H qiq t V göz llik esqi



Yüklə 170,37 Kb.

tarix04.12.2017
ölçüsü170,37 Kb.


Avrasiya Akademiyası

e

e



e

e

H qiq t v  göz llik esqi



,

Love of Truth and Beauty



Eurasian Academy

2016



© Xəzər Universitəsi Nəşriyyatı  / Khazar University Press, 2016 

Bütün hüquqlar qorunur / All rights reserved

Korrektor  /  Proofreading:

Marta Lawry

Komputer işi  /  Computer work:

Zakir N. Yusifoğlu

Titul vərəqlərinin dizaynı / Design of title pages:

Afag Karimova

Kitab-albomda istifadə edilən şəkillərin bir qismi/ 

Xəzər E-media

Some of the photos in this book were provided by: 

Khazar E-media. 

Avrasiya Akademiyası. Həqiqət və gözəllik eşqi; səh 118; Xəzər Universitəsi 

Nəşriyyatı; 2016; Bakı.

Eurasian Academy. Love of Truth and Beauty; 118 pgs; Khazar University Press; 

2016; Baku. 



ISBN 978-9952-20-111-6 


Mətn / Text: Prof. Hamlet İsaxanlı


İçindəkilər

Tarixdə Akademiyalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

Platon Akademiyası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

Aleksandriya Elm və Sənət Dünyası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

Bağdad Hikmət Evi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

Marağa Məktəbi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

Fransız Akademiyası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

London Kral Cəmiyyəti . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

Leopoldina Alman Elmlər Akademiyası. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

ABŞ-da Akademiyalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

Rusiya Elmlər Akademiyası . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

Dünyada Akademiyalar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

İki növ akademiya . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40



Avrasiya Akademiyası. Həqiqət və gözəllik eşqi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

Halil İnalcık . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

Lotfi Zadeh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

Mahmut Gazi Yaşargil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Arif Məlikov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

Hamlet İsaxanlı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58



Avrasiya Akademiyasının mükafat və rəmzləri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

Avrasiya Əfsanəsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62

Medallar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64

Rəsmi libas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68



Avrasiya Akademiyasının ictimaiyyətə təqdimat mərasimi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

29 yanvar 2016 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72

Təbriklər. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

Xaricdən məktublar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

İsveçrə İncəsənət və Elmlər Akademiyasının Prezidentindən. . . . . . . . . . . . . . . 88

Çıxışlar:

Hüseyn Bağırov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

Viktor Tsvirkun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

Orkun Hasekioğlu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

Fahrettin Keleştimur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

Nodar Mitagvaria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

İsa Həbibbəyli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106



Yeni üzv seçilməsi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108

Əli Cavan. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110

Son söz . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114




Table of Contents

Academies in History . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6

Platonic Academy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

The World of Science and Arts in Alexandria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

Baghdad House of Wisdom . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

Maragheh School . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

French Academy . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

Royal Society of London . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

German Academy of Sciences Leopoldina . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

Academies in the USA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

Russian Academy of Sciences . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

Academies of the World . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

Two Types of Academies . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40



Eurasian Academy: Love of Truth and Beauty . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

Halil İnalcık . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

Lotfi Zadeh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

Mahmut Gazi Yaşargil . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

Arif Melikov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

Hamlet İsaxanlı . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58



Eurasian Academy Award and Symbols . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

Eurasian Legend . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62

Medals . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64

Official Regalia . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 68



Ceremony to Present Eurasian Academy to the Public . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

29 January 2016 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72

Congratulations. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 82

Letters from Abroad . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 84

From the President of Swiss Academies of Arts and Sciences . . . . . . . . . . . . . . . 88

Speeches:

Huseyn Baghirov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 94

Victor Tsvirkun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 96

Orkun Hasekioglu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 98

Fahrettin Keleştimur . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101

Nodar Mitagvaria . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104

Isa Habibbeyli . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106



Election of New Member . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108

Ali Javan . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110

Closing Words . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114





Academies in 

y

Histor

e

Tarixd  Akademiyalar...


Avrasiya Akademiyası

e

e



e

e

H qiq t v  göz llik esqi



,

Love of Truth and Beauty

Eurasian Academy

8

EURASIAN ACADEMY




Elm və sənət olan yerdə ünsiyyətə 

ehtiyac yaranır. Elm və sənət 

adamları arasında ünsiyyət yeni 

ideyaların yaranması, bərkiməsi və 

yayılması işinə kömək edir, 

nəticədə əməkdaşlıq və müəllim-

tələbə sistemi qurulur. Elm və sənət 

adamları ən qədim zamanlardan 

bəri birliklər qurmağa, bir lider və 

ya liderlər qrupu ətrafında toplaşıb 

yaradıcı fəaliyyət göstərməyə 

çalışmışlar. Hər şeydən əvvəl bu cür 

tarixi birliklərin bəzilərini qısaca 

yada salaq... 

Where there are science and art, there 

is a need for communication, for 

social intercourse. Communication 

among scholars and artists helps 

create, firm up and distribute their 

new ideas, resulting in partnership 

and formation of a teacher-student 

system. Since ancient times, scholars 

and people of arts have formed 

unions and gathered around a leader 

or group of leaders to engage in 

creative activities. First of all, let's 

take a bird's eye view of several of 

these historical unions…

9

EURASIAN ACADEMY




LYCEUM

LYCEUM 


TO STOA 1000 M

AGORA


STOA POIKILE

DIPYLON GATE

ST

OA

 T



GA

TE 500 M



EPICUREAN GARDEN

A C A D E M Y

Qədim Yunanıstanda, Afina yaxın-

lığında (1)* əfsanəvi qəhrəman Aka-

demus`un adı ilə adlandırılan bağda 

eramızdan əvvəl 388/387-ci ildən 

başlayaraq Platon`un (2) ətrafında 

cəm olmuş cəmiyyət Akademiya adı 

aldı. Akademiyaya qədər fəlsəfə əsa-

sən şəhər meydanlarında, küçələrdə 

gedən söhbətlər şəklində idi, Platon 

fəlsəfəni məktəbə gətirdi – Akademi-

yanın məşğuliyyətinə çevirdi. Burada 

riyaziyyat və fəlsəfi problemlər 

öyrədilirdi. Platon Akademiyasının 

giriş qapısı üzərində “həndəsə 

bilməyən girə bilməz” (3) yazılmışdı. 

Near Athens in Ancient Greece (1) , 

in a garden named after the legen-

dary hero Academus, a group that 

formed around Plato (2) was called 

the Academy beginning from 388-387 

B.C. Until the Academy, philosophy 

was mainly discussed on city squares 

and in the form of discussions in the 

streets. Plato brought philosophy to 

the school; it turned into the main 

activity of the Academy. Mathematics 

and philosophical issues were 

studied here. “Let no man ignorant of 

geometry enter here” (3) was written 

above the entryway to Plato's 

*

Platon Akademiyası



Platonic Academy 

*Antik dövr, İslam dövrü və Erkən orta əsrlərə                         

aid şəkillərin əksəriyyəti rəssam təsəvvürüdür.                        Islam and the Early Middle Ages are artist renderings.

*Most of the pictures here depicting Antiquity, 

1

10

EURASIAN ACADEMY




Akademiyada ortaya məsələ, 

problem qoyub onu dialoq (Sokrat 

metodu) vasitəsilə həll etməyə 

çalışırdılar. Akademiya üzvlərinə 

akademiklər deyilirdi. Akademiyanın 

qadın üzvləri də vardı, onlar 

Akademiyaya kişi paltarında 

gəlirdilər. Platonun sevimli tələbəsi 

Aristotel (4) 20 ilə yaxın 

Akademiyada olmuş, oxumuş, 

çalışmış, dərs demişdi. Aristotel 

“Platon mənim dostumdur, amma 

həqiqət daha qiymətlidir”  deyərək 

Akademiyanı tərk etmiş, sonralar öz 

məktəbini - Liseum`u yaratmışdı.

Academy. Scholars in the Academy 

put themes up for discussion and 

tried to solve them with dialogue (the 

Socratic Method). Members of the 

Academy were called academics. 

There were female members of the 

Academy as well, but they came to 

the Academy in men's clothing. 

Plato's favorite student, Aristotle, (4) 

studied, worked, and taught in the 

Academy for nearly 20 years. Then 

he said “Plato is my friend, but my 

best friend is truth” and left the 

Academy to found his own school, 

calling it the Lyceum.

3

2

4



11

EURASIAN ACADEMY


Makedoniyalı Aleksandrın əsasını 

qoyduğu Aleksandriya şəhəri (1) 

eramızdan əvvəl 3-cü əsrdə elmi-

mədəni-iqtisadi mərkəzə çevrildi, 

elmin “Qızıl dövrü” başlandı. 400-

700 min arasında kitab olduğu 

deyilən Aleksandriya kitabxanası ilə 

7 muzanın şərəfinə qurulmuş 

Muzeion (2) çoxcəhətli elm və sənət 

kompleksi, yaradıcı adamlara hər 

şərait yaradılmış bir Akademiya idi. 

Burada divarlara “ruhun müalicə 

olunduğu yer” yazılmışdı. Riyaziyyat 

və astronomiya, biologiya və tibb, 

mühəndislik, fizika və kimya, 

coğrafiya və tarix, filologiya və 



Aleksandriya 

Elm və Sənət Dünyası

The World of Science 

and Arts in Alexandria

1

3



12

EURASIAN ACADEMY


The city of Alexandria, (1) founded 

by Alexander the Great, became an 

academic, cultural and economic 

center in the 3rd century B.C., and 

the “Golden Age” of science began. 

The Muzeion (2) dedicated to the 7 

muses, along with the library of 

Alexandria, which was said to have 

between 400,000 and 700,000 books, 

made up an Academy with ideal 

conditions for creative work. “This is 

the place of soul care” was written on 

the walls. The Alexandrian Academy 

played a critical role in the 

development of fields such as 

mathematics, astronomy, biology, 

2

4

5



13

EURASIAN ACADEMY


kitabxana işi, fəlsəfə və ilahiyyat, 

tərcümə və mətnşünaslıq kimi 

sahələrin inkişafında Aleksandriya 

məktəbi həlledici rol oynamışdı. 

Uzunömürlü Aleksandriya 

Akademiyasında yaşayıb-yaradan və 

ya onunla sıx bağlı olanlar içində 

həndəsənin möhtəşəm binasının - 

bəşəriyyətin ən uzunömürlü elm 

kitabı olan “Elementlər”in (4) 

müəllifi Evklid (3), çoxşaxəli yaradıcı 

fəaliyyət göstərən və “coğrafiyanın 

atası” sayılan Eratosfenes, dahi 

riyaziyyatçı və fizik Arximed (5), 

astronom Ptolomey (6), coğrafiyaçı 

Strabon (7), filosof  Plotinos (8), 

həkim Galen (9) və digərləri olublar.

medicine, engineering, philosophy, 

philology, physics, chemistry, geography, 

history, library science, theology

translation and manuscript studies. 

Among those creating or closely 

connected with the long-lasting 

Alexandrian Academy were Euclid, (3) 

the author of the book Elements (4) 

which was the foundation of geometry 

and humanity's longest-lasting scientific 

text; Eratosthenes, who made 

contributions to many fields; 

Archimedes (5), the genius 

mathematician and physicist; Ptolemy 

(6) the astronomer; Strabo (7) the 

geographer; Plotinus (8) the philosopher; 

Galen (9) the doctor and others. 

9

6

8



14


7

15

EURASIAN ACADEMY




Bağdadda 9-cu əsrdə qurulan Beyt 

əl-Hikmə (Hikmət Evi) (1) özündə 

kitabxana və tərcümə mərkəzi 

funksiyalarını birləşdirən elm 

ocağı, Akademiya idi. Xəlifə Harun 

əl-Rəşid`in (2,3,4), xüsusilə onun 

oğlu xəlifə əl-Məmun`un (5) 

himayəsi altında olan elm üçün 

dünyanın hər tərəfindən Bağdada 

gəlirdilər. Burada müxtəlif dinə 

məxsus olan müxtəlif millətlər 

çalışırdılar. Dünyada mövcud olan 

elmi biliklər bir araya toplandı, 

rəsədxana quruldu. Musa əl-

Xarəzmi (6) “əl-kitab əl-müxtəsər fi 

The Beit-al-Hikma (House of 

Wisdom) (1) established in Baghdad 

in the 9th century was a scholarly 

institution, or Academy, 

incorporating the functions of a 

library and translation center. 

Scholars from all over the world 

came to Baghdad under the 

benefaction of the Caliph Harun al-

Rashid (2,3,4), and especially of his 

son, Caliph al-Ma'mun (5). People 

representing various religions and 

nations worked here. The world's 

existing knowledge was collected 

into one place, and an observatory 



Bağdad 

Hikmət Evi

Baghdad 

House of Wisdom

1

16



EURASIAN ACADEMY


5

6

2



4

4

3



17

EURASIAN ACADEMY


hisab əl-cəbr va-l-muqabala” adlı 

kitabı “Liber algebrae et 

almukabala” adı ilə latıncaya 

tərcümə edildi. Yeni elmin adı “əl-

cəbr”dən alındı, Algebra oldu; 

“algorithm” termini isə əl-

Xarəzminin adından yarandı. 

Bağdad Akademiyası mühitində 

mühəndis-texnoloq və astronom 

Banu Musa qardaşları (7), “ilk 

müsəlman filosof” adlandırılan və 

bütün elm və sənət sahələrinə 

töhfə verən çoxbilgin əl-Kindi (8), 

məşhur tərcüməçi və həkim 

Hunayn ibn İshaq (9,10), geniş 

was built. Musa al-Khwarizmi's (6) 

book The Compendious Book on 

Calculation by Completion and 

Balancing (Al-kitāb al-mukhtaṣar fī 

ḥisāb al-ğabr wa'l-muqābala) was 

translated into Latin under the title 

Liber Algebræ et Almucabala.The 

name of a new field, Algebra, was 

taken from this title. The word 

algorithm was derived from al-

Khwarizmi's name.The Baghdad 

Academy also produced the 

engineer/technologist astronomers, 

the Banu Musa brothers (7); Al-Kindi, 

(8) who was called the “first Muslim 

7

8

9



18


10

11

13



12

19



əhatəli riyaziyyatçı və 

təbiətşünas Sabit ibn Qurra 

(11,12,19), yazıçı və bioloq əl-

Cahiz (13), “əlkimyanın atası”  

Cabir ibn Həyyan (14), 

astronom əl-Fərğani (15), 

məşhur həkim, kimyaçı və 

filosof Zəkəriyyə əl-Razi (16,17) 

və böyük filosof, təbiətşünas və 

sənətşünas Fərabi (18) kimi 

məşhurlar yetişdi. 

philosopher” and made contributions to 

all fields of science and art; Hunayn ibn 

Ishaq, (9) famous translator (10) and 

doctor; broadly educated mathematician 

and naturalist Thābit ibn Qurra (11,12,19); 

writer and biologist al-Jahiz (13); “father 

of alchemy” Jabir ibn Hayyan (14); 

astronomer al-Farghani (15); famous 

doctor, chemist and philosopher Zakariya 

Al-Razi(16,17); and the great philosopher, 

naturalist and art critic al-Farabi (18). 

14

15

20




19

18

17



16


1259-1262-ci illərdə Azərbaycanda, Ma-

rağa şəhərində (Təbrizdən cənubda) bö-

yük riyaziyyatçı, astronom, filosof və elm 

təşkilatçısı Nəsirəddin Tusinin (2) 

rəhbərliyi və Hülaku xanın (3,4) hima-

yəsi altında qurulan rəsədxana (1), zən-

gin kitabxanası (400 min!) olan elmi-

tədqiqat mərkəzi idi. Marağa rəsədxana-

sı, heç bir mübaliğəsiz, dünyada elmi 

təşkilatlanmanın və rəsədxana fəaliy-

yətinin zirvəsinə çevrildi, ixtisaslaşmış 

kollektivin çalışdığı, böyük astronomik 

və riyazi kəşflərin edildiyi beynəlxalq 

əməkdaşlıq mərkəzi kimi, akademiya 

kimi məşhur oldu, sonrakı rəsədxanalar 

üçün bir model, nümunə rolunu oynadı.  

“Zic-İlxani” adlandırılan ulduzlar 

kataloqu və “Tusi cütü” (5) adlı riyazi- 

In the years 1259-1262, in Azerbaijan, in 

the city of Maragheh (to the South of 

Tabriz), an observatory (1), large library 

(with 400,000 volumes) and research 

center was established under the 

leadership of great mathematician, 

astronomer, philosopher and scientific 

organizer Nasir al-Din al-Tusi (2) and the 

benefaction of Hulegu Khan (3,4). The 

Maragheh Observatory turned into the 

world's foremost scientific organization 

and observatory. It became famous as an 

academy, a center for international 

partnership making significant 

mathematical and astronomic discoveries; 

then it became a model observatory. The 

Zij-i Ilkhani registry of stars and the “Tusi 

couple” (5) mathematical/astronomical 



Marağa Məktəbi

Maragheh School

1

EURASIAN ACADEMY

22



astronomik model burada hazırlandı. 

N.Tusi, onun tələbəsi Qütbəddin Şirazi 

(7) və Marağa məktəbinin davamçısı İbn 

əş- Şatir`in əsərlərində meydana çıxan 

Günəş, Ay və planetlərin hərəkət mo-

delləri (6) Kopernik tərəfindən dəyişik-

liyə uğramadan istifadə edilmişdi (!?). 

Marağa akademiyasının fövqəladə uğur-

ları elm tarixində “Marağa inqilabı” ifa-

dəsinin yaranmasına səbəb oldu. 

model were written here. A model (6) of 

the sun, moon and planets' motion found 

in the works of Tusi, his student Qutb al-

Din al-Shirazi (7), and the successor of the 

Maragheh Observatory, Ibn al-Shatir, was 

used by Copernicus in completely 

unchanged form.The extraordinary 

accomplishments of the Maragheh 

Academy became known as the Maragheh 

Revolution in the history of science.

2

3

4



5

6

7



23


16-17-ci əsrlərdə elmin mərkəzi 

Avropaya (1) keçdi.  İlk akademiyalar 

İntibah dövrü İtaliyada yarandı. Yaradıcı 

dil-ədəbiyyat, elm və sənət adamlarının 

fəaliyyətini birləşdirən və dəyərləndirən 

Académie Française (Fransız 

Akademiyası) (2) 1634-ci ildə Kardinal 

Rişelye'nin (Richelieu) (3) himayəsinə 

keçdi və Kral 13-cü Louis (4) tərəfindən 

rəsmi təsis edildi. Bu Akademiyanın 

yaşayan 40 üzvü olur, bu üzvlərdən 

kimsə öləndə və yalnız bu halda onun 

yerinə yeni üzv seçilir; bu səbəbdən 

Fransız Akademiyasının  üzvləri 

“ölməzlər” (les immortels)  adlanırlar. 

Namizəd şəxsin özü tərəfindən və ya 

Akademiya üzvləri tərəfindən irəli 

In the 16th and 17th centuries, Europe (1) 

became the center of science. The first 

academies were created in Italy during 

the Renaissance. The Académie Française 

(French Academy) (2), which brought 

together and supported people of letters, 

sciences and arts, was brought under the 

patronage of Cardinal Richelieu (3) in 

1634 and was officially founded by King 

Louis XIII (4). This academy has 40 living 

members, and new members are only 

elected in the case that an existing 

member passes away. For this reason, the 

members are known as “the immortals” 

(les immortels). Candidates can nominate 

themselves or be nominated by an 

academy member. A newly-selected 



Fransız Akademiyası

French Academy

1

EURASIAN ACADEMY

24



sürülə bilər. Yeni seçilən üzv ölən hansı 

üzvün yerinə seçilmişsə, onun şərəfinə 

nitq söyləməlidir. Akademiya üzvünə 

təqdim olunan qılınc onun sahəsinə 

uyğun naxışlarla bəzədilir. Académie 

Française digər dörd akademiya 

(Académie des sciences, Académie des 

beaux/İncəsənət akademiyası, 

Académie des sciences morales et 

politiques, Académie des inscriptions et 

bellettre/Kitabələr və filologiya) ilə 

birlikdə yaranma tarixi 1795-ci il hesab 

olunan Institute de France adlı elm və 

sənət qurumu altında birləşdilər (1832-

ci il). Bu 5 akademiyaya seçkinin 

nəticələrini Fransa prezidenti təsdiq 

edir.

member must make a speech in the honor 



of the person whose membership number 

he/she is inheriting. Each member is 

presented with a sword decorated 

according to his/her field. The Académie 

Française and four other academies 

(Académie des sciences- Academy of 

Sciences, Académie des beaux- Academy of 

Arts, Académie des sciences morales et 

politiques- Academy of Moral Sciences and 

Politics, and Académie dea inscriptions et 

bellettre- Academy of Inscriptions and 

Literature) were united in 1832 under a 

body of science and art, Institute de France, 

which had been founded in 1795. Selection 

results to France's five academies are 

confirmed by the president of the country.

3

4

2



25


1660-cı ildə təbiət elmlərinin inkişafı 

naminə The Royal Society of London 

(London Kral Cəmiyyəti) (1) yaradıldı və 

Birləşmiş Krallığın elmlər akademiyası 

rolunu oynadı. London Kral 

Cəmiyyəti`nin ilk üzvlərindən biri və ilk 

katibi olan Henry Oldenburg (2) 

“Philosophical Transactions of the Royal 

Society” (3) adlı dünyada ilk elmi 

jurnalın (1665) qurucu redaktoru oldu; 

çap üçün daxil olan 

əlyazmaların rəyə göndərilməsi təcrübəsi 

tətbiq olundu. I.Newton (4), Boyle (6), 

Hooke (5) və digər elm adamları bu 

jurnala məqalə yazırdılar. 1703-1727-ci 

illərdə Cəmiyyətin prezidenti Sir Isaac 

Newton olub. London Kral Cəmiyyəti 

dünyada ilk dəfə 

In 1660, The Royal Society of London (1) 

was created for the sake of development 

of natural sciences and played the role of 

the academy of sciences of the United 

Kingdom. Henry Oldenburg (2), one of 

The Royal Society's original fellows and 

its first secretary, was the founding editor 

of “Philosophical Transactions of the 

Royal Society,”(3) the world's first 

scholarly journal, in 1665. This was the 

also the first journal to implement the 

process of peer review on submissions for 

publication. Isaac Newton (4), Boyle (6), 

Hooke (5) and other scholars published in 

this journal. Sir Isaac Newton was the 

president of the Society from 1703-1727. 

The Royal Society of London is not a 

London Kral 

Cəmiyyəti

Royal Society 

of London

1

26



EURASIAN ACADEMY


dövlət qurumu deyil (Kral adı daşısa 

da), alimlər klubu, alimlər cəmiyyətidir. 

Üzvlər Cəmiyyətə maliyyə yardımı 

edirlər. Akademiyanın gerbində 

- “heç kimin sözünü 

sübutsuz qəbul etməyin” yazılmışdır. 

Digər iki mühüm akademiya - Royal 

Academy of Arts (1768) (7) incəsənət 

üzrə, British Academy (1899) (8) isə 

humanitar və sosial sahələr üzrə 

fəaliyyət göstərirlər.

“Nullius in verba”

government body (despite the fact that it 

bears the name “Royal”); rather, it is a 

scholars' club or society. Its members 

financially assist the Society. The motto 

written on the Academy's seal is “Nullius 

in verba,” Latin for "Take nobody's word 

for it.” Two other significant 

academies—Royal Academy of Arts (1768) 

(7) and British Academy (1899) (8) for the 

fields of humanities and social 

sciences—are also active. 

2

4



3

6

5



7

8

27



EURASIAN ACADEMY


Leopoldina Alman Elmlər Akademiyası 

rəsmi olaraq 1687-ci ildə tam təsis olun-

du və imperator Leopoldina I-nin (1) 

şərəfinə ad aldı; quruculuq təşəbbüsü 

1652-ci ildə dörd həkim tərəfindən baş-

lanılmışdır, devizi “Nunquam otiosus” 

/Heç vaxt işsiz durma (Boş vaxt keçir-

mə) ifadəsidir. Leopoldina özündə tibb 

və təbiət elmlərini cəm etmişdi; indi öz 

əhatə dairəsini genişləndirmişdir. Uzun 

müddət öz binası olmadı, toplantılar 

Akademiya Prezidentinin yaşadığı şə-

hərdə keçirilirdi; ona Peripatetik və ya 

Nomadik (Köçəri) Akademiya deyildi. 

Halle şəhərində kitabxana qurdu və tək 

The German Academy of Sciences 

Leopoldina was officially founded in 

1687 and was named after Emperor 

Leopoldina I (1); four doctors had 

initiated its foundation in 1652 under 

the motto “Nunquam otiosus” (Never 

idle). Leopoldina originally included 

medical and natural sciences; now it has 

increased its sphere of influence. For a 

long period of time it remained without 

its own building; it convened in the city 

where the President resided and was 

called a Peripatetic or Nomadic 

Academy. It formed a library in the city 

of Halle, which became its only facility. 



German Academy of 

Sciences Leopoldina

Leopoldina Alman 

Elmlər Akademiyası

28

EURASIAN ACADEMY




yeri bu oldu. Nasizm dövrü Akademiya 

ideologiyaya tabe edildi, 2-ci Dünya Sa-

vaşından sonra Şərqi Almaniyada fəaliy-

yət göstərdi. 2008-ci ildə Alman Elmlər 

Akademiyası adı və statusu rəsmiləşdi-

rildi (Leopoldina Deutsche Akademie der 

Wissenschaften) və Halle şəhərində öz bi-

nası oldu! (2) Strateji məsələlərlə məşğul 

olan Senat 28 ixtisaslaşmış bölməni, 

 Avstriya və İsveçrəni təmsil 

edənlər daxil olmaqla 30 Akademiya üz-

vündən,  

 10-a qədər Akademiya 

üzvü olmayan görkəmli şəxsdən ibarət-

dir.  Akademiyanın idarəetmə orqanı 

olan Rəyasət heyəti Senat tərəfindən 

seçilir. 

həmçinin


eləcə də

War II it functioned in East Germany. 

In 2008 its name and status became 

official (Leopoldina Deutsche 

Akademie der Wissenschaften) and it 

obtained its own building in Halle (2)! 

The Academy is made up of a Senate 

with 28 specialized divisions for 

strategic issues, 30 Academy members 

representing Germany as well as 

Austria and Switzerland, and up to 10 

well-known figures not included in 

the Academy membership. The 

administrative body of the Academy, 

the Presidium, is elected by the 

Senate. 


2

1

29



EURASIAN ACADEMY


ABŞ-da 

Akademiyalar

Academies 

in the USA

2

1



ABŞ-da Akademiyaların qurulması 18-

19-cu əsrdə baş verdi. 1743-cü ildə 

Benjamin Franklin (1) tərəfindən təsis 

edilmiş American Philosophical 

Society(2) Amerikanın ilk elmi 

cəmiyyətidir (mərkəzi Philadelphia`da). 

1862-ci ildə Mirzə Kazım bəy 

(“Alexander Kazem Beg”) (3) Amerika 

Fəlsəfə Cəmiyyətinin xarici üzvü 

seçilmişdi. 1780-ci ildə American 

Academy of Arts and Sciences təsis 

olundu (təsisçilər arasında ABŞ-ın 

gələcək Prezidenti John Adams (4) və 

görkəmli siyasətçi, dövlət adamı və bu 

Akademiyanın ilk prezidenti olan James 

Bowdoin (5) də vardı). The National 

Academy of Sciences (NAS; Milli Elmlər 

The foundation of Academies in the USA 

took place in the 18th and 19th centuries. 

American's first learning society was the 

American Philosophical Society (2), 

founded by Benjamin Franklin (1) in 1743 

in central Philadelphia. In 1862, Mirza 

Kazim bey (called “Alexander Kazem 

Beg”) (3) was selected as a corresponding 

member of the Society. In 1780, American 

Academy of Arts and Sciences was 

founded (founding members included the 

future US President John Adams (4) as 

well as James Bowdoin (5), a reputable 

politician, statesman and this Academy's 

first president). The National Academy of 

Sciences (NAS) (6) was founded by order 

of President Abraham Lincoln (7) in 1863. 

30

EURASIAN ACADEMY



3

4

2



6

31



6

32

EURASIAN ACADEMY




Lincoln`un (7) sərəncamı ilə təsis edildi. 

Akademiyaya üzv seçilmək üçün 

namizədlər yalnız NAS üzvləri 

tərəfindən irəli sürülə bilər. Akademiya 

müstəqil fikir yürüdür, elmi-ictimai 

sahələrdə vəziyyəti təhlil edən nüfuzlu 

hesabatlar və dəyərləndirmələr 

hazırlayır, ən vacib vəzifələrindən biri 

olaraq hökumətə tövsiyələr verir 

(sonuncunu NAS tərəfindən 1916-cı ildə 

təsis edilmiş The National Research 

Council vasitəsilə həyata keçirir). Digər 

iki Akademiyanı da NAS yaratdı: the 

National Academy of Engineering (1964) 

və the Institute of Medicine (1970). 

Nominations for membership can 

only be made by current members. 

The Academy promotes independent 

thought, prepares reputable reports 

and evaluations on the current state 

and trends in fields of science and art, 

and makes recommendations to the 

government as one of its most 

important roles (through The 

National Research Council which was 

founded in 1916). The NAS also 

created two other academies: the 

National Academy of Engineering 

(1964) and the Institute of Medicine 

(1970).


5

7

33



EURASIAN ACADEMY


Rusiya Elmlər 

Akademiyası

Russian Academy 

of Sciences

1

2



34

EURASIAN ACADEMY


Böyük Pyotr (1) 1724-cü ildə G. 

Leibniz`in (3) məsləhəti ilə St. Peterburq 

Elmlər Akademiyasının (2) (sonrakı 

“İmperskaya Sankt-Peterburqskaya 

Akademiya Nauk”) yaradılması qərarına 

gəldi, Senatın “Akademiya və onun 

saxlanması büdcəsi haqqında” fərmanı 

elan olundu.1725-ci ilin əvvəllərində ölən 

Pyotr akademiyanın fəaliyyətə 

başladığını görə bilmədi. Başlanğıc 

dövrdə Akademiyada xaricilər, əsasən 

alman alimləri fəaliyyət göstərirdilər (o 

cümlədən, L. Euler) (4). İlk rus alimi 

sayılan M. Lomonosov (5) məhz bu 

Akademiyada əvvəl təhsil almış, sonra 

Avropaya göndərilmiş, daha sonra bu 

akademiyanın üzvü seçilmişdi. Sovet 

dövründə yenidən qurulan bu 

Peter the Great (1) decided to found St. 

Petersburg Academy of Sciences (2) (later 

the “Imperskaya Sankt-Peterburqskaya 

Akademiya Nauk”, or Imperial Saint 

Petersburg Academy of Sciences) in 1724 

upon the advice of G. Leibniz (3). He 

founded the Academy by an order of the 

Senate “on the Academy and its allotted 

budget.” Peter died in the beginning of 

1725 and was unable to see the beginning 

of the Academy's activities. In the 

beginning, the Academy mainly 

employed foreigners, particularly 

Germans (including L. Euler) (4). M. 

Lomonosov (5), who is considered the 

first Russian scholar, was educated in this 

Academy and then sent to Europe. He 

was later selected as an Academy 

3

4

35



EURASIAN ACADEMY


akademiya SSRİ Elmlər Akademiyası 

adlandırıldı (1925). 1930-40-cı illərdə 

Sovet respublikalarının öz akademiya-

ları yaradıldı. SSRİ Elmlər Akademiyası 

çoxsaylı elmi-tədqiqat institutları şəbə-

kəsindən ibarət nəhəng bir təşkilat idi; 

1985-ci ildə SSRİ EA-da 300-dən artıq 

elmi təşkilat, 57 min tədqiqatçı, 200 

mindən artıq işçi vardı. Müttəfiq res-

publikalarda Kommunist Partiyasının 

Mərkəzi Komitəsi Akademiyanın bü-

tün işlərinə qarışır, seçkilər əsasən 

əvvəlcədən razılaşdırılmış siyahının 

formal təsdiqinə çevrilirdi. 

Sovetlər dağıldıqdan sonra Rusiya 

Elmlər Akademiyası (6,7), həmçinin 

keçmiş Sovet respublikalarında milli 

akademiyalar fəaliyyət göstərir 

(bəziləri əvvəlki qaydada, digərləri 

daha dar çərçivələrdə). 

member. The Academy was reorganized in 

the Soviet Period as USSR Academy of 

Sciences (1925). In the 1930s-40s, the Soviet 

republics formed their own academies. The 

USSR Academy of Sciences was a very large 

organization made up of a network of many 

research organizations. In 1985 it included 

more than 300 scientific bodies, 57 thousand 

researchers, and over 200 thousand emp-

loyees. In allied republics, the Communist 

Party Central Committee interfered in all of 

the work of the USSR Academy of Sciences, 

and its elections turned mainly into formal 

confirmation of previously decided policies. 

After the fall of the Soviet Union, the Russian 

Academy of Sciences (6,7) continued to 

function alongside the Academies of Sciences 

of the republics (some of them in the same 

format as before; some of them with more 

specific functions). 

6

7

36




5

37

EURASIAN ACADEMY




Dünyada 

Akademiyalar

Academies 

of the World

2

4



1

3

5



38

EURASIAN ACADEMY


Get-gedə bütün Avropa ölkələrində, 

Amerikada və bütün dünyada 

akademiyalar quruldu, onlar elm və 

sənətin inkişafına, elm və sənət 

adamlarının qiymətləndirilməsinə öz 

töhfələrini verməyə başladılar. Royal 



Swedish Academy of Sciences (1) 

1739-cu ildə quruldu, təsisçilər 

arasında Carl Linnaeus (2) da vardı.

Yapon Akademiyası (3) Meiji 

dövründə 1879-cu ildə Tokyo 

Akademiyası adı ilə təsis olundu; 

1906-cı ildə İmperial Akademiya 

statusu (adı) aldı. 1956-cı ildə 

müstəqil oldu. 



Çin Elmlər Akademiyası 1949-cu ildə 

təsis olundu. SSRİ Elmlər 



Akademiyasına bənzədilərək və 

onun köməyi ilə fəaliyyətə başladı. 

1958-ci ildə Şanxay Sosial Elmlər 

Akademiyası, 1977-ci ildə Çin Sosial 

Elmlər Akademiyası (4), 1994-cü ildə 

Çin Mühəndislik Akademiyası (5) 

təsis olundu. 

Over time, more and more Academies 

were established in countries of Europe, 

America and around the whole world. 

They began to make their own 

contributions to the development of 

science and art and the appraisal of 

scholars. In 1739 the Royal Swedish 

Academy of Sciences (1) was formed, 

with Carl Linnaeus (2) among the 

founding members. 

The Japanese Academy (3) was 

founded as Tokyo Academy during the 

Meiji era in 1879; in 1906 it obtained the 

status of Imperial Academy. It became 

independent in 1956. 

The Chinese Academy of Sciences was 

founded in 1949. It was founded with 

the help of the USSR Academy of 

Sciences and based on the same model. 

In 1958 Shanghai Social Sciences 



Academy was established, in 1977- 

Chinese Academy of Social Sciences 

(4), and in 1994- Chinese Academy of 



Engineering (5). 

EURASIAN ACADEMY

39



Dünyada əsasən iki növ elm və sənət 

akademiyaları mövcuddur. İnkişaf 

etmiş Qərbdə və onun təsiri ilə 

dünyanın hər tərəfində yaradılmış 

akademiyalar böyük əksəriyyəti 

təşkil edirlər. Onlar elm və sənət 

adamlarının birliyidir, elm və sənətin 

inkişaf meyllərini araşdırır, elm və 

sənət siyasəti üzrə tövsiyələr 

hazırlayır, elm və sənət tarixi ilə 

məşğul olur, elm ya sənətə böyük 

töhfələr vermiş insanları 

dəyərləndirir, üzv seçmək, 

mükafatlar və medallar verməklə 

onları şərəfləndirirlər. Bu 

akademiyalar geniş elmi-tədqiqat 

There are two main types of 

academies of science and art in the 

world. The vast majority are 

academies established under the 

influence of the developed West (1-

6). They are unions of scholars and 

people of arts which investigate 

trends in science and arts, prepare 

policy recommendations in science 

and arts, study the history of science 

and arts, evaluate individuals' 

contributions to science and art, 

select members, and honor people 

with awards and medals. These 

academies are not part of the large 

network of research institutions; 



İki növ 

akademiya

Two Types of 

Academies

1

EURASIAN ACADEMY

40



institutları şəbəkəsinə malik deyil, 

üzvləri  ali təhsil ocaqlarında və ya 

digər yerlərdə çalışır, yaradıcı 

fəaliyyət göstərirlər. 

İkinci növ akademiyalar Sovet 

Elmlər Akademiyası və onun təsiri 

və köməyi ilə sosialist blokunda 

yaranmış dövlət təşkilatlarıdır. Bu 

akademiyalar geniş elmi-tədqiqat 

institutları şəbəkəsindən ibarət 

olmuş, elmin inkişafına töhfə 

vermişlər. Bu akademiyaların hər cür 

fəaliyyəti dövlət tərəfindən tənzim 

olunmuş, onlar ideologiyadan 

kənarda qala bilməmiş, akademiya 

üzvlərinin seçkisi belə dövlət 

instead, their members actively work in 

higher education institutions and other 

places. 

The second type of academy includes 

state organizations that were created 

under the influence or with the 

assistance of the Soviet Academy of 

Sciences in the Soviet Bloc (7-13). These 

academies were part of a large network 

of scientific research institutes, and they 

have made contributions to the 

development of science. All the 

activities of these academies were 

government regulated; they were not 

able to remain independent from state 

ideology, and governments even 

3

2

EURASIAN ACADEMY



41


nəzarəti altında olmuşdur. 

Sosializm bloku dağıldıqdan sonra 

bu akademiyalar sanki iki yol 

ayrıcında qalmışlar – ya islahatlar 

yolu ilə kiçilməli, mümkündür ki, 

Qərb modelinə keçməli, ya da, 

böhran içində olsa belə, status-

kvo`nu  mümkün qədər saxlamalı. 

Sonuncu halda bu cür əksər 

akademiyaya seçkilər, əsasən, 

hökumətlə razılaşdırmaqdan ibarət 

olur. 


5

4

7



8

9

42




monitored their selection of members. 

After the fall of the Socialist bloc, these 

academies have gone one of two 

directions: they have either had to reduce 

their size through reforms and switch to 

the Western model if possible, or they 

have had to maintain the status quo as 

much as possible, even under crisis 

conditions. Academies falling into the 

latter category carry out their elections 

through agreement with their 

governments for the most part.

6

13

11



12

10

43






Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə