Хошбяхт ялийева



Yüklə 2,89 Kb.

səhifə6/74
tarix10.11.2017
ölçüsü2,89 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   74

Almaz H
əsənqızı                                                   
 
 
18 
n
əzərdə  tutlmuşdur. Müəyyən qədər xalq musiqisi təhlil 
olunsa d
a, xalq yaradıcılının digər sahələri daha çox etnoq-
rafiyanın tədqiqat obyekti hesab edilmişdir. Bu cəhətinə görə 
Az
ərbaycanda bir sıra dünya ölkələrinin təcrübəsindən fərqli 
istiqam
ətdə tədqiqatlar aparılmaqdadır. Halbuki hətta dili və 
m
ədəniyyəti bizə  ən  yaxın  olan  Türkiyədə  də  bu məsələyə 
f
ərqli yanaşılır.   
Qeyd etm
ək lazımdır ki, amerikalı alim Alan Dandesin 
(Alan Dundes) “Oyunların morfologiyası: qeyri-verbal folk-
lorun strukturunun t
ədqiqi” (“О морфологии игры: иссле-
дование  структуры  невербального  фольклора”)  məqalə-
sind
ə folklorun tədqiqat obyektləri ilə bağlı maraqlı düşün-
c
ələr əksini tapmışdır: “Mən çalışdım ki, ən azından struktur 
etibarı  ilə  bir  qeyri-verbal  folklor  formasının  –  uşaq  oyun-
larının  verbal  olan  nağıllara  nə  qədər  yaxın  olduğunu  gös-
t
ərim. Və  əgər qeyri-verbal  (daha  doğrusu,  oyunlar)  verbal 
(daha  doğrusu,  nağıllara)  folklora  analoq  ola  bilirsə, o za-
man folklor
şünaslıq  –  bu elm ancaq verbal mədəniyyəti  – 
şifahi  və  ya xalq ədəbiyyatını,  yaxud  onun  hər  hansı 
formasını  öyrənməklə  kifayətlənməməlidir. Kennet Payk 

əyyən  etmişdir  ki,  “verbal  və  qeyri-verbal yaradıcılıq 
eynidir v
ə  nəzəriyyə  metodologiya ilə  bu eyniliyi nəzərə 
alaraq  yaradılmalıdır.  Tədqiqatçıların  verbal  folklorun 
öyr
ənilməsinə  qoyduğu  bütün  qüvvənin  artıq  folklorun 
qeyri-
verbal  formalarının  da  təhlili istiqamətinə  yönəldil-
m
əsinin zamanı çatmışdır. Oyunlar, rəqslər, jestlərlə müqa-
yis
ədə xalq mahnıları və nəsri az qorunur. Onların transkrip-


Folklorşünaslığa giriş   
 
 
19 
siya v
ə  sabitləşməsi kimi kompleks problemlər  yaratdığı 
hesab edilir, amma bunlar h
əll edilə bilən məsələlərdir”
18

Göründüyü kimi, mü
əllif  şifahi  və  ya  yazılı  yaran-
mağından  asılı  olmayaraq,  xalq ilə  bağlı  bütün  mədəniyyət 
sah
ələrinə  folklorun tərkib hissəsi  kimi  yanaşmanın  tərəf-
darıdır. 
 
                                                           
18
 
Алан  Дандес.  Фольклор:  семиотика  и/или  психоанализ  (Сбор-
ник статьей), Москва: Восточная литература РАН, 2003, стр.39 


Almaz H
əsənqızı                                                   
 
 
20 
 
 
 
FOLKLORŞÜNASLIĞIN QAYNAQLARI 
 
 
Folklo
un  qaynaqlarının  müəyyənləşdirməyin müxtəlif 
formaları  vardır.  Belə  ki,  türk  alimi  Erman  Artun  onları 
aşağıdakı kimi qruplaşdırır : 
1. 
Sözlü (şifahi) qaynaqlar ; 
2. Yazılı qaynaqlar ; 
3. Görs
əl (görüntülü) qaynaqlar ; 
4. Maddi qaynaqlar
19

 “
Şifahi  qaynaqlar”  deyəndə  Erman Artun ilk olaraq, 
P.N.Boratava istinad
ən,  xalqı  və  xalq sənətkarlarını, eyni 
zamanda, onların yaradıcılığı haqqında bilgi verən insanları 
n
əzərdə tutmuşdur.   
Doğrudan  da,  folklorun  ilkin  və  təməl  qaynağı  xalq, 
onun yaradıcı gücü olan sənətkar insanlardır.   
Bundan 
əlavə, folklorşünaslığın əsaslandığı başqa qay-
naqlar da vardır ki, onları belə qruplaşdırmaq olar: 
1. Arxeoloji qazıntılar ; 
2. Q
ədim yazılı abidələr; 
3. Çin, 
ərəb, fars mənbələri;   
4. Klassik 
ədəbiyyat; 
5. S
əyahətnamələr ; 
6. Q
ədim lüğətlər ; 
7
. Toplanmış folklor mətnləri və s. 
                                                           
19
  Erman Artun. Türk halkbilimi. Adana: Karahan kitabevi, 2013, s.25 


Folklorşünaslığa giriş   
 
 
21 
Arxeoloji qazıntılar nəticəsində bəzi mərasimlərlə bağlı 
əşya və yazıları üzə çıxarmaq mümkün olmuşdur. Məsələn, 
Qobustan qayaüstü r
əsmlər içərisində  yallıya, həmçinin 
ovçuluğa oxşar elementlər aşkar edilmişdir.     
Güney Az
ərbaycanda  aparılmış  bir  qazıntı  ilə  bağlı 
Xav
ər Aslanın “Aşıq Ələsgər” kitabına yazdığı “Eldən ayrı 
aşıq  niyə  yaşadı”  adlı    ön  sözdə  maraqlı  bir  məlumat ve-
rilir: “… son ill
ərdə türk torpaqlarında (Güney Azərbaycanın 
Cığamış  şəhərində) aparılan  arxeoloji  qazıntılar  və  bu qa-
zıntılarda  əldə  edilən  saxsı  qablar  üzərindəki rəsmlər milli 
aşıq  sənətimizin, müqəddəs  çalğı  alətimiz qopuzun tarixin 
çox 
əski çağlarında var olduğunu bir daha isbatlamışdır”
20
.   
Bel
əliklə, Xavər xanım diqqəti ozan-aşıq sənətinin ta-
rixi kökl
ərinin  qədimliyinə  yönəltmək istəyir və  arxeoloji 
qa
zıntılara əsaslanaraq buna nail olur. 
Folklorun 
əsas qaynaqlarından biri
 
q
ədim yazılı abidə-
l
ər, salnamə, səyahətnamə, cüng və  sairədir. Köçəri həyat 
t
ərzi sürən toplumların yazılı mənbələri, təbii ki, sayca çox 
az olur. 
Türk etnosları köçəri həyat sürdükləri üçün onların 
tarixi  v
ə  ədəbi  yaradıcılığı  ilə  bağlı  məlumatları  bir  sıra 
hallarda münasib
ətdə  olduqları  digər toplumların  yazılı 
qaynaqlarına əsasən müəyyənləşdirmək mümkün olur. Məhz 
bu c
əhəti nəzərə  alan akademik V.V.Bartold Birinci Tür-
koloji  qurultayda  demişdir:  “Tarixi həyatı  boyu,  bəzi istis-
nаlаr  olmаqlа  türklər öz dillərində  tarixi  ədəbiyyаt  yаrаdа 
bilm
əyiblər. Köçəri türk tаyfаlаrının ədəbiyyatı bizə, əlbəttə, 
d
аhа çox onlаrın mədəni qonşulаrının məlumаtlаrındаn bəl-
lidir, l
аkin həttа türklərin istilа etdikləri ölkələrdə oturаq hə-
                                                           
20
 
Aşık Elesker. Hazırlayan Dr. Haver Aslan. İstanbul: Edebiyat Cep-
hesi Gazetesi Matbaacılık ve Neşriyat, 1984, s.5 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   74


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə