Heydə r ə LĠyev



Yüklə 4,67 Mb.

səhifə191/232
tarix30.12.2017
ölçüsü4,67 Mb.
1   ...   187   188   189   190   191   192   193   194   ...   232

390 

 

Beləliklə,  Ģəkili  Hacı  Çələbi  xanın,  urmiyalı  Fətəli  xan  ƏfĢarın,  qubalı 



Fətəli  xanın,  qarabağlı  Ġbrah imxəlil  xanın  dağınıq  Azərbaycan  torpaqlarını 

birləĢdirmək  sahəsindəki  təĢəbbüsləri  uğursuzluqla  nəticələndi.  Bunu  ilk  növbədə 

hər bir feodalın torpaqların birləĢdirilməsi prosesində öz Ģəxsi  mənafeyini güdməsi, 

istehsal  münasibətlərin in  geridə  qalması  və  məhsuldar  qüvvələrin  zəif  inkiĢaf 

etməsi, ölkənin ayrı-ayrı hissələri arasında iqtisadi əlaqələrin zəifliyi ilə  izah etmək 

olar.  Bu  ba xımdan  onu  da  qeyd  etmək  vacibdir  ki,  Azərbaycan  torpaqlarının 

birləĢdirilməsi  sahəsində  uğur  qazanan  hər  hansı  bir  hakim,  feo dal  d igər  xan ların 

ciddi müqaviməti ilə qarĢılaĢırdı. 



Azərbaycan  xanlıqları  XVIII  əsrin  son  rübündə.  XVIII  əsrin  80-ci 

illərin in  sonunda  bütün  hakimiyyəti  (Xorasan  istisna  olmaqla)  ələ  alan  Qacar 

sülaləsinin  banisi  Ağa  Məhəmməd  xan  sabiq  Səfəvi  dövlətinin  sərhədlərin i  bərpa 

etdikdən  sonra  tae  qoymağı  qərarlaĢ dırdı.  Mə lu m  olduğu  kimi,  Sə fəvi  dövlətin in 

süqutunadək  bütün  Cənubi  Qafqaz,  A zərbaycan  və  ġərqi  Gürcüstan  bu  dövlətin 

tərkib ində idi. Məhz buna görə də Ağa Məhəmməd  xan həmin ölkələri ö zünə tabe 

etmək fikrinə düĢdü. 

Ağa  Məhəmməd  xan   hərbi  yürüĢə  baĢlamazdan  əvvəl  Cənubi  və  ġimali 

Azərbaycan  xanlıqlarına,  habelə  Kartli-Kaxeti  çarlığına  fərman lar  göndərdi  və 

onlardan  tabelik  rə mzi  kimi  ən  ya xın  qohumlarından  onun  sarayına  girov 

göndərməyi tələb etdi.  Ġran sərhədlərindən uzaqda yerləĢən Azərbaycan  xanlıqları, 

habelə  Kartli-Kaxeti  çarlığ ı  Ağa  Məhəmməd  xanın  hədə-qorxu  ilə  dolu  fərmanını 

rədd  etdilər.  Ġran  sərhədləri  yaxın lığ ında  yerləĢən  xan lıq ların  bir  ço xu  Ağa 

Məhəmməd  xandan  ehtiyat  edərək,  zahirən  də  olsa,  ona  itaətə  hazır  olduqlarını 

bildirdilər.  Azərbaycan  xanlıqların ın  əksəriyyətini  silah  gücünə  tabe  etməyə 

hazırlaĢan  Ağa  Məhəmməd  xan  Fars  və  ġiraz  əyalətlərində  baĢ  vermiĢ  üsyanlara 

görə öz yürüĢünü təxirə salmalı oldu. 

1793-cü  ildə  Ağa  Məhəmməd  xan  yenidən  Azərbaycan  xanlıqla rına 

fərmanlar  göndərib  onlardan  tabe  olmağı  tələb  etdi  v ə  əks  təqdirdə  silaha  əl 

ataeağını bildird i. 

Ġran hökmdarın ın hədəsi bir sıra Azərbaycan xan lıq larını qorxutmad ı. Ağa 

Məhəmməd  xana  sərt  cavab  verənlərdən  biri  də  qarabağlı  Ġbrahimxəlil  xan  id i.  O, 

Ġrandan  gələn  qasidə  bildirdi:  "Mənim  atam  vəsiyyət  edib  ki,  heç  kəsə  bac-xərac 

verməy im, heç bir dövlətə də tabe olmayım". 

Cənubdan  yaxınlaĢan  təhlükə  qarĢısında  qarabağlı  Ġbrahimxəlil  xan  və 

TalıĢ xanlığın ın hakimi M ir Mustafa xan ü mu mi düĢmənə qarĢı b irlikdə müqavimət 

göstərməyi  qərara  aldılar.  Tezliklə  onların  ittifaq ına  Kartli-Kaxeti  çarı  II  Ġrakli  və 

irəvanlı Məhəmməd xan da qoĢuldular. 




391 

 

Qarabağ  xanlığı  daxilində  düĢmənə  müqavimət  məqsədilə  qızğın  hazırlıq  



iĢlərində  Azərbaycan  xalqın ın  görkəmli  Ģairi,  Qarabağ  xanının  vəziri  Molla  Pənah 

Vaqif  böyük  fədakarlıq  göstərdi.  Tezliklə  ġuĢa  qalasın a  çərik  dəstələri  eəm  o ldu. 

Ġbrahimxəlil  xan  Qarabağ  döyüĢçülərinin  b ir  hissəsini  ġuĢada  saxlayıb ,  digər 

hissəsini  qala  divarlarından  kənardakı  yol  keçidlərində  yerləĢdirdi.  Ġbrahimxəlil 

xan,  düĢmən  keçə  bilməsin  deyə,  Araz  çayı  ü zərindəki  Xudafərin  körpüsünü 

dağıtmağı əmr etdi. 

Ətrafına  kifayət  qədər  qoĢun  toplamıĢ  Ġbrah imxəlil  xan  dostluq  və 

həmrəy lik  əlaməti  olaraq  Ģamaxılı  Mustafa  xana  və  II  Ġrakliyə  qarabağlılardan 

ibarət  dəstələr  göndərdi.  II  Ġrakli  də  öz  növbəsində Ģahzadə  Aleksandrın  baĢçılığı 

altında Qarabağa gürcü qoĢunları yolladı. 

Cənubi  Qafqazda,  xüsusilə  ġimali  A zərbaycanda  ona  qarĢı  görülən 

tədbirlərdən  xəbər  tutan  Ağa  Məhəmməd  xan  yürüĢə  baĢlamağa  tərəddüd  etdi. 

La kin  Dərbənd,  Gəncə və ġə ki  xan lıq larından bir-b irinin ard ınea gələn elç ilər Ağa 

Məhəmməd  xana  itaət  etməyə  hazır  olduqlarını  b ild ird ikdən  sonra  Ġran  hökmdarı 

bir  qədər  ürəkləndi.  Yu xarıda  adları  çəkilən  xanlıqların  elçiləri  ilə  aparılan 

danıĢıqlardan  aydın  oldu  ki,  xanlıqlar  arasında  birlik  yo xdur  və  onlar  birgə 

müqavimət göstərmək üçün hələ də razılığa gələ bilməmiĢlər. Ağa Məhəmməd  xan 

belə bir əlveriĢli fursəti əldən verməd i və yürüĢə baĢlamaq üçün son hazırlıq iĢlərini 

gördü. 

Azərbaycan  xanlıq ları  ümu mi  düĢmənə  müqavimət  üçün  vahid  cəbhə 



yaratmasalar  da,  Ģamaxılı  Mustafa  xan,  TalıĢ  xanlığ ının  hakimi  M ir  Mustafa  xan, 

bakılı  Hüseynqulu  xan,  naxçıvanlı  Kəlbəli  xan  yerləĢdikləri  qalaları 

möhkəmlətməklə yanaĢı, ərzaq ehtiyatları da toplayırdılar. Lakin xanlıqlardan heç biri 

birləĢmək  qərarına  gəlmədi.  Bunun  əvəzində  onlardan  bəzisi  özlərinə  qüvvətli  arxa 

axtararaq  sadəlövhlüklə  Rusiya  dövlətinin  vədlərinə  inandı  və hərbi  kömək  üçün  II 

Yekaterina höku mətinə müraciət etdi. 

Azərbaycan  xanlarının  və  eləcə  də  Kartli-Kaxeti  çarlığının  Rusiyaya 

müraciət etməsindən xəbər tutan Ağa Məhəmməd Ərdəbildən ġimali Azərbaycana üç 

istiqamətdə 100 min nəfərdən ibarət ordunun hərəkət etməsi haqqında əmr verdi. 

Ġran  ordusunun  birinci  dəstəsi  Muğan,  ikinci  dəstəsi  Ģahın  qardaĢı  Əliqulu 

xanın baĢçılığı altında Ġrəvan, Ağa Məhəmməd xanın özünün rəhbərlik etdiyi üçüncü 

dəstə isə Qarabağ istiqamətində irəlilədi. 

Ġrəvana  doğru  hərəkət  edən  sərbazlar  Naxçıvan  qalasının  önündə  ayaq 

saxlamalı oldular. Naxçıvanlılar düĢmənə ciddi müqavimət göstərdilər. Ağa Məhəmməd 

xanın  tabe  olmaq  haqqında  qalaya  göndərdiyi  tələbə  naxçıvanlılar  Kəlbəli  xanın 

baĢçılığ ı  altında  düĢmənə  sarsıdıcı  zərbələr  endirməklə  cavab  verdilər.  Planları 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   187   188   189   190   191   192   193   194   ...   232


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə