Heydə r ə LĠyev



Yüklə 4,67 Mb.

səhifə68/232
tarix30.12.2017
ölçüsü4,67 Mb.
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   232

140 

 

məĢhur  ustaları sırasında  tatlardan  Abdulla  Seyrəfi  Təbrizini,  Məhəmməd  ibn  ġüca 



ġirvanini, Abdulla Marağayini, cildçilərdən Məhəmməd Əli Təbrizini göstərmək o lar. 

 

 



Dünyəvi  məzmuna  malik  olan  kitablar  (tarixi  əsərlər  və  klassik  poeziya 

nümunələri) əlvan miniatür rəsmləri ilə bəzədilirdi. Təsviri sənətin məhz bu sahəsində 

(miniatür  rəssamlığında)  Azərbaycan  xalqının  dünya  bədii  mədəniyyətində  tutduğu 

mövqeyi əhəmiyyətlidir. Ümu miyyətlə, Azərbaycan miniatür sənəti ġərqin müsəlman 

ölkələrində  miniatür  rəssamlığının  ümumi  inkiĢafı  prosesində aparıcı  rol  oynamıĢdır. 

Orta  ġərq  xalqlarının  ilkin  kitab  miniatür  nümunələri  Azərbaycan  Ģəhərləri  olan 

Xoyda,  Marağada  və  Təbrizdə  yaradılmıĢdır.  "Vərqa  və  GülĢa"  (XIII  əsr)  və  "Cami 

əttəvarix"  (1307,  1314-cü  illər)  kimi  məĢhur  əlyazmalarına  çəkilmiĢ  miniatürlər 

Azərbaycanda  bədii  ənənənin  mövcudluğunu,  Orta  ġərqdə    bədii  məktəbin  

yarandığını sübut edir. 

Miniatür  rəssamlığında  Təbriz  məktəbinin  formalaĢması  və  inkiĢafının  ilkin 

mərhələsində  mü xtəlif  məktəblərin  ənənələri  çulğaĢırdı.  Uyğur  rəssamları  vasitəsilə 

ġərqi Türküstan ənənələri, Mesopotamiya təsviri sənət ənənələri və yerli təsviri sənət 

ənənələri bu məktəbin yaranmasının əsas mənbələri olmuĢdur. XIV əsrin əvvəllərində 

miniatür  rəssamlığının  daha  da  inkiĢaf  etdiyini  RəĢidəddinin  "Cami  ət-təvarix" 

əlyazmasına çəkilmiĢ miniatürlər sübut edir. Müxtəlif tarixi hadisələri, mifoloji süjetləri 

əks  etdirən  xeyli  miniatür  azad  qrafik  tərzdə,  Uzaq  ġərq  rəssamlığı  uslubunda 

çəkilmiĢdir. 

Lakin  XIII  əsrin  sonu  -  XIV  əsrin  əvvəllərində  yaradılmıĢ  bu  iarürlərin 

bəzilərində  Uzaq  ġərq  və  Ərəb-Mesopotamiya  ənənələri  nəin ki  birgə  mövcuddur, 

hətta  üzvi  surətdə  çulğaĢır,  yerli  bədii  ənənələrin  təsiri  altında  yeni  keyfiyyət  kəsb 

etməyə  baĢlayırdı.  Tədricən  Təbriz  məktəbinin  miniatür  sənətində  yeni  obrazlı 

quruluĢlar  iĢlənib  hazırlandı.  Bu  quruluĢun  baĢlıca  cəhəti  onun  əsasən  dekorativ 

baĢlanğıca istinad etməsi id i. 

Artıq XIV əsrin ortalarında miniatür rəssamlığının Təbriz mə ktəbində mü xtəlif 

bədii ənənələri sintez etmiĢ tamamilə yeni və orijinal üslub formalaĢdı. Burada 1330-

1340-cı  illərdə  Firdovsinin  "Sahnamə"sinə  çəkilmiĢ  miniatürlər  nəinki  Azərbaycan 

miniatürünün,  habelə  bütün  ġərq  rəssamlıq  sənətinin  inkiĢafında  yeni  və  yüksək 

mərhələni  təĢkil  edir.  Bu  əlyazma  miniatürlərinin  böyük  hissəsini  ustad  ġəmsəddin 

çəkmiĢdir.  Miniatürlərin  baĢqa  bir  qismini  onun Ģagirdinə,  XIV  əsrin  ikinci  yarısının 

tanınmıĢ rəssamı Əbdül Xoyluya aid ed irlər. 

XI-XIV  əsrlərdə  dünyəvi  məzmunlu  əlyazmalarından  baĢqa,  ilahiyyata  həsr 

olunmuĢ əlyazmaları da ornamental-dekorativ motivlərlə bəzədilirdi.  Bu əlyazmaların ın 



141 

 

mətni iri hərflərlə, bəzən bir neçə klassik xətti dəyiĢməklə yazılırdı. Abdulla Seyrəfinin 



1329-cu  ildə  və  Abdulla  Marağayinin  1338-c i  ildə  üzünü  köçürdükləri  Quran 

nüsxələri dekorativ tərtibatına görə nadir sənət nümunələri hesab edilir. 

XIV

 

 əsrin sonlarında    ġirvanda  hazırlanmıĢ  "Kitabi-kimya  əssəadət",  1388-ci 



ildə  Təbrizdə  üzü  köçürülmüĢ  "Əcayib  əl-məxluqat"  əsərləri  kitab  sənətinin  gözəl 

nümunələridir. 

XV

 

əsrdə  ġirvanĢahların,  Qaraqoyunlu  və  Ağqoyunlu  hökmdarlarının  saray 



kitabxanalarında  elmi,  tarixi,  ədəbi-bədii  məzmunlu  əsərlərin  üzü  köçürülür, 

əlyazmalarına  gözəl  miniatürlər  çəkilirdi.  Bu  dövrdə  Təbrizdə,  ġa maxıda,  digər 

Azərbaycan  Ģəhərlərində  Mirəli  Təbrizi,  M irabdulla  Təbrizi,  Cəfər  Təbrizi,  Əzhər 

Təbrizi, Əbdürrəhim əl-Yaqubi (Ənisi), Süleyman Əli Yaqubi, Nizaməddin Əli Ərdəbili 

kimi  xəttatlar  fəaliyyət  göstərirdilər.  Məlu mdur  ki,  Uzun  Həsənin  "Əmeleye-

kitab xaneye-hümayun"  kitabxanasında  58  mahir  xəttat  və  rəssam  çalıĢmaqda  idi. 

Xəttat Mirəli Təbrizi "nəstəliq" xəttinin yaradıcısı kimi  məĢhurlaĢmıĢdı. Cəfər Təbrizi 

Ağqoyunlu  Baysunqurun  saray  kitabxanasına  uzun  müddət  rəhbərlik  etmiĢdi 

(kitabxanada 45 xəttat iĢləyirdi). Onun Ģagirdi Əzhər Təbrizi Süleyman Əli MəĢhədinin, 

ġah  Mahmud  NiĢapurinin  və  Sultan  Məhəmməd  Nurun  müəllimi  olmuĢdur.  Bəzi 

monumentalist  xəttatlar  me marlıq  abidələrinin  yazılarını  və  dekorativ  bəzəklərini 

iĢləyird ilər. 

Tam  əsasla  qeyd  etmək  o lar  ki,  XIV-XVI  əsrlərdə  Təbriz  miniatür 

məktəbinin  inkiĢafında  fasilə  olmamıĢdır.  Bu  dövrdə  Təbriz  nıəktəbinin  bədii  üslubu 

tam Ģəkildə formalaĢdı. 

Məhəmmədin Təbrizdəki sarayında oğlan və qızların cəng, tənbur,  serud, 

ney,  dəf  sədalan  altında  yallı  getməsi  haqqında  dövrün  mənbələrində  məlu mat 

vardır. 


XIV  əsrin  ikinci  yarısında,  Cəlairilər  dövründə  Azərbaycan    musiqisi 

saraya  daha  artıq  dərəcədə  yol  tapmıĢdı.  1371-ci  ildə  ġah  |ġüca  Təbrizi  iĢğal 

edərkən  Ģəhərin  üç  böyük  Ģəxsiyyəti  -  Ģair  Salman  Savəci,  musiq iĢünas  Hafiz 

YusifĢah  və  alim  ġey x  Məhə mməd  Keçəçi  haqqında  ona  mə lu mat  verild i. 

Salnaməçilər Hafiz Yusif-i Ģahı "ürəkaçan nəğmələr sahibi" adlandırırd ılar. 

Gö rkəmli  musiq iĢünas  Əbdülqadir  Marağayinin  (1353-1435)  əsas 

yaradıcılığ ı  Cəlairi  hökmdarları  Su ltan  Hüseyn,  Sultan  Əhməd    və  Əmir 

Teymurun  oğlu  MiranĢahın  hakimiyyəti  dövründə  Təbrizdə  keçmiĢdir.  MəĢhur 

xanəndə  olmuĢ  Əbdülqadir  bəstələdiyi  mahnılara  ö zü  Ģeir  yazırdı.  Onun 

Azərbaycan,  fars  və  ərəb  dillərində  yazd ığı  Ģeirlərdən  nü munələr  indiyədək 

qalmıĢdır.  Sənətkarın  bəstələdiyi  b ir  mahnının  sözləri  -  Azərbaycan  dilində 

yazılmıĢ "Bizi  unutma" rədifli Ģeri geniĢ yayılmıĢdı. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   232


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə