|
![](/i/favi32.png) Guliston davlat universiteti jismoniy madaniyat fakulteti jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi kafedrasi
|
səhifə | 21/33 | tarix | 28.11.2023 | ölçüsü | 346,97 Kb. | | #133744 |
| portal.guldu.uz-Stol tennisi (majmua)Texnikani o‘rgatish
1. Har xil texnik usullarni tuShuntirish, amaliy demostatsiyalar va o‘rgatuvchi ortidan takrorlash yordamida o‘rganiladi.
2. Avtomatizmgacha o‘rganilgan zarba harakatlarini doimiy (muntazam) takrorlash.
3. Harakatli malakalarni maxsus yaratilgan qiyin harakatlar orqali tugallash kerak.
Shulardan kelib chiqqan xolda barcha texnik usullarni maqsadga muvofiq quyidagi ketma-ketlik tarzda o‘rganish kerak:
• usullarni qo‘llash texnikasi haqida tushuncha;
• uni o‘rgatuvchi (trener) tomonidan ko‘rsatib berilishi;
• sharsiz harakatlarning imitatsiyalari;
• osma sharlarga zarbalar berish;
• trenirovka zalidagi devordan zarbalar;
• raqib tomondan berilgan zarbalarga javob qaytarish texnikasi;
• shu zarbalarni joy almashtirib bajarish;
• setka orqali o‘yinda 1-tayyorgarlik;
• yo‘naltirilgan nuqtaga shaming aniq borib tushish mashki;
• hisob bilan o‘ynashni o‘rganish;
• ikki tomonlama o‘yinlarni qiyinlashtirilgan xolatda oxiriga etkazish.
Shug‘ullanuvchilarni o‘yinga o‘rgatish uning mohiyatini va asosiy qoidalarini uzatishdan boshlanadi. Keyin esa 3-5 mashg‘ulot davomida o‘rganuvchi raketkani ushlashni, gavda tutish holatini, zarba berish oldidan dastlabki holatni va siljishni o‘rganadi. Buning uchun quyidagi mashqlardan foydalaniladi:
- raketkaning o‘ng va chap tomoni bilan sharni ko‘p martalab o‘yinga tashlash;
- shuning o‘zi navbat bilan;
- qoTning o‘ngdan chap tomonga harakati bilan raketkaning o‘ng va chap sahnidan foydalanib sharni aylantirish.
0‘rganilgan mashqlarni mustahkamlash uchun yangi o‘rganuvchiga xuddi ana shu mashqlarni harakatda bajarish taklif qilinadi. Zarba berish texnikasini egallashdan avval shug‘ullanuvchilarda o‘rganilayotgan harakatlarning xarakteri haqida aniq tasavvurni shakllantirish kerak. Zarbalarni o‘rganish ularni imitatsiya qilishdan boshlanadi.
Imitatsion mashqlar yuksak sport natijalariga erishishning zaruriy sharti hisoblanadi va shuning uchun ham jiddiy munosabatda boTishni talab qiladi. Imitatsiyada zarba beruvchi harakatlarni ko‘p martalab takrorlash asosiy shart. Har kuni imitatsiya bilan shug‘ullanish harakat texnikasini takomillashtirish imkonini beradi. 0‘yin harakatiarida ishtirok etuvchi qo‘1, tana va oyoq mushaklarini mustahkamlaydi.
Texnik usullarga to‘g‘ridan zarba berishni o‘rgatishdan boshlanadi. Stol yonida mashq qilishda sherigi stolning maTum bir nuqtasiga tashlab bergan sharlarga zarba berishni o‘rganish ma’qul. Shundan keyin to‘g‘ridan zarba bershi trenerning topshirig‘iga ko‘ra maTum bir yo‘nalishda sherigi stol yonidan bergan zarba bilan o‘rganiladi.
Stol yonidagi birinchi mashg‘ulotda trener yangi o‘rganuvchining harakatlarini diqqat bilan kuzatmog‘i lozim. 0‘rgatishning ana shu bosqichidayoq elementar taktik mahoratni, ya’ni shar uzatishlarning uzunligini, yo‘nalishini va kuchini o‘zgartirib bajarishni egallash mumkin. Shug‘ullanuvchi shaming sakrashini o‘rganib boTishi bilanoq, uni siljishga o‘rgatmoq lozim. Boshlovchi tennischilar harakatlarining asosiy usullari chetlashtirilgan va oldga chiqarilgan oyoqlar bilan kamroq hollar da oldinga, orqaga va yon tomoni arga keskin siljish hisoblanadi.
Stol yonida harakatlanishni zarba berish texnikasini o‘rgatishdan ajratib olib borish mumkin emas. Zarba berish imitatsiyasini o‘rganayotgan yangi o‘yinchi tasavvur qilingan shar kelish joyiga tez qaytib bora olishi lozim. Itarma zarbalarni o‘rganish cho‘zilib ketmasligi kerak. Shug‘ullanuvchi bu zarba sharini egallab olishi bilanoq yuqoridan aylantirib yo‘naltirilgan o‘ng va chap zarbalarni o‘rganishga kirishmog‘i shart.
Trenerlarning ko‘pchiligi avvaliga chap zarbalarni o‘rganishi kerak deb hisoblasalar, boshqalari avval o‘ng zarbalarni o‘rganishni tavsiya qiladilar. Bu uslubiy muommani echayotganda shuni unutmaslik muhimki, chapdan zarba berishni o‘rganish osonroq, ammo uni hamma ham bir xilda tez o‘rgana olmaydi.
Ba’zi birovlar uchun o‘ng zarbalarga nisbatan chap zarbalar qulayroq bo‘ladi. Oddiy itarib zarba berishdan murakkab burama zarbaga o‘tish qo‘shimcha mashqlardan foydalanilgan holda maxsus tayyorgarlik bilan ta’minlanmog^ lozim. Dastlab o‘rgatish uchun barmoqlarning maxsus harakatlarisiz tirsakda chapdan burama zarbalarni qo‘llash tavsiya qilinadi. Eng ko‘p tarqalgan holatlar gavdani noto‘g‘ri burish va qo‘lni qattiq g‘ijimlashlar.
Zarbalarning aniqligi ko‘p tomondan ularning ritmiga va raketkaning sharga aniq tegishiga bog‘liq. Sharga berilgan zarba keskin, lekin kuchli bo‘lmasligi kerak. Agar yangi shug‘ullanuvchi bu usulning uddasidan chiqa olmasa, stol ustiga tashlab berilgan sharga zarba berishni o‘rgatish lozim.
0‘ngdan itarib zarba berishni o‘rgatish uchun o‘rtacha kuchdagi zarbalarni va yakunlovchi deb ataluvchi zarbalarni aniq chegaralash muhim. Bir vaqtning o‘zida ham burama zarbalarni, ham yakunlovchi zarbalarni o‘rgatish murakkab. Burama zarbalarga o‘rgatishning boshlang‘ich davrida stol yonida zarba beruvchi mashqlarni qo‘llash lozim. Keyinchalik shaming aylanishi kuchaytiriladi, chunki u burama zarbalar berishga to‘g‘ri harakatlanishlarga va raketka sharga tekkanida kerakli keskinlik berishda yordamlashadi.
Pastlab aylanuvchi zarbalarga o‘rgatishda, eng yaxshisi, yuqori aylanishga ega bo‘lgan zarbalarni berish paytini va tennischi hujumning asosiy texnik usullarini o‘rganganidan so‘nggi vaqtni tanlashi kerak. 0‘ngdan va chapdan keskin zarbalar berishni o‘rganishni eng yaxshi usuli mashqlarning trenirovka ”devori” (stenka) yonida imitatsion mashqlarni oyna yonida nazorat qilish bilan olib borish.
Stol yonidagi mashg‘ulotlarga o‘tishdan avval chapdan keskin zarba berish o‘rganiladi. Bu elementni bajarishda, eng avvalo, qo‘l siltash to‘g‘ri bajarishiga e’tibor qaratmoq lozim. To‘liq bo‘lmagan qisqa qo‘l siltash keng tarqalgan hatolardan. Zarbani yakunlashda to‘liq harakatni yakunlamasdan qo‘l to‘xtab qolishida ham xatolarda yo‘l qo‘yiladi.
Texnikani bunday takomillashtirish aniqlikni va tez suratdagi zarbalar kuchini oshirish yo‘lidan boradi. 0‘rganishning bu davridagi tennischidan oyoq va gavda mushaklarining maxsus tayyorgarligini talab qiladigan murakkab, burama Shar uzatishga kirishish lozim. Shar uzatishlarni o‘rgatishdan oldin sharsiz ham imitatsiya qilishga o‘rganish kerak. Shar uzatishlarni o‘rganish uchun maxsus mashq disklaridan va maxsus stanok-trenajyorlardan (robot trenajyor) foydalanish mumkin.
Murakkab shar uzatishlarni qabul qila olishni o‘rganish ham juda muhim. Shar uzatishlarni qabul qilish sherik bilan birgalikda o‘rganiladi. Tennischilar navbat bilan bir turdagi sharlarni turli yo‘nalishlarda o‘rganadilar. Yana to‘rdagi uslubni o‘rganishda faqat oldingi metodni yaxlit o‘zlashtirgandan keyingina kirishish mumkin. Shu bilan birga avvaliga juftlik, keyin esa bir o‘yinchiga moTjallangan maxsus metodlarni qoTlashni ham o‘zlashtirib boradilar.
0‘rganishning dastlabki davrida va mashg‘ulotlarda maTum bir o‘yin uslubini tanlash va shakllantirish muhim uslubiy davr hisoblanadi. Stol tennisida o‘yin uslubini shakllantirish bir qancha omillarga bogTiq: harakat sifatlarining mavjudligi, asab tiziming psixik jarayonlari va tipologik o‘ziga xosliklar.
Taktik harakatlarni o‘rganish yosh tennischilar bilan ishlashdagi eng qiyin yo‘nalishlardan biri. Texnik usullarni o‘rganishdan ko‘ra tennischilar zarbalar bilan bogTiq usullarni o‘rganishlari qiyinroq. Taktik o‘yinlarda taktik variantlarda eng asosiy e’tiborni raqibni harakatini kuzatishga qaratish kerak. Bunday kuzatuv tennischiga berilayotgan zarbani qaysi tarafga ketishini oldindan bilishga va unga karshilik ko‘rsatishga tayyorlanishga yordam beradi. Taktik kombinatsiyalarni har xil mashqlarda va tayyorgarlik o‘yinlarida o‘rganish sportchilarni hisob orqali o‘yinga yaxshiroq tayyorlanishiga yordam beradi. Bellashuv xarakteriga va kelajakda bellashuvlarda qatnashishda o‘yin davomida xisobdan tashqari taktika bo‘yicha konkret masalalarni o‘tkazish maqsadga muvofiq.
Dostları ilə paylaş: |
|
|