I c I l d Qədim dövr Prof. Dr



Yüklə 112 Kb.

səhifə41/76
tarix09.03.2018
ölçüsü112 Kb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   76

qardaşım   K ül  tig in   öldü,  özüm  Kədərləndim.  Görən  gözüm  görməz 
təK,  bilən biliyim  bilməz  təK  oldu,  özüm Kədərləndim.  Baxtı  ta n rı ya- 
zar,  insan  övladınm   ham ısı  ölüm lü  törəm iş.  Beləcə  Kədərləndim. 
Gözdən  yaş  gəlsə,ürəKdən  güclü  hıçq ırtı  gəlsə,  yanaraq  Kədərləndim, 
möhKəmcə  Kədərləndim. 
Ikİ 
şad,  digər 
kİçİk 
qohum larım ,  oğlanla- 
rım ,  bəylərim ,  xalqm   gözü  (qaşı  pis  olacaq  deyib  Kədərləndim.  Dəfn 
edən,  m ərsiyə  deyən  Kitan,  ta ta b ı  xalqm dan  başqa  U dar  sənün  gəldi. 
Tabğaç  xaqanm dan  İsyi  LİKən  gəldi,  on  min  pul,  çoxlu  qızıl,  gümüş 
g ətird ilər.  Tibet  xaqanm dan  bölən  gəldi.  Qərbdə  günbatandaKi  Soğd, 
BərçəKər,  B uxara  ulusu  xalqm dan  Nən  sənün,  Oğul  tarKan  gəldi. 
Oğlum  On  ox  türKeş  xaqanm dan  MaKraç  m öhürçü,  Oğuz  bilgə  mö- 
h ü rçü   gəldi.  Qırğız  xaqanm dan  ta rd u ş  Inançu  çor  gəldi.  Sərdabə  ti- 
Kən,  naxış  v uran,  yazılı  daş  düzəldən  Tabğaç  xaqanm   qohumu  Çan 
sənün  gəldi.
Kül  tig in   qoyun  ilinin  on  yeddisində  v əfat  etdi,  doqquzuncu 
aym   iyirm i  yeddisində  dəfn  etdirdİK.  Sərdabəsini,  naxışm ı,  yazılı 
daşm ı  meymun  ili  yeddinci  aym   iyirm i  yeddisində  tam am ladıq.  Kül 
tig in   öləndə  qırx  yeddi  yaşı  oldu.  D aş...  bu  qədər  naxışçı  toyğun  el- 
təb ər  gətirdilər.
Bu  yazm ı  yazan  (mən  oldum .)  K ül  tig in in   qohum u  (mən)  Yollığ 
tig in   yazdım.  İyirm i  gün  o tu ru b   bu  Daşa,  bu  dam ğanı  bütünlÜKİə 
(mən)  Yollığ  tig in   yazdım.  Sadiq  oğlanm ızdan,  övladm ızdan...  yÜK- 
səldir idiniz,  v əfat  etdiniz.  Göylərdə  d iri edilənəcən...  Kül  tig in in   qı- 
zılını,  güm üşünü,  pulunu,  m al-dövlətini  türK  yoxsul  qara  cam aatı- 
n ın ...  toyğunlar bu  ...bəyim   tig in   göylərə...  daş  yazdım.  Yollığ  tigin.
Bilgə  x a q a n  
Kİtabəsi
Tenqri  təq  tənqri  yaratm ış  türK  bilqə  Kağan  sabım:  Kanqım  türK 
büqə...  am tı...  ər  toKuz  oğuz  yidinİKər  KÜliq  bəqləri,  bodunı...  türK 
tenqri...  üzə Kağan olurtım .  OlurtiKima öltəçiçə saKinığma türK bəqlər, 
bodun  öqürip,  sebinin  toKtamış 
közİ, 
yöqəri  KÖrti.  BödKə  özim  olurıp 
bunça  ağır  tə rü q   tö rt  bulunqdam   bodunğa  itdim .  Üzə 
k ök  
tenqri...
Y eti  yeqirm i  yaşım a  tan q u t  tapa  sülədim.  Tanqut  bodunığ  boz- 
dım,  oğlm,  yotazın,  yıİKism,  barım m   an ta  altım .  S
ək
İ
z
  yeqirm i  yaşı- 
ma  tan q u t  tap a  sülədim.  Tanqut  bodunığ  bozdım,  oğlm,  yotazm ,  yıl- 
Kism,  barım m   anta  altım .  S
ək
İ
z
  yeqirmi  yaşıma  altı  çub  soğdaK  tapa 
sülədim.,  bodunığ  an ta  bozdım.  Tabğaç  Onq  tutuK  bes  tüm ən  sü 

I- 
ti.  IduK başda sünqüşdim .  01 süq anta yoKKişdım.  Yeqirmi yaşıma bas- 
mıl  ıdiKut  oğuşım  bodun  erti.  ArKiş  ıdmaz  tiyin  sülədim ...  içqirtim , 
Kal...ebrü  Kəlürtim.  E
k
İ  otuz  yaşıma  tabğaç  tapa  sülədim.  Çaça  sən- 
qün 
sək
İ
z
  tüm ən  sü birlə  sünqüşdim.  Süsin  anta ölürtim .  A ltı  otuz  ya- 
Şima 
ç
İ
k
 bodun  KirKiz  birlə  yağı boltı.  Kem  Keçə 
ç
İ
k
  tapa  sülədim.  Ör- 
nəntə sünqüşdim .  Süsin  sancdım.  Az bodunığ ölürtim ,  altım ,  içqirtim. 
Yeti  otuz  yaşım a  KirKiz  tapa  sülədim.  Sünqüq  batım ı  Karığ  sÖKÜpən 
Köqmən  yışığ  toğa  yorm   Kirmz  bodunığ  uda  basdım,  Kağanm  birlə 
Sonqa yışda sünqişdim .  Kağanm   ölürtim ,  ilin  an ta altım .  01  yıİKa  tür- 
qis  tapa  A ltun  yışığ  aşa  E rtis  üqüziq  Keçə  yorıdım.  Türqis  bodunığ 
uda  basdım.  Türqis  Kağan  süsi  otça,  borça  Kəlti.  Bolçuda  sünqişdim. 
K ağanm,  yabğusm ,  şadm   anta  ölürtim ,  ilin  anta  altım .  01  yıİKa  tü r 
tapa  A ltun  yışığ  aşa  Eryolı  sünqüşdim ...  Süsin  Kop  ölürtim .  BesbaliK 
içrəKİ  ne  Kİşi  etin ...  teqdÜKİn yoK  üçün  Kİsi baliKda manqa  UKğalı  Kel- 
ti.  BesbaliK  anı  üçün  ozdı.  Otuz  artuKi  bir yaşıma  KarluK  bodun  bunq- 
sız  e rü r b aru r  erİKİi  yağı  boltı.  Tamağ  ıduK  başda  sünqüşdim .  KarluK 
bodunığ  ölürtim ,  anta  altım ...  basmıl  KarluK  ...  KarluK  bodun  tir... 
sançdım,  ölürtim ,  toKUz  oğuz  məninq bodunım  erti.  Tenqri  yer bulğa- 
Kin  üçün  ödinq!...  KÜni  təqdÜK  üçün yağı boltı.  B ir yıİKa to rt yolı  sün- 
qüşdim.  Ən  İİ
k
İ  Toğu  baliKda  sünqüşdim.  Toğla  üqüziq  yüzəti  Keçin 
süsi...  EKİnti  A n tarğ u d a  sünqüşdim.  Süsin  sançdım,  ilin  altım .  Üçinç 
Çuş  başm ta  sünqüşdim .  TürK  bodun  adaK  Kamaştı,  yablaK  boltaçı  er- 
ti.  Oza,  yaya  Kəliqmə  süsin  ağıttım .  Ü
küş
  öltəçi  anta  tirilti.  A nta 
Tonqra yılpağutı bir oğuşığ Tonqa tiqin yoğm ta əqirə toKidım.  Törtinç 
Ezqənti  K adazda  sünqüşdim .  Süsin  anta  sançdım,  yabrıtdım ... 
k itk  
yaşıma Mağı Kurğan  KişladuKda  yüt boltı.  Yazmqa oğuz  tapa sülədim. 
İI
k
İ  sü  taşiKmış  erti,  eKİn  sü  ebdə  erti.  Üç  oğuz  süsi  basa  Kəlti.  Yada-


ğı  yabız  boltı,  tip  alğalı  Kəlti.  Sm qar  süsi  sünqüşğəli  Kəlti.  Sm qar  sü- 
si ebiq,  barm ğ yolğalı bardı.  Biz  az  ertim iz,  yabız  ertim iz.  Oğuz... 
küç 
birtÜK  üçün  an ta  sançdım  yaydım.  Tenqri  yarliKaduK  üçün,  mən  Kaz- 
ğantuK  üçün  türK  bodun  Kazğanmış  erinç.  Mən  iniliqü  bunça  başlayu 
Kazğanmasar,  türK bodun öltəçi erti,  yoK boltaçı  erti.  TürK beqlər,  bo- 
dun,  ança  saKinıq!  Ança  bilinq!  Oğuz  bodun...ıdm aym   tiyin  sülədim, 
ebin,  barKin  bozdım.  Oğuz  bodun  toKuz  ta ta r  birlə  tirilip   Kəlti.  Ağu- 
da  İKİ  uluğ  sünqüş  sünqüşdim .  Süsin  bozdım,  elin  an ta  altım .  Ança 
Kazğanım...  ten q ri  yarliKaduK  üçün  özim  artuK i  üç  yaşıma 
u k  
erti. 
Ödsəq ötülər 
k ü ç 
iqidm iş Kağanı yanqıltı.  Üzə tenqri,  ıduK yer-sub,  as- 
ra  Kağan Kutı taplam adı erinç,  toKUz  oğuz bodun yerin,  subm ıdıp tab- 
ğaçğaru bardı.  Tabğaç...  bodun...  yerdə  Kəlti.  İqidəyin  tiyin...  saKinıp 
bodunığ  yazuKİat...  biriyə  tabğaçda  atı-KÜsi  yoK  boltı.  Bu  yerdə  man- 
qa  Kur boltı.  Mən  özim  Kağan  olurtuK im   üçün  türK  bodunığ...  Kilma- 
dım,  iliq (örüq yeqədi  K azğantım ...  tirilip   an ta sünqüşdim ,  süsin  sanç- 
dım.  İçİKİqmə  içİKdi,  bodun  boltı,  ölüqmə  ölti.  Sələnqə  Kodı  yorıpan 
Kapağm Kislata,  ebin,  b arm n   a n ta  bozdım ...  yışKa  ağdı.  U yğur  eltəbər 
yüzçə  ərin  ilqərü  tezip  bardı.
...TürK bodun  aç  e rti,  ol  yıİKiğ  alıp  iq ittim .  Otuz  artuKi  tö rt  ya- 
şım a  oğuz  təzip  tabğaçKa  K İrti.  ÖKÜnip  sülədim ,  suKin...  oğlm ,  yo- 
tazm   an ta  altım .  E
k
İ  eltəbərliq  b o d u n ...ta tab ı  bodun  tabğaç  Kağan- 
Ka  KÖrti.  Yalabaçı  ödqü  sabı,  ötüqi  Kəlməz  tiy in   yaym   sülədim .  Bo- 
dunığ  a n ta   bozdım ,  yıİKism ...  süsi  tirilip   Kelti.  KadırKan  yışda 
Kon...  ğaKinqa  y erinqərü  su bm qaru  Kontı.  B iriyə  KarluK  bodun  tapa 
sülə  tip  tu d u n   Y am tarığ  ıttım .  B ard ı...  İltəbər  yoK  bolm ış,  inisi  bir 
K urğ...  arKişı  Kəlmədi,  anı  ayıtaym   tip   sülədim .  K orğu  eKİ-üç  Kİsi- 
liqin  təzip  bardı.  K ara  bodun  “Kağanım  Kəlti”  (tip  öqdi...  Ka  a t  bir- 
tim .  Kiçiq  a tlığ ...  önüq  yoğqaru  sü  yorıp  tünli-KÜnli  yiti  ödüşKƏ 
subsız  Keçdim.  ÇoraKKa  təqin  yolığça...  Bes  KeçənKƏ  teqi.
...Tabğaç  atlığ   süsi  b ir  tüm ən  artuK i  yeti  bin  süq 
İİkİ 
gün  ölür- 
tim .  Yadağ  süsin  eKİnti  KÜn  Kop  ölürtim ,  tirilip   b ard ı...  yolı  sülə- 
dim .  Otuz  artuK i  toKUz  yaşım a  Kişm  Kitan  ta p a   sülədim ...  otuz  ar- 
tuKi  toKuz  yaşım a  yazın  ta ta b ı  tap a  sülədim ...  mən  ...ö lü rtim .  Oğ- 
lın,yotazın,  yıİKism,  b arım ın ...  bodun...  yotazm   yoK  Kiltım ... 
...y o r...  sünqüşdim ...  üçün  ...b ertim ,  alp  ərin  ölürip  balbal  Kilu  ber- 
tim .  Eliq  yaşım a  ta ta b ı  bodun  Kitanda  adağm ...  TünqKər  tağKa...
Kuğ  sənqün başadu  tö rt  tüm ən  sü  Kəlti.  TünqKər  tağda təqin  to- 
Kidım.  Üç  tüm ən  süq  ölürtim ,  bir  tü m ən ...  ÜKtim.  T atabı...  ölürti. 
U luğ  oğlım  ağ rm   yoK  bolça  K uğ  sənqüniq  balbal 
ü k ə  
bertim .  Mən 
toKuz  yeqirm i  yıl  şad  o lurtım ,  toKUz  yeqirm i  yıl  Kağan  olurtım ,  il
®*sSt_L7
J
tutdım .  Otuz  artuK i  bir...türK İm ə,  bodunım a,  yeqin  ança  Kazğanu 
birtim   Bunça  Kazğanıp  Kanqım  Kağan  ıt  yıl  onmç  ay  a ltı  otuzKa  uça 
bardı.  Lağzm   yıl  bisinç  ay  y iti  otuzKa  yoğ  ertü rtim .  BuKağ  tutuK ... 
Manqa  Lisün  Tay  senqün  başadu  bis  yüz  ərən  Kelti.  KoKilığ...  altun, 
Kümüs  KərqəKSİz  K əlürti.  Yoğ  yıparığ  Kəlürip  tİKƏ  b irti.  Çm tan  ığaç 
Kəlürip  öz  y araş...  bunça bodun  saçm,  KUİKaKin,  yanqaKin  bıçdı.  Ed- 
qü 
özIək 
atın ,  Kara  Kİsin, 
k ök  
teyinqin  sansız  Kelürip  Kop  Kottı.
Tenqri  teq  tenqri  yaratm ış  türK  bilqə...  sabım:  Kanqım  türK  bil- 
qə  Kağan  olurtuK ta  türK  am tı  bəqlər...  Kİsrə  ta rd u ş  bəqlər,  Kül  çor 
başlayu,  ulayu  şad,  ap ıt  bəqlər,  önqrə  tölis  bəqlər,  apa  tarK an...  baş- 
layu  ulayu  şad,  apıt  bəqlər...  Taman  TarKan,  TonİKUK  Boyla  Bağa 
TarKan,  ulayu  buyuruK ...  iç  buyuruKi  bəq  Kül  İrKİn  başlayu  buyu- 
ruK(bunça  am tı  bəqlər  Kanqım  KağanKa  ertən q ü ...  ertənqü  əti  mağ 
şad  türK  bəqlərin,  bodunm   ertənqü  eti  m ağ  itd i,  öqdi...  Kanqım  Ka- 
ğan...  ağ ır  ta şığ   yoğmmış  türK  bəqlər,  bodun...  irti.  Özimə  bunça... 
Kağan,  eçüm  Kağan  olurtuK m ta  tö rt  bulunqdaKi  bodunığ  bunça  it- 
m iş...  tenqri  yarlmaduK  üçün  özim  o lu rtm ım a  tö rt  bulunqdaKi  bo- 
dunığ  itdim ,  y aratd ım ...  Kiltım.  Mən  Türqis  KağanKa  KiKizımm... 
ertənqü  uluğ  tö rü n   alı  birtim .  Türqis  Kağanmq  Kizm  ertənqü  uluğ 
törün  oğlıma  alı  b irtim ...  e rtü rtim ...  başlığığ  yÜKÜntürtim,  tizliqiq 
sÖKÜrtim.  Üzə  tenqri,  asra  yer  yarliKaduK  üçün...  KÖzin  KÖrmədÜK, 
KUİKaKin  esidmədÜK  bodunım m   ilqərü  KÜn  toğsiKina,  b iriq ərü   tab- 
ğaçKa,  K urığaru...  KÜn  batsm m qa,  y ırğ aru   tü n   o rtu sm q a ru ...  sarığ 
altunm ,  örünq  Kümüşin,  Kirğağlığ  Kutayın,  eKİnliq  isiq tin , 
özIək 
atm ,  adğırın,  Kara  Kİsin, 
k ök  
tiyinqin,  türKİmə,  bodunım a  Kazğanu 
birtim ,  iti  b irtim ...  bunqsız  Kiltım.  Üzə  ten q ri  e n d iq ...  az  bodun... 
tüm ən  oğlı...  bəqləriq  b u ...  yəmə  iqidin!  Em qətmənq,  tolğatm anq 
olurtım .  TürK  beqler,  türK  bodunım ...  b irtim ...  amtiKa  ta şığ ...  Kaz- 
ğanm ış  ağım m   türK  bodun...  bu  Kağanmqda,  bu  beqləriqdə,  yerinq- 
də,  subm qa  adırılm asar,  türK  bodun  özin  edqü  KÖrtəçisən,  ebinqə 
Kİrtəçisən,  bunqsız  boltaçı  sən...  Kİsrə  Tabğaç  Kağanta  bədizçiq  Kop 
K əlürtim ...  m əninq sabım m   sım adı...  İçrəKİ  bədizçiq  ıtı.  A nqar  adm- 
çıq  barK  yaratdım .  İçin,  taşm   adm çığ  bədiz  u rtım ,  taş  toKidım  KÖn- 
qültəKİ  sabım m   on 
ok 
oğlm qa,  ta tm q a  təqi  bunı  KÖrü  bilinq!  Benqü 
taş  toK ittım ...  y ertə...  toK ittım ,  bitidim   bu ...  aş  barK in...üzə...  bilqə 
Kağan  uça  bardı.  Yaya  bolsar  üzə  te n q ri...  Köbrüqəsi  te rç ə ...  tağda 
sığun  tə zsər...  saKinurmən.  Kanqım   Kağan...  taşm   özim  Kağan...
...bilqə  Kağan  bitiqin  Yollığ  tiqin  bitidim .  Bunça barKiq  bediziq 
uzığ  türK   bilqə  Kağan  a tısı  Yollığ  tiqin  mən  ay  artuK i  tö r t  KÜn  olu- 
rıp  bitidim ,  bediztim ...




Dostları ilə paylaş:
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   ...   76


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə