, xo’jalik sub’ektlar huquqining kengayishi buxgalteriya hisobining nazorat funktsiyasini kuchaytirishini talab qilinadi. Buxgalteriya xodimlari turli xildagi resurslardan foydalanishni doimiy nazorat qilishi lozim. Nazorat – bu avvalambor, biznes rejada belgilangan iqtisodiy ko’rsatkichlarning bajarilishini aniqlash jarayoni hisoblanadi.

Belgilangan rejadagi ko’rsatkichlarni haqiqatda erishgan ko’rsatkichlar bilan solishtirish natijasida kelgusi davrlarda kerakli tuzatishlar rejaga kiritiladi.

Buxgalteriya hisobining maxsus usullari va amallari yordamida nazoratning uchta turi yuritiladi: dastlabki – xo’jalik muomalasi sodir bo’lgungacha; joriy – xo’jalik muomalasini amalga oshirish; keyingi – muomala sodir bo’lganidan so’nggi.

Nazorat qilish quyidagi yo’nalishlar bo’yicha amalga oshiriladi:

* ishlab chiqarilgan, jo’natilgan va sotilgan mahsulotlarning hajmi bo’yicha reja va shartnomalarning bajarilishi;

* korxona mulklarining saqlanishini ta’minlash;

* moddiy xom-ashyo, yoqilg’i-energetika, mehnat va moliyaviy resurslardan oqilona va samarali foydalanish;

* asosiy vositalar, amortizatsiya fondi va boshqa fondlardan foydalanish;

* mahsulot ishlab chiqarish uchun sarflangan haqiqiy xarajatlarni shakllantirish va ishlab chiqarilgan mahsulotlar (bajarilgan ishlar va ko’rsatilgan xizmatlar) tannarxini hisoblash;

* realizatsiya qilingan mahsulot (ish va xizmat)larning to’la tannarxini shakllantirish;

* turli xarajat smetalarining bajarilishi (masalan, vakillik xarajatlari, tijorat va reklama xarajatlari);

* korxonaning turli ichki xo’jalik bo’linmalari faoliyati: ishlab chiqarish bo’limlari, uchastkalari, xizmat ko’satuvchi xo’jaliklar va sh.k.;

* moliya bozorida ishtirok etish bilan bog’liq muomalalar bo’yicha (aktsiyalar, obligatsiyalar va sh.k.);

* korxona faoliyatining moliyaviy natijalarini shakllantirish va soliqqa tortiladigan bazani, hamda taqsimlanmagan foyda (qoplanmagan zarar)ni aniqlash;

* mahsulot ishlab chiqarish va realizatsiya qilish bilan bog’liq xarajatlarni kamaytirish;

* shubhali qarzlar bo’yicha rezervlar va boshqa maxsus fondlarni yaratish hamda ularning ishlatilishi;

* korxonaning moliyaviy ahvoli, hamda raqobatchi korxonalar to’g’risida ma’lumot to’plash;

* moliyaviy hisobot va boshqa turdagi hisobotlarni tuzish.

Hisob jarayonining axborotlarni to’plash, o’lchash, ro’yxatga olishdan tortib, to zarur bo’lgan oraliq, natijaviy va hisobot ko’rsatkichlarini olish bilan yakunlanadigan barcha bosqichlarida kompyuter va boshqa tashkiliy-texnik vositalardan foydalanish buxgalteriya hisobining boshqaruv tizimidagi nazorat funktsiyasini kuchaytirishga doir vazifalarni bajarishga yordam beradi.

Korxona mablag’larining butun doiraviy aylanishi, ularning vujudga kelish manbalari va xo’jalik jarayonlari buxgalteriya hisobida aks ettiriladi. Sifatli hisob axborotlari ishlab chiqarishning barcha bosqichlarida nazorat o’rnatish, zarur bo’lganda korxona va uning bo’linmalari faoliyatining butun tafsilotini nazorat qilish, uni tahlil qilish va ushbu axborotlar asosida boshqaruvning barcha pog’onalarida tegishli boshqaruv qarorlarini tayyorlash, asoslash va qabul qilishga imkoniyat yaratadi.




Yüklə 2,01 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   721




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə