Hedonizm, eudajmonizm oraz przepływ/zaangażowanie jako trzy nurty badań nad szczęściem Hedonism, eudajmonism and flow as three approaches to happiness



Yüklə 50,8 Kb.

tarix20.09.2017
ölçüsü50,8 Kb.


285

Wnuk M.   Hedonizm, eudajmonizm oraz przepływ/zaangażowanie jako trzy nurty badań nad szczęściem

Hedonizm, eudajmonizm oraz przepływ/zaangażowanie 

jako trzy nurty badań nad szczęściem

Hedonism, eudajmonism and flow as three approaches to happiness

Marcin Wnuk

Zakład Higieny, Katedra Medycyny Społecznej, Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

The aim of the present paper is to describe three different attempts made 

by philosophers and psychologists to define what happiness is; and to 

spell out some of the difficulties that face each definition. Eudajmonism 

means life according to the internal spirit – “Eudajmon” and focuses on 

the capacities and virtues of a human being. The Flow theory assumes 

that happiness a state of profound task-absorption, cognitive efficiency, 

and intrinsic enjoyment that makes a person feel one with the activity 

in which s/he is involved. Hedonism sees happiness as enjoyment of 

pleasure and avoidance of pain. 



Key words: quality of life, happiness, hedonism, eudajmonism, flow

Celem artykułu jest opisanie trzech różnych podejść do szczęścia na 

bazie tego w jaki sposób jest ono definiowane w filozofii i psychologii, 

kładąc  nacisk  na  różnice  pomiędzy  nimi.  Pierwsze  z  nich  zwane 

Eudajmonizmem oznacza życie zgodne z tak zwanym wewnętrznym 

duchem „Eudajmonem” i koncentruje się na zdolnościach i cnotach, 

jakie człowiek posiada. Innym podejściem do szczęścia jest koncepcja 

przepływu. Zakłada ona, że szczęście jest stanem, gdzie człowiek jest na 

tyle zaabsorbowany zadaniami, skutecznością poznawczą i wewnętrznym 

zadowoleniem,  że  ma  poczucie,  iż  stanowi  jedność  z  aktywnością, 

w którą  jest  zaangażowany.  Trzecim  podejściem  do  szczęścia  jest 

Hedonizm zgodnie z którym składa się ono z zadowolenia wynikającego 

z odczuwanej przyjemności oraz unikania cierpienia i bólu.

Słowa  kluczowe: jakość życia, szczęście, hedonizm, eudajmonizm, 

przepływ

Adres do korespondencji / Address for correspondence

Marcin Wnuk

ul. Ananasowa 27, 60-685 Skórzewo

tel. 664934268, e-mail: marwnuk@wp.pl

© 

Hygeia  Public Health  2013, 48(3): 285-288

www.h-ph.pl

Nadesłano: 24.05.2013

Zakwalifikowano do druku: 12.07.2013



Eudajmonistyczna i hedonistyczna tradycja w 

badaniach nad szczęściem 

Historyczne uwarunkowania badań nad jakością

życia  mają  korzenie  w  filozofii  starożytnej,  kiedy

to  przedstawiciele  dwóch  głównych  nurtów  filo‑

zoficznych  zajmowali  się  zjawiskiem  postrzegania,

rozumienia i wyjaśniania szczęścia. Jakość życia była

wówczas utożsamiana ze szczęściem, a dalszy rozwój

tego podejścia zaowocował przeniesieniem go na grunt

psychologii oraz innych nauk społecznych. Pierwszy

ze wspomnianych nurtów, zwany hedonistycznym, ma

swoje źródła w filozofii greckiego Arystypa z Cyreny

zgodnie z którą głównym celem życia jest doświad‑

czanie  maksymalnej  ilości  przyjemności  w  danym

momencie stanowiącej o szczęściu danego człowieka.

Hedonizm w filozofii był obecny w poglądach wielu

innych filozofów, takich jak Hobbes, zgodnie z któ‑

rym szczęście jest skutecznym spełnieniem pożądań

i pragnień, markiza DeSade, według którego jest ono

dążeniem do przyjemności i wrażeń, oraz Benthama

twierdzącego, że próba maksymalizacji przyjemności

i własnego interesu stoi u podłoża zdrowego społe‑

czeństwa [1].

Hedonistyczna wizja szczęścia została przenie‑

siona na grunt psychologii. Prekursorzy badań w tym

obszarze utożsamili szczęście z przyjemnymi stanami

psychicznymi  mającymi  odzwierciedlenie  w pozy‑

tywnych emocjach. Hedonizm w przeciwieństwie do

ascetyzmu,  który  z  perspektywy  moralnej  odrzuca

przyjemność preferując wstrzemięźliwe zachowania

koncentruje się na dążeniu i uzyskiwaniu przyjem‑

ności  jako  głównej  życiowej  wartości.  Zjawisko  to

budzi niejednoznaczne skojarzenia. Z jednej strony

hedonistyczne  wartości  są  ujmowane  jako  zgodne

z naturą człowieka i sprzyjające jego zdrowiu, pod‑

czas, gdy przyjmując odmienną perspektywę można je

potraktować jako brak umiaru oraz źródło moralnego

rozpadu. Krytycy tego sposobu życia podkreślają, że

dążenie do przyjemności prowadzi do nadużywania

psychostymulantów,  słodyczy,  oraz  nadmiernego

seksu. Kładą oni również nacisk na negatywne kon‑

sekwencje hedonizmu pojawiające się w dłuższej per‑

Hygeia Public Health  2013, 48(3): 285-288



286

Hygeia Public Health  2013, 48(3): 285-288

spektywie czasowej. Paradoks hedonizmu przejawia się

w tym, że doraźne osiąganie przyjemności może być

trudne do utrzymania w dłuższym okresie prowadząc

w konsekwencji do jej odrzucenia. Poszukiwanie coraz

silniejszej stymulacji i związany z tym efekt habituacji

czynią jednostkę bardziej skłonną do coraz bardziej

skrajnych i ryzykownych zachowań. Skutkiem zaan‑

gażowania w poszukiwanie silniejszych bodźców jest

wzrost egocentryzmu, erozja więzi społecznych oraz

uzależnienie od stymulacji. Zwolennicy hedonistycz‑

nej wizji szczęścia twierdzą, że hedonizm wpływa na

poczucie zadowolenia z życia poprzez pozytywny ba‑

lans przejawiający się w dominacji przyjemnych uczuć

nad przykrymi. Innym argumentem przemawiającym

za korzystnym wpływem hedonizmu na szczęście jest

fakt, iż osoby doświadczające przyjemności są bardziej

skłonne do nawiązywania kontaktów społecznych oraz

zwiększa się ich zdolność do skutecznego radzenia

sobie z sytuacjami stresowymi [2].

Eudajmonia jest podejściem do szczęścia i jakości

życia opartym na filozofii Arystotelesa. Zgodnie z jej

założeniami człowiek powinien żyć w zgodzie z dajmo‑

nem, wewnętrznym duchem stanowiącym prawdziwe

„ja” jednostki. Dajmon odnosi się do wszystkich po‑

tencjalności, których realizacja prowadzi do najwyż‑

szego spełnienia w życiu. Pewne zdolności są dzielone

z innymi ludźmi, podczas, gdy inne stanowią o specy‑

fice i wyjątkowości danego człowieka. Dajmon, będąc

w  perspektywie  egzystencjalnej  pewnym  wzorem

i ideałem, nadaje sens ludzkiemu życiu oraz wskazuje

drogę postępowania. Funkcjonowanie zgodnie z jego

natchnieniem prowadzi do osiągnięcia samoaktuali‑

zacji zwanej eudajmonią [3]. Jest to stan tożsamym

z dobrym i wartościowym życiem, w którym istotną

rolę odgrywa zaangażowanie w sferę aksjologiczną.

Podejście to jest zbieżne z wizją człowieka stworzoną

przez  Frankla.  Według  niego  głównym  motywem

postępowania każdego człowieka jest dążenie do od‑

krycia sensu w podejmowanych działaniach, których

efektem  jest  odczuwanie  szczęścia  [4].  Trudności

w odnalezieniu sensu życia mogą prowadzić do stanu

pustki egzystencjalnej, której towarzyszą negatywne

zjawiska psychologiczne – takie jak anhedonia, myśli

samobójcze,  czy  brak  motywacji  do  podejmowania

jakichkolwiek działań [5, 6].



„Przepływ” jako sposób na osiągnięcie szczęścia

Poza wymienionymi powyżej ujęciami szczęścia

[1, 7] na gruncie psychologii wyróżnia się dodatko‑

wo  podejście  zwane  przepływem/zaangażowaniem

[8‑11].  Jest  to  stan  mentalny,  któremu  towarzyszą

pozytywne emocje takie jak duma i spełnienie zwią‑

zany  z jasnością  celów  działania,  natychmiastową

informacją zwrotną dotycząca efektów działania, wy‑

kluczeniem dystraktorów z pola świadomości, brakiem

obawy przed porażką, zanikiem samoświadomości,

zanikiem poczucia przepływającego czasu, zlewania

się świadomości z podejmowaną aktywnością [12].

Spełnienie  w  tym  kontekście  stanowi  maksymalne

zaabsorbowanie  preferowaną  aktywnością,  która  w

momencie jej podejmowania i zaangażowania w nią

staje się najważniejszą wartością. Psychologia przepły‑

wu/zaangażowania odwołuje się do dwóch wymiarów:

umiejętności oraz wyzwań. Krańce obu kontinuów

stanowią  wartości  przeciwstawne.  W przypadku

umiejętności analizuje się ich wysoki i niski poziom.

Natomiast w odniesieniu do wyzwań jednostki po‑

strzegają dane wydarzenia na kontinuum maksymalne

wyzwanie – minimalne wyzwanie. Według założeń

tej koncepcji percepcja danego zadania jako niewiel‑

kiego  wyzwania  oraz  posiadanie  niskiego  stopnia

umiejętności są związane z doświadczaniem apatii.

Kiedy z postrzeganiem danego zadania w kategorii

dużego wyzwania idzie w parze niski poziom umie‑

jętności jest mowa o odczuwaniu lęku, któremu mogą

towarzyszyć  działania  skierowane  na  zdobywanie

danych kompetencji. Nuda pojawia się wówczas, gdy

umiejętności są duże, natomiast zadanie nie stanowi

znaczącego  wyzwania.  Odpowiedzią  na  tą  sytuacje

może być poszukiwanie trudniejszych zadań, które

przy aktualnym poziomie umiejętności będą stano‑

wiły wyzwanie. Przy wysokich umiejętnościach oraz

percepcji zadania jako dużego wyzwania pojawia się

stan tzw. przepływu [13]. Jest z nim związana jasność

celów działania, natychmiastowa informacja zwrotna

dotycząca efektów działania, wykluczenie dystrakto‑

rów z pola świadomości, brak obawy przed porażką,

zanik samoświadomości, zanik poczucia przepływają‑

cego czasu, zlewanie się świadomości z podejmowaną

aktywnością [12]. U nastolatków, u których wzrastała

siła doświadczania stanu przepływu, zwiększała się

równocześnie  wewnętrzna  motywacja,  poczucie

własnej wartości, ważność przyszłości oraz poziom

koncentracji. Taka sama prawidłowość dotyczyła grupy

badanych o stabilnym i silnym poczuciu przepływu.

Wśród nastolatków wzrastającej sile stanu przepływu

towarzyszyło  poświęcanie  większej  ilości  czasu  na

pracy domowe oraz spędzanie mniejszej ilości czasu

na bierne formy korzystania z czasu wolnego. W gru‑

pie o dużej i stabilnej sile przepływu badani rzadziej

korzystali z biernych form spędzania czasu wolnego,

podczas,  gdy  u  nastolatków  wraz  z  obniżającą  się

siłą przepływu szła w parze odwrotna prawidłowość

[14].


W  innych  badaniach  przeprowadzonych  na

populacji  nastolatków  ze  Stanów  Zjednoczonych

doświadczanie szczęścia szło w parze z młodszym wie‑

kiem, mniejszą ilością czasu spędzaną w samotności,

rzadszym czytaniem książek, częstszym spędzaniem

czasu  na  zadaniach  będących  dużymi  wyzwaniami




287

Wnuk M.   Hedonizm, eudajmonizm oraz przepływ/zaangażowanie jako trzy nurty badań nad szczęściem

przy posiadaniu dużych kompetencji i umiejętności

jako warunków przeżywania przepływu lub stanach

relaksu  będących  konsekwencją  niskiego  poziomu

wyzwań przy wysokim poziomie umiejętności. Osoby

te  czuły  częściej  podekscytowanie,  dumę,  siłę  oraz

towarzyskość [14].

Centralnym  stanem  emocjonalnym  u  osób  do‑

świadczających przepływu jest zaciekawienie i zain‑

teresowanie, które z kolei nie jest obecne u osób prze‑

żywających nudę. Zaciekawienie jest związane z po‑

zytywnym dobrostanem, podczas, gdy doświadczaniu

nudy jako przeciwieństwa zaciekawienia towarzyszą

negatywne  odczucia  i  odniesienia.  Dotychczasowe

badania zdają się potwierdzać powyższą konstatację.

Studenci, którzy przez większość czasu doświadczali

zainteresowania w porównaniu ze studentami prze‑

żywającymi przeważnie nudę mieli wyższe poczucie

własnej wartości, prezentowali wyższy poziom optymi‑

zmu przy niższym poziomie pesymizmu, jak również

posiadali większe poczucie wewnętrznego umiejsco‑

wienia kontroli [15]. W innych badaniach dotyczą‑

cych czterech różnych kontekstów sytuacyjnych oraz

czterech różnych jakościowo doświadczeń takich jak

szczęście,  zaangażowanie,  koncentracja  na  czymś

ważnym i pragnienie, spośród 16 zastosowanych mo‑

deli wyniki 12 z nich potwierdziły pozytywny wpływ

równowagi pomiędzy wyzwaniami i umiejętnościami

oraz  negatywne  konsekwencje  braku  tej  równowa‑

gi.  W  obszarze  aktywności  szkolnych  wspomniany

efekt wystąpił w odniesieniu do wszystkich czterech

doświadczeń.  W  perspektywie  życia  rodzinnego

i przyjaciół tylko w przypadku pragnienia i szczęścia,

natomiast w kontekście samotności w odniesieniu do

koncentracji i szczęścia [13].

Hedonizm, eudajmonizm oraz przepływ/

zaangażowanie – przegląd badań 

Zarówno hedonizm jak i eudajmonia oraz prze‑

pływ/zaangażowanie są różnymi sposobami do osiąg‑

nięcia pełni życia oraz szczęścia [8]. W badaniach

Waterman [3] otrzymano silną korelację pomiędzy

eudajmonistycznymi  i  hedonistycznymi  miarami

szczęścia. Okazało się, że pomimo tego, że oba kon‑

strukty są podobne do siebie stanowią dwa odrębne

i specyficzne byty, które mogą ulegać odmiennej eks‑

presji. Potwierdzono, że eudajmonia jest wystarczają‑

cym, ale niekoniecznym warunkiem dla odczuwania

hedonistycznego szczęścia. Zarówno hedonistyczna

satysfakcja jak i osobista ekspresja stanowiąca przejaw

eudajmonistycznej koncepcji szczęścia były doświad‑

czane  jako  pozytywny  kognitywno‑afektywny  stan

o podobnym nasileniu. Różnice dotyczyły siły związ‑

ków  pomiędzy  obiema  miarami  a poszczególnymi

kognitywno‑afektywnymi  aspektami  stanu  zaan‑

gażowania/przepływu.  Poczucie  osobistej  ekspresji

było silniej skorelowane z odczuciem uczestniczenia

w  sytuacji  będącej  wyzwaniem,  poczuciem  bycia

kompetentnym, z zaangażowaniem w radzenie sobie

z sytuacją poprzez podjęcie wysiłku, posiadaniem wy‑

sokiego stopnia koncentracji, z poczuciem bycia aser‑

tywnym oraz posiadaniem jasnych celów. Natomiast

hedonistyczne zadowolenie było mocniej związane

z poczuciem relaksacji, podnieceniem, zadowoleniem,

poczuciem  szczęścia,  zapomnieniem  o  osobistych

problemach. W przedstawionym świetle zaangażowa‑

nie/przepływ został potraktowany jako konglomerat

hedonistycznych oraz eudajmonistycznych aspektów

funkcjonowania.

W innych badaniach Vella‑Brodrick i wsp. [11]

dowiedli, iż trzy wymienione koncepcje szczęścia są

odrębnymi  strategiami  dążenia  do  szczęścia  zwią‑

zanymi z satysfakcją z życia. Osoby osiągające niski

wynik we wszystkich trzech skalach szczęścia osią‑

gały bardzo niski rezultat w skali satysfakcji z życia,

podczas,  gdy  badani,  którzy  otrzymali  dużą  ilość

punktów  w miarach  hedonizmu,  eudajmonizmu

i zaangażowania/przepływu  osiągnęli  dużą  ilość

punktów na skali satysfakcji z życia. Eudajmonizm był

silniej skorelowany z zaangażowaniem w porównaniu

z hedonizmem, podczas, gdy pomiędzy obiema tymi

miarami siła korelacji była mniejsza niż w przypadku

relacji pomiędzy zaangażowaniem a hedonizmem.



Podsumowanie

Z perspektywy historycznej wyodrębniły się trzy

nurty badań nad szczęściem w postaci hedonizmu,

eudajmonizmu  oraz  przepływu/zaangażowania.

Rezultaty badań wskazują na to, że pomimo tego, że

są to odrębne konstrukty teoretyczne koncentrujące

się na odmiennych aspektach dobrostanu to stano‑

wią  one  trzy  różne  sposoby  na  osiągnięcie  szczęś‑

cia [16, 17].

 1.  Ryan RM, Deci EL. On happiness and human potentials:

A review of research on hedonic and eudajmonic research.

Ann Rev Psychol 2001, 52: 141‑166.

 2.  Veenhoven R. Hedonism and happiness. J Happiness Stud

2003, 4: 437‑457.



Piśmiennictwo / References

 3.  Waterman  AS.  Two  conceptions  of  happiness:  Contrasts

of  personal  expressiveness  (eudaimonia)  and  hedonic

enjoyment. J Person Social Psycholo 1993, 64: 678‑691.

 4.  Frankl V. Paradoksy szczęścia. Życie i Myśl 1977, 1: 33‑45.

 5.  Frankl  V.  Egzystencjalna  pustka.  Życie  i  Myśl  1973,  5:

46‑51.



288

Hygeia Public Health  2013, 48(3): 285-288

 6.  Frankl V. Homo patiens. Inst Wyd Pax, Warszawa 1998.

 7.  Czapiński  J.  Psychologia  pozytywna.  Nauka  o  szczęściu,

zdrowiu, sile i cnotach człowieka. PWN, Warszawa 2004.

 8.  Seligman MEP, Parks AC, Steen P. A balanced psychology

and full life. Philosophical Transactions Roy Soc 2004, 359:

1379‑1381.

 9.  Duckworth AE, Steen TA, Seligman MEP. Positive psychology

in  clinical  practice.  Ann  Rev  Clin  Psychol  2005,  1:

629‑651.


10.  Sandoe P. Quality of life – three competing views. Eth Theory

Moral Practice 1999, 2(1): 11‑23.

11.  Vella‑Brodrick  DA,  Park  NA,  Peterson  C.  Three  ways  to

be  happy:  Pleasure,  engagement  and  meaning  –  findings

from Australian and US samples. Soc Indicat Res 2008, 90:

165‑179.


12.  Csikszentmihalyi M. Happiness and creativity: Going with

the flow. Futurist 1997, 31(5): 8‑12.

13.  Csikszentmihalyi M, Moneta GB. The effect of perceived

challenges and skills on the quality of subjective experience.

J Personality 1996, 64(2): 275‑310.

14.  Csikszentmihalyi M, Hunter J Happiness in everyday life:

the uses of experience sampling. J Happiness Stud 2003, 4,

2: 185‑199.

15.  Csikszentmihalyi M, Hunter J. Happiness in everyday life:

The uses of experience sampling. J Happiness Stud 2003,

4(2): 1‑15.

16.  Wilson W. Correlates of avowed happiness. Psychol Bull 1967,

67: 294‑306.

17.  Veenhoven R. Is Happiness a Trait? Soc Indicators Res 1994,



32: 101‑160.



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə