Ibnü'i-a'RAbî



Yüklə 1,09 Mb.
səhifə12/26
tarix17.11.2018
ölçüsü1,09 Mb.
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   26

İBNÜ'L-BELHÎ

(ö. VI./XII. yüzyıl) Fars bölgesinin tarih ve coğrafyasına dair Fârsnâme adlı eseriyle tanınan müellif.

Tam adı bilinmeyen, ancak aslen Belhli olduğu anlaşılan İbnü'I-Belhî'nin dedesi, Büyük Selçuklu Hükümdarı Berkyaruk devrinde (1092-1104) Fars Valisi Atabeg Humârtegin'in müstevfîsi idi. İbnü'l-Belhî de tahsilini Fars'ta tamamlamış. Dîvân-ı İstîfâ'da dedesinin yanında çalışmış ve bu sırada Fars'ın coğrafî ve siyasî durumu hakkında bilgi edinmiştir. Onun bu bilgi­sinden haberdar olan Berkyaruk'un kar­deşi Sultan Muhammed Tapar'ın emriyle Fârsnâme'yi yazan İbnü'l-Belhî. Taberîve Hamza el-İsfahânî'nin tarihleriyle diğer Arapça ve Farsça kaynaklardan istifade etmiştir. Sağlam kaynaklara dayanılarak yazılmış olması kitabın bu alandaki önem­li eserler arasında yer almasını sağlamış­tır.

Fârsnâme'n'm hangi tarihte tamam­landığı kesin olarak bilinmemekle bera­ber Muhammed Tapar'ın tahta geçtiği 498 (1105) ile eserde çok sık zikredilen Fars Valisi Atabeg Çavlı'nın öldüğü 510 (1116) yılları arasında telif edildiği söyle­nebilir. Eserin İslâm öncesi İran tarihiyle müslüman Araplar'ın Fars'ı fethine kadar olan üçte İkilik bölümü Hamza el-İsfahâ­nî'nin eserine dayanmaktadır. Geri kalan bölümde ise bölgenin Özellikleri ve topog­rafyası hakkında coğrafî bilgilerin yanı sı­ra İslâm'dan önce İran'da hüküm süren Pişdâdî, Keyânî. Eşkânî ve Sâsânî hane­danları ile Hz. Ali devrine (656-661) kadar gerçekleştirilen İslâm fetihleri, bölgede yaşayan kabileler, burada görev yapan ka­dılar ve emirler hakkında bilgi verilir. Da­ha sonra Fars'ın yüzey şekillerinin tasvir edildiği eserde bölgedeki şehirler, kale­ler, nehirler, göller ve denizlerden, ayrıca aynı bölgede hüküm süren Büveyhî ve Selçuklu hüküm darlarıyla ilgili olaylardan söz edilmektedir. Eser Fars'ın malî duru­mu hakkında da önemli bir kaynaktır. Hamdullah el-Müstevfî Nüzhetü'I-ku-lûb adlı eserini yazarken Fârsnâme'den geniş ölçüde faydalanmıştır.

Sade bir üslûpla kaleme alınan Fârs-nâme'yi ilk defa Guy Le Strange ve Rey-nold Alleyne Nicholson neşretmiş eser daha sonra Celâ-leddin Tahrânî 389 Ali Naki Behrûzî 390 ve İbrahim Vahîd Dâmegânî 391 tarafından yayım­lanmıştır. Eserin Fars'ın coğrafyasıyla il­gili bölümü British Museum'daki yazma nüsha esas alınarak "Description of Prov-ince of Fars in Persia" adıyla Strange ta­rafından İngilizce'ye çevrilmiştir.392

İbnü'l-Belhî'nin eserinden başka Fars-nâme adını taşıyan iki eser daha vardır. Bunlardan biri, Kaçar hanedanından Mu­hammed Şah'ın saltanatı döneminde (1834-1848) Mirza Ca'fer Han Harmûcî tarafından yazılmış ve Tebriz'de basılmış­tır. İkincisi de Mirza Hasan-ı Fesâî-yi Şîrâ-zî'nin Nâsırüddin Şah'ın (1848-1896) em­riyle yazdığı Fârsnâme-i Nâşırîolup Tahran'dayayımlanmıştır.



Bibliyografya :

İbnü'l-Belhî. Fârsnâme (nşr. G. Le Strange -R A. Nicholson). London 1962, Önsöz, s. X-Xl; Ferheng-İ Fârsî, II, 1823; IV, 1291; Keş/u'z-zu-nûn.N, 1215; Storey, Persian Literatüre, 1, 350-351; Rypka. HIL, s. 447; Nefisi. Tânh-i Nazm u Neşr, I, 125-126; Hânbâbâ. Fihrist, M, 3637-3638; Şâkir Mustafa, et-Târİhu'l-cArab't ue't-mü'errihûn, Beyrut 1980, s. 397-398; Safa. Edebiyyat, II, 926-928; Zehrâ-yi Hânlerî, Fer-heng-İ Edebiyyât-ı Fârsf.Tahran 1348 hş.,s. 11-12, 366; C. E. Bosworth. "ibn al-Ba!khi". El2 Suppl. (İng). s. 382;a.mlf,. "Ebn al-Balki", Eir., VII], 4; Kâzım Bergnîsî. "İbn Belbî", DMBİ, IH,



İBNÜ'L-BENNÂ el-BAĞDÂDÎ

Ebû Alî el-Hasen b. Ahmed b. Abdillâh b. el-Bennâ el-Bağdâdî {ö. 471/1079) Hanbelî fakihî, kıraat ve hadis âlimi.

396 (1005) yılında Bağdat'ta doğdu. Bir­çok âlimin yetiştiği bir aileye mensuptur. Hanbelî mezhebinin gelişmesine eserleri ve mücadelesiyle büyük katkıda bulunan Kâdî Ebû Ya'lâ el-Ferrâ ile Kâdî Ebû Ali İbn Ebû Mûsâ el-Hâşimî. Ebü'l-Fazl Ab-dülvâhid b. Abdülazîzet-Temîmî, Ebü'l-Hüseyin İbn Bişrân, Ebü'l-Hasan Ali b. Ahmed el-Hamâmî, Hilâl b. Muhammed el-Haffâr, Ebû Muhammed es-Sükkerî. Ebü'1-Feth İbn Ebü'l-Fevâris. Ebü'l-Kâsım İbn Şebbân. Ebü'l-Hasan İbn Razküye, Ebû Ali İbn Şâzân el-Bağdâdî ve Ebü'l-Fe-rec Ahmed b. Muhammed İbnü'l-Müsli-me gibi âlimlerden ders okudu. Hocala­rının çoğu Hanbelî olmakla birlikte aralarında diğer fıkıh mezheplerine mensup âlimler de vardı. İyi bir eğitim alan ve baş­ta fıkıh, hadis ve kıraat olmak üzere dinî İlimlerin birçok dalında derinleşen İbnü'l-Bennâ, Câmiu'1-kasr ve Câmiu'l-Mansûr'-daki ders halkalarında birçok öğrenci ye­tiştirdi; ayrıca vaazları ile de tanındı. Öğ­rencileri arasında başta oğulları Ebü Gâlib Ahmed, Ebû Abdullah Yahya ve Ebû Nasr Muhammed olmak üzere Ebû Ab­dullah Hüseyin b. Muhammed ed-Deb-bâs. Ebû Gâlib es-Sühreverdî. Ebû Man-sur el-Kazzâz, Ebü'l-İz Muhammed b. Hü­seyin el-Kalânisî. İbn Ebû Ya'lâ, Ebû Bekir Kâdfl-Mâristân ve Muhammed b. Fütûh el-Humeydî gibi şahsiyetler bulunmakta­dır.393 İbnü'l-Bennâ S Receb 471'de {11 Ocak 1079) Bağdat'ta vefat etti. Ders ver­diği Câmiu'1-kasr ve Câmiu'l-Mansûr'da ayrı ayrı kılınan iki cenaze namazından sonra Bâbü Harb Mezarlığına defnedil­di.

Çağdaşları tarafından iyi ahlâk sahibi ve zâhid bir kimse, şair ve edip. hadis ve fıkıhta otorite, döneminde Hanbelî fıkhı­nın şeyhi olarak tanıtılan İbnü'l-Bennâ, Hanbelî geleneğine uygun şekilde akaid konusunda Selefi bir tavır ortaya koyarak bid'atlarla mücadele etmiş, sünnetin müdafaasını yapmıştır. Herhalde hocalarının arasında yer alan Şafiî fakihlerinin etki­siyle zaman zaman Şâfiîler'le Hanbelîier'i telif eden görüşler ileri sürdüğü de olmuş­tur.394



Eserleri.

İbnü'l-Bennâ'nın 150. 200, 300, hatta SOO kadar eser yazdığı ve mü­ellifin kendini döneminde en çok eser telif eden kimse olarak tanıttığı nakledilmek­le beraber kaynaklarda çoğu risale hac­minde elliye yakın kitabının adı zikredilir; bunlardan da çok azı günümüze ulaşmış­tır.



1. el-Mukn? ûşerhi Muhtaşari'1-Hı-rakî. Hanbelî mezhebinin temel kaynak­larından olan Hırakî'nin eseri üzerine ya­zılmış bir şerh olup Abdülazîz b. Süley­man el-Baîmî tarafından neşredilmiştir. 395

2. et-Târîh (Müzekkire). İbnü'l-Bennâ'nın 461 (1068) yı­lında tuttuğu günlük notlardan meyda­na gelen yaklaşıkon altı varaklıkbu ese­ri George Makdisî İngilizce'ye tercüme­siyle birlikte yayımlamıştır. 396

3. Kitâbü Beyâni'l-Cuyûb elletî yecibü en yectenibehe'l-kurrâ ve îzâhu'l-edevât elletî büniye leyhe'I-ikrâ. 397Bunların yanı sıra er-Risâletü'1-muğniyye fi's-sükût ve lüzûmi'î'büyût 398 Fazlü't-tehlîl ve sevâbühü'l-cezîl 399 el-Muhtârfî uşûli's-sünne 400 Şerhu'1-îzâh 401 ve er-Red'ale'1-mübtedî'a 402 İbnü'l-Bennâ'nın bugüne ulaşan eserlerindendir.

Müellifin kaynaklarda adı geçen diğer eserlerinden bazıları da şunlardır: Âdâ-bü'l'Câlim ve'l-müteıallim, Ahbârü'l-evJiyâ ve'l-'ubbâd bi-Mekke, Ahbâ-rü'1-Kâdî Ebî Ya'lâ, Şenâ'ü Ahmed 'ale'ş-Şâffî ve şenâ'ü'ş-Şâfi'î calâ Ah­med, Şerhu kaşîdeti İbn Ebî Dâvûd fi's-sünne, Şerelü aşhâbi'l-hadîş, Ta-bakâtü'l-fukahâ': Aşhâbü'l-e'immeti'l-hamse, Fezû3ilü'ş-Şâü% Fezâ'ita Şac-bân, el-Kâfi'l-mücedded şerhu'1-Mü-cerred, el-Kâmil ii'l-hkh, Kitâbü'z-Zekât ve Hkâbü men ferata fîhâ, Kitâbü'l-Libâs, Muhtaşaru Ğaribi'l-hadîş li-Ebî cUbeyd, el-Mefşûl ve'1-mevsûl iî kitâbillâh, Menâkıbü Ahmed, İHikadü'i-İmâm Ahmed, Nüzhetü't-tâlib îî tec­ridi'1-mezâhib, et-Tecrid fi't-tecvîd, ei-Vücûh ve'n-nezâ% Turuku hadîsi İbn 'Abbâs cani'n-nebiyyi "Ra'eytü Rabbî 'azze ve celie ", Kitâb iî ahbâri'l-Mesî-hi'd-Deccâl.


Bibliyografya :

İbnii'l-Bennâ el-Bağdâdî, el-Muknic fî şerhıi Muhtaşari'l-Hıraki{r\şr.Abdülaziz Süleyman el-Baîmî), Riyad 1414/1993, neşredenin girişi, 1, 95-145; İbn Ebû Ya'lâ. Tabakâtu'l-Hanâbİte, II, 243-244; İbnü'l-Cevzî, el-Muntazam (Atâ), XVI, 200-201; a.mlf., Menâktbü'l-Imâm Ahmed b. Hanbel(nşr. Abdullah b. Abdülmuhsin et-Türkî-Ali M. Ömer), Kahire 1399/1979, s. 630;Yâküt, Mu'cemü'l-üdebâ', VII, 265-269; İbnü'l-Esîr, el-Kâmil, X, 112; İbnü'l-Kıftî, Inbâhü'r-ruvât, I, 276-277; Zehebî. Tezkiretü'l-tıuffâz, III, 1176-1177; a.mlf../\'/âmü'n-nüöe(â', XVIII, 380-382; a.mlf.. Ma'rifetü'i-kıurrâ' (Altıkulaç), II, 822-823; Safedî, el-V&ft, XI. 381-383; Yâfiî, Mir'atü't-ce-nân, III, 100; İbn Receb. ez-Zeyl'alâ. TabakâtVİ-Hanâbite, Kahire 1372/1952-53 -» Beyrut, ts. (Dârül-ma'rife). I, 32-37; İbnü'l-Cezerî, Gâye-tü'n-Nİhâye, I, 206; İbn Hacer, Lisânü'l-Mîzân, II, 195-196; İbn Tağriberdi. en-Mücûmû'z-zâhi-re. V, 107; Burhâneddin İbn Müflih. el-Makşa-dü'/-erşed(nşr. Abdurrahman b. Süleyman el-Useymîn), Riyad 1410/1990, s. 44; Süyûtİ, Buğ-yetü 'l-uucât. I, 495-496; Ebü'l-Yümn el-Uleymî, et-Menhecü'l-ahmed (nşr. M. Muhyiddin Abdül-hamîd), Beyrut 1403/1983, II, 165-167; Keşfü'z-zunünA 212, 892; II, 1105, 2001; İbnü'l-İmâd. Şezerat, V, 306, 307; G. Makdİsİ, "Autograph Diary of an Eleventh-Century Hİstorian of Baghdad",SSOAS,XVIII/l-2(]956).s. 9-31, 239-260; XIX/l-2 (1957). s. 13-48,281-303, 426-443; a.mlf.,"ibn al-Bannâ'", fl?(İng.), III, 730-731; M. Âsaf Fikret, "İbn Bennâ", DMBİ, İli. 138-139.






Dostları ilə paylaş:
1   ...   8   9   10   11   12   13   14   15   ...   26


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə