Хошбяхт ялийева



Yüklə 2,89 Kb.

səhifə33/74
tarix10.11.2017
ölçüsü2,89 Kb.
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   74

Almaz H
əsənqızı                                                   
 
 
112 
Bir ayrılıq, bir ölüm
Heç biri 
olmayaydı, –   
 
dey
ən babalarımız, ayrılıq və ölümdən əvvəl, xəstəliyin əsas 
əlaməti olan saralıb solmaqdan uzaq bir həyat arzulamışlar. 
Bir çox xalq ifad
ələri,  folklor  janrları  bizə  qədimdə 
aparılan  müalicələr  haqqında  təsəvvür  yaratmağa  yardım 
edir. M
əsələn,  “Azacıq  aşım,  ağrımaz  başım”  ifadəsi həm 
h
əqiqi, həm məcazi mənada  düşünülə  bilər.  Məlumdur ki, 
m
əcaziləşmə  sözün həqiqi mənasından  törəmə  nəticəsində 
yaranan bir prosesdir v
ə daha sonrakı zamanlarda meydana 
g
əlir.  İlk  növbədə  onun həqiqi mənasının  yarandığını  əgər 
xatırlasaq,  aydın  olur  ki,  sağlam  olmaq  üçün  az  yemək 
m
əsləhət  görülür.  Burada  vaxtı  ilə  bütün xörəklərə  “aş” 
deyildiyini d
ə  unutmamalıyıq.  Çağdaş  dünyamızda  –  XXI 
əsrdə az yeməyin sağlamlıq üçün faydalı olması haqqında bu 
q
ədər  danışıldığı  bir  zamanda  xalqın  yaratdığı  çox  qısa, 
lakin d
ərin mənalı  bu  ifadəyə  heyrətlənməmək mümkün 
deyil. T
əbii ki, daha sonralar bu ifadənin məcaziləşməsi 
hadis
əsi  baş  vermiş,  o,  acgözlülüyə  qarşı  da  işlədilməyə 
başlamışdır. 
  “
Ağrımayan  başına  dəsmal  bağlamaq”   ifadəsi,  əgər 
h
əqiqi mənasında düşünsək, görünür ki, bu gün də xalq ara-
sında  geniş  yayılan  bir  müalicə  üsulunu özündə  yaşat-
maqdadır. 
Qızdırma tutdu məni,   
Tutdu, qurutdu məni. 
O ki söz verdi, getdi, 
tez unutdu məni   
 
Bu bayatının ilk iki misrası qızdırma xəstəliyinin hələ 


Folklorşünaslığa giriş   
 
 
113 
xeyli qədimdən məlum olduğunu ortaya qoyan faktlardandır. 
Əlavə  olaraq,  həmin  xəstəliyin  əlamətinin  verilməsi  də 
diqqəti cəlb edir. Başqa bir maraqlı örnəyə nəzər salaq : 
 
Əlimi pıçaq kəsibdi, 
Dəstə pıçaq kəsibdi. 
Yağ gətirin yağlayaq,   
Dəsmal verin, bağlayaq. 
 
Bu gün, 
bəlkə də, söz yığını kimi görünən bu parçada 
xalq  təbabətinin  izi  aşkar  görünməkdədir.  Ola bilsin ki, iti 
əşyalarla kəsilən yaralar yağla müalicə edilmişdir. Bəlkə də, 
dəsmalın yaraya yapışıb qurumasının qarşısını almaq məqsə-
dilə yağdan önləyici vasitə kimi istifadə olunmuşdur.   
Qədim  türklərin  müxtəlif  fiziki  və  zehni  xəstəliklər 
zamanı  şamanların  (xalq  biliciləri)  yardımından  istifadə 
etməsi faktları məlumdur. Sonrakı dövr xalq təbibləri də, bir 
çox  hallarda,  şamanların  müalicə  üsullarından  istifadə 
etmişlər.   
Ümumiyyətlə,  müxtəlif  xəstəliklərin  təbii  vasitələr  – 
cürbəcür otlar, ağac budaqları və ya kökləri, müxtəlif heyvan 
və  quş  ətlərilə  müalicəsi  hələ  də  xalq  arasında  tətbiq  edil-
məkdədir.  Bu  vasitələr  xalq  arasında  türkəçarə  adlanır  və 
son illərdə aparılan bir sıra tədqiqatlarda onlar artıq folklor 
hadisəsi  kimi  qəbul  edilməkdədir.  Xalq  içərisində  yaran-
ması,  ənənəviliyi,  əldə  olunan  təcrübənin  nəsildən  nəslə 
ötürülməsi, atadan və ya yaxın əqrəbadan oğula keçməsi və 
s.  onun  folklor  mənşəli  olmasını  təsdiqləyən  əlamətlərdən-
dir. 
Məsələn,  qızılgülün  su  ilə  distillə  edilməsi  nəticəsində 
xüsusi bir ma
ye  hazırlanır  və  “gülab”(gül suyu)  adı  ilə  is-
tifadə  olunur.  Hamı  –  körpə  uşaqlardan  ən  yaşlı  adamlara 


Almaz H
əsənqızı                                                   
 
 
114 
qədər  bu sudan mədə  sancıları  zamanı  sakitləşdirici  kimi 
istifadə  edə  bilir.  Mədə-bağırsaq  problemləri  zamanı  boy-
madərən  çiçəyindən,  yarpızdan,  yaraların  sağalması  üçün 
gül
sabah  çiçəyinin  yarpaqlarından,  qulaq  ağrıları  zamanı 
toyuq  yağından,  ağızda  yaralar  əmələ  gələndə  zəydən,  diş 
ağrıyanda qızdırılmış duzdan, qızdırma zamanı sirkədən  və 
s.  dərman  kimi  istifadə  halları  bu  gün  də  xalq  arasında 
yaşamaqdadır. Hətta bu türkəçarələr bölgələrə görə dəyişir. 
Hər  bir  bölgənin  özünəməxsus  təbiəti,  flora  və  faunası 
olduğu  kimi  xəstəliklər  zamanı  istifadə  etdiyi  təbii  dər-
manlar da fərqlənir. Məsələn, Ordubadda sarılıq xəstəliyinə 
tutulanlara tısbağa əti, gec danışan uşaqlara bildirçin yumur-
tası, qan azlığı olanlara qara ciyər yedizdirilir və s. 
Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  Türkiyədə  otlarla müalicə 
edənlərə otaçılar deyilir. Azərbaycanda bu ad işlənməsə də, 
xüsusən rayon və kəndlərdə dərmansız  – təbii yollarla mü-
alicəyə insanlar üstünlük verirlər.   
Deyilənlərdən  başqa,  sınıqçılar,  çöpçülər,  mamaçalar 
kimi  məşhurlaşan  insanlar  tibb  təhsili  olmadan  öz  fəa-
liyyətləri ilə xalq arasında məşhurdurlar. Bu müalicə üçulları 
ilə bağlı folklorda kifayət qədər məlumatlar vardır. Məsələn, 

Boğazında tikə qaldı, çöpçü çağır, su düyünləndi, mürdəşir 
çağır” ifadəsi maraqlı bir məsələni aydınlaşdırır. Su içərkən 
t
ələsməməyə  çağıran  bu  ifadədə, onun düyümlənməsinin 
əlacı olmaması, hətta ölümə gətirə biləcəyi anlaşılmaqdadır.  
 
Maraqlı  bir  fakt  diqqəti  cəlb  edir.  Məlumdur  ki, 
qədim    dövrlərdə doğuşa yardım edən xüsusi qadınlar vardı,   
Azərbaycanda  onlara  “əbəçi” deyilirdi.  Həmin sözün eti-
mologiyası ilə bağlı bir məqama diqqət edək Azərbaycanın 
xalq  yazıçısı  Əzizə  Cəfərzadə  “Tarixi bayatılar”  adlı  təd-
qiqatında  belə  bir  əhvalatı  xatırladır:  “Şirvan  kəndlərinin 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   74


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə