Ibnü'i-a'RAbî



Yüklə 1,09 Mb.
səhifə11/26
tarix17.11.2018
ölçüsü1,09 Mb.
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   26

İBNÜ1-BÂZİŞ, EBÛ CA'FER

Ebû Ca'fer Ahmed b. Alî b. Ahmed b. Halef el-Ensârî el-Gırnâtî (ö. 540/1145) Kıraat âlimi.

Rebîülevvel 491'de (Şubat 1098) Gırna-ta'da (Granada) doğdu. Aslen Ceyyânlı (Jaen) bir aileden olup babası gibi o da ailenin lakabı olan Bâziş'e nisbetle İbnü'l-Bâziş diye meşhur oldu. Yetişme döne­minde çevredeki bazı ilim merkezlerine seyahatler yapmakla birlikte hayatı Gırna-ta'da geçti. Henüz yedi yaşında iken, kı­raat ilminde ilk hocası olan babası Ebü'l-Hasan İbnü'l-Bâziş'ten İmam Nâfı'in râ-visi Kâlûn'un rivayeti üzerine dört hatim indirdi.377 Bu arada Kur'an'ı ezberledi ve babasından fıkıh başta ol­mak üzere çeşitli ilimlerde faydalandı. Kurtuba'da (Cordoba) Ebü'l-Kâsim Halef b. İbrahim b. Nehhâs, İşbîüye'de (Sevilla) Ebû Bekir Ayyaş b. Halef ve Ebü'l-Hasan Şüreyh b. Muhammed er-Ruaynî'den kı­raat okudu. Hocaları arasında Ebû Mu­hammed Abdullah b. Ahmed el-Ceyyânî, Ebü'l-Kâsım Fazlullah b. Muhammed el-Ensârî gibi âlimler de bulunmaktadır. Kı­raat ilminde 300 tariki öğrenerek uzman-laştı.378 Ebû Ali el-Gassânî ve Ebû Ali es-Sadefî'den icazet aldı. Ebû Ca'fer Ahmed b. Ali b. Hakem el-Gırnâtî, Ebû Muhammed Abdullah b. Muham­med el-Hacrî, Ebû Halici Yezîd b. Muham­med b. Yezîd b. Rifâa el-Lahmî ve kendi oğlu Ebû Muhammed Abdülmün'im gibi şahsiyetler onun talebelerinden bazıları­dır.

Fıkıh, hadis, cerh ve ta'dîl, dil ve edebi­yat gibi alanlarda da kendini yetiştiren İbnü'l-Bâziş kıraat konusuna özel bir ilgi gösterdi ve bu alanda derinleşerek zama­nın önde gelen âlimleri arasında yer aldı. İbnü'z-Zübeyr es-Sekafî. kıraat tarikleri­ni ondan daha titiz bir şekilde ele alan ve bu konuda daha İsabetli seçim yapan bir âlim bulunmadığını söylerken 379 Zehebî Arap dilinde de önde olduğunu, İbnü'l-Cezerî ise aynı zamanda sika bir muhaddis sayıldığını zikretmiştir. Öğretim ve telif çalışmaları yanında Gır­nata hatipliği görevini de yürüten İbnü'l-Bâziş 2 Cemâziyelâhir 540'ta (20 Kasım 1145) Gırnata'da vefat etti. Ölüm tarihi 542 olarak da kaydedilmiştir.



Eserleri.



1. el-İknâ1 fi'l-kırâ'öti's-seb. Müellifin belirttiğine göre Mekkîb. Ebû"ınet-Tebşıraü'l-kırâ'âti's-seb ve Ebû Amr ed-Dânî'nin et-Teysîr fi'1-kırâ'âti's-seb' adlı kitapla­rı esas alınarak yapılmış bir çalışma olup Abdülmecîd Katâmiş'in tahkikiyle iki cilt halinde neşredilmiştir (Dımaşk 1403). İb­nü'l-Bâziş eserine yeni bablar eklemiş, yer yer şerhler yapmış ve ona yeni bir düzen vermiştir.

2. et-Turuku'l-mütedâvele. İbnü'l-Hatîb'in övgü ile sözünü ettiği bu çalışma müellifin vefat sebebiyle tamam­lanamamıştır.

3. Kitâbü't-Tekbîr. Müel­lif bu kitabından el-İknâ* adlı eserinde bahsetmektedir. 380

4. el-Fihris. Hayr'ın zikrettiği bu eserde müellif baba­sının şeyhlerini bir araya getirmiştir.

5. el-Göye ü'1-kırâ'ât

Bibliyografya ;

İbnü'l-Bâziş. el-İknâ\ l,48vd., 60,123;», 819; aynca bk. neşredenin girişi,!, 9-26; Tâcü7-carûs, "bzş" md.; İbn Hayr, Fehrese, s. 437; Dabbî. Buğyetü'l-mûttemis, Kahire 1967, s. 200; Ze­hebî. Ma'rifetü'l-kurrâ1 (Altıkulaç), III, 1045- 1046; İbn Ferhûn. ed-Dîbâcü'l-müzheb,\, 190-191; İbnü'l-Hatîb, eNhâfa, I, 194-196; Firûzâbâ-dî. el-Büiğa fi terâcimi e'ımmeti'n-nahu ve'l-lu-ğa (nşr. Muhammed el-Mısrî). Kuveyt 1407/ 1987, s. 60; İbnü'l-Cezerî. Gâyetü'n-Nihâye, I, 83; Süyûtî. Buğyetü'l-uu'ât, I, 338; Keşfü'z-zu-nûn.l, 140; II, 1192; Hediyyetü 7-cân7(n, 1,84; Mahlûf, Şeceretü'n-nür, I, 132; Brockelmann, GAL SuppL, I, 723; Zehra Hüsrevî. "İbn Bâziş". DMBİ, III, 85-86.



IBNÜ'I-BÂZİŞ, EBÜ'L-HASAN

Ebü'l-Hasen Alî b. Ahmed b. Halef b. el-Bâziş el-Ensârî el-Girnâtî (ö. 528/1133) Nahiv âlimi.

444 (1052) yılında Gırnata'da (Granada) doğdu. Adındaki "Bâziş" kelimesinin aslı. Farsça "piyâde"nin Arapçalaşmış şekli olan "beyzak"tır. Babası Ahmed b. Halef Ceyyân (Jaen) asıllıdır. Gırnata'da Ebü'l-Kâsım İbn Ni'm Halef b. Muhammed el-Ensâri'den Nâfı' kıraatini okuyan İbnü'l-Bâziş diğer kıraatleri Ebû Ali es-Sadefî, Ebû Dâvûd, Ali b. Abdurrahman İbnü'd-Devş. Yahya b. İbrahim el-Levâtî ve Hü­seyin b. Ubeydullah b. Saîd'den öğrendi. İbn Atıyye el-Endelüsî, Ebû Hâlid Abdul­lah b. Ebû Zemenîn, Ebû Ca'fer İbn Rızk, Muhammed b. Sabık es-Sıkıllî gibi hoca­lardan Arap dili ve edebiyatı, lügat, na­hiv, kıraat ve hadis dersleri aldı. 473'te (1080) Gırnata'da tanıştığı hadis, kıraat, Arap dili ve edebiyatı âlimi Ebû Ali el-Gas-sânî'nin derslerine uzun yıllar devam etti; Mürsiye (Murcia) ve Kurtuba'da da Cordo-ba hocasının derslerini dinledi. Kurtuba'­da onun aracılığı ile Ebû Bekir el-Musha-fî ve Ebû Mervân b. Serrâc'dan ders aldı.381

İbnü'l-Bâziş Arap dili ve edebiyatı ile kıraat, hadis ricali ve râvileri sahalarında zamanın ileri gelen âlimlerindendir. En­dülüs'ün üç büyük nahiv âliminden biri olduğunu bizzat kendisi ifade etmekte­dir. Ayrıca onun, zamanında Kitâbü Sî-beveyhi'yi ezbere bilen sayılı dilcilerden biri olduğu kaydedilmektedir.382 Gırnata Ulucamii'nde imamlık ya­pan İbnü'l-Bâziş çeşitli eserler kaleme alarak güzel hattı ile bunları istinsah et­miş ve öğrenci yetiştirmekle meşgul ol­muştur. Öğrencileri arasında oğlu Ebû Ca'fer İbnü'l-Bâziş, damadı Ebû Abdullah en-Nümeyrî ile Ebü'l-Kâsım İbn Beşküvâl, Kâdî Hasan b. Hânî el-Lahmî, Ebü'l-Velîd İbnü'd-Debbâğ, Ebü'l-Hasan Ali b. İbra­him el-Fezârî, Muhammed b. Ahmed el-Cübbâî, Ebû Hâlid Yezîd b. Muhammed b. Rifâa, Ali b. Halef el-Gırnâtî, İbn Kay-sar gibi âlimler zikredilebilir. İbnü'l-Bâziş 13 Muharrem 528 (13 Kasım 1133) tarihinde vefat etti ve Bâbülbîre Mezarlığı'-na defnedildi.

Oğlu Ebû Ca'fer Ahmed b. Ali b. Bâziş de kendisi gibi kıraat, Arap dili ve edebi­yatı âlimi olup kırâat-i seb'aya dair yazdı­ğı el-İknâ adlı eseriyle tanınır. Onun da İbnü'l-Bâziş adıyla şöhret bulması sebe­biyle sonraki kaynaklar ikisini birbirinden ayırmak için baba Ebü'l-Hasan'ı İbnü'l-Bâ­ziş el-Evvel, oğlu Ebû Ca'fer'i de İbnü'l-Bâziş es-Sânî olarak kaydetmişlerdir.

Eserleri.



1. Şerhu'l-Cümel Ebü'l-Kâsım ez-Zeccâcî'nın el-Cümelü'1-kübrâ adlı eserinin şerhi olup bir nüshası Kahire'dedir.383 Ebû Hayyân, bu şerhe İb-nü'l-Bâziş'in öğrencisi Ali b. Mûsâ b. Ham-mâd'ın bir ta'likyazdığını, bu ta'likin En­dülüs nahiv âlimleri arasında şöhret bul­duğunu söyler. 384

2. el-Bernömec. Hocalarının kısa biyog-rafileriyle onlardan okuduğu kitap ve derslere, aldığı icazetlere dair olan eserin bazı bölümleri İbnü'l-Ebbâr'ın e/-Muc-cem'İnde yer almaktadır.385

Müellifin kaynaklarda adı geçen diğer eserleri de şunlardır: Şerhu'1-Kûü fi'n-nahv 386 Şerl}u Kita­bi Sîbeveyhi, Şerhu Kitâbi'î-Muktedab min kelâmi'I-'Arab li'bn Cinnî, Şerhu'l-Uşûl li'bni's-Serrâc, Şerhu Kitâbi'l-îzöh li-Ebî cAîî el'Fârisl Aynı zamanda şair olan İbnü'l-Bâziş'in Ebû Ali el-Fârisî'-nin nahve dair eî-îzâh adlı eserini öven didaktik bir manzumesi 387 kaynaklarda nakledilmektedir.388



Bibliyografya:

Zeccâcî, el-Cümel fı'n-nahu{nşr. AlITevfîkel-Hamed), Irbid 1408/1988, neşredenin girişi, s. 26;Silefî, Mu'cemü's-se/er(nşr. Abdullah Ömer el-Bârûdî}, Beyrut 1414/1993, s. 39-40; İbn Beşküvâl. eş-Şı/a, II, 425-436; Dabbî, Buğye-tü'l-mûltemis (Ebyârî), II, 546-547; İbnü'l-Kıftî, Inbâhü'r-ruuat, II, 227; İbnü'l-Ebbâr, el-Mu(-cem, Beyrut, ts. (Dâru sâdır), s. 274-277, 286; Ebû Hayyân el-Endelüsî. Tezkiretü'n-nühat(nşr Afîf Abdurrahman). Beyrut 1406/1986, s. 551-552; İbnü'l-Hatîb, e/-//ıâ{a, II, 315, 521; IV, 100-101, 175; İbn Ferhûn, ed-Dİbâcü't-müzheb, II, 107-108; İbnü'l-Cezerî. ĞSyetü'n-Nihâye, s. 518-519; Süyûtî, Buğyetû't-uu'ât, 11, 142-143; Keşfü'z-zunûn, II, 1793; Tebrîzî, Reytıânetü'l-edeb, Tebriz, ts. (Çâphâne-İ Şafak), VII, 403-404; Mahlûf, Şeceretü'n-nür, s. 131; Sezgin. GAS,1X, 60, 79, 84, 91; Abbas e!-Kummî, el-Künâ ue'l-elkâb, Beyrut 1983,1, 223; Zehra Hüsrevî, "tbn Bâziş", DMBİ, III, 86-87.






Dostları ilə paylaş:
1   ...   7   8   9   10   11   12   13   14   ...   26


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə