İlham Məmmədov, Aydın Əhmədov Nəcməddin Məmmədov



Yüklə 336 Kb.

səhifə75/87
tarix30.12.2017
ölçüsü336 Kb.
1   ...   71   72   73   74   75   76   77   78   ...   87

Təsərrüfatda  xəstəlik  baş  verdikdə  məhtutlaşdırmalar qoyu­
lur,  xəstə  körpə  quşlar seçilərək öldürülür.  Şərti  sağlamları  xır­
da qruplara bölüb onlara antibiotiklər və nitrofuran birləşmələri 
verilir.  Yaşlı xəstə quşlar və kliniki sağlam ancaq AR ilə müsbət 
olanlar  sanitariya  qaydalarına  əməl  etməklə  kəsilir.  Kəsimdən 
sonra  kəsim  aparılan  yer  və  oradakı  avadanlıqlar  dezinfeksiya 
edilir.  Xəstəlikdən  kəsilmiş  quşların  əti  kolbasa  üçün  istifadə 
edilməməli,  1,5  saat bişirildikdən sonra təsərrüfat daxilində  rea- 
lizasiya  edilməlidir.
Məhtutlaşmalar təsərrüfatın sağlamlaşdırılmasından  1  ay keç­
miş  və  dezinfeksiya aparıldıqdan  sonra götürülür.
Streptokokkoz
Streptokokkoz  (Streptokokkosis)  müxtəlif  növ  quşların  in- 
feksion xəstəliyi  olub septiki  proseslər və  ishalla səciyyələnir.
T arixi  m əlum at. 
Quşların  streptokokkozu  ilk  dəfə  1902-ci 
ildə  Nokard  tərəfindən  qeyd  edilmişdir.  Toyuqlar arasında  xəs­
təliyin yumurtalıq  və onun yollarının zədələnməsi  ilə özünü gös­
tərən formasını  1925-ci  ildə Kernkamp,  1937-ci  ildə isə Edvards 
və Xoll tərəfindən aşkar edilmiş və onun bəzi xüsusiyyətləri öy­
rənilmişdir.  1956-cı  ildə  Aqrinu  və  1965-ci  ildə  Kostanev  xəs­
təliyin  baş  verməsində  enterokokkların  rolunu  göstərmişlər. 
Hal-hazırda streptokokkoz dünyanın  hər yerində quşlar arasında 
müşahidə  edilir.
Keçmiş  SSRl-də xəstəlik  ilk dəfə  1957-ci  ildə S.N.Butikova 
tərəfindən  Başqırdıstanda  və  1961-ci  ildə  isə  M.V.Kapitanaki 
tərəfindən  Krasnodar diyarında qeyd  edilmişdir.
X əstəliy in   tö rə d ic isi. 
Xəstəliyin  əsas  törədicisi  str.  zooeri- 
demiçus  hesab  edilir.  Bundan əlavə  xəstəliyin  baş verilməsində 
D  qrupuna  mənsub  olan  entemkokklarda  mühüm  rola  malikdir. 
Bunlar morfologiyasına görə şiferik və ya oval  formada olub qı­
sa zənçir düzülüşü halında müşahidə edilir.  Qramla müsbət boya­
296
nır,  Romanovski-Himza üsulu  ilə və anilin boyaların  ilə asanlıq­
la  boyanır.  Sərbəst  hərəkətə  malik  deyil,  spor  yaratmır,bəzi 
növləri mikrokapsula əmələ gətirir.  5%-li qlukoza əlavə edilmiş 
ət-peptonluaqar qida mühitlərində xəstəliyin törədiçisi  xırda ya­
rım  şəffaf koloniyalar yaradır, qanlı aqarda hemoliz zonası mey­
dana  çıxır.  ƏRB-da  mühitin  aşağı  hissəsində  bulanma  və  pam- 
bıqvari  çöküntü  nəzərə  çarpır.  Xottinger  mühitində  strptokok- 
klar  ağ  rəngdə  dənəvər cökiintü  əm ələ  gətirir.  Kitt-tərossi  mü­
hitində  bulanma  və  az miqdarda  qaz əmələ gətirir.
Digər stireptokokk növlərindən fərqli olaraq  Str.  zoopidemi- 
çus  metilen  abisini  reduksiya  etmir,  10  və  45°  S  temperaturada 
və 6,5  % -  li  natrium  xlorid əlavə edilmiş qida mühitlərində boy 
vermir.  Bundan  əlavə  40%  öd  əlavə  edilmiş  qida  mühitlərində 
də  boy qeyd  edilmir.
Streptokokkların  seroloji  tiplərini  müəyyən  etmək  ücün  tip- 
spesifik  serumlarla aqqlüutinasiya reaksiyası  qoyulur.  Laborato­
riya təçrübə hevanlarından xəstəliyin törədiçisinə çavan ağ siçan­
lar həssasdır
D avam lılığı. 
Stireptokokklar  fiziki  və  kimyəvi  təsirlərə  da- 
vamsızdır,  55°  S  temperaturda  bunlar  10  dəqiqiyə  məhv  olur. 
Kimyəvi  dezinfeksiya vasitələrindən 
2 %
 -  li  karbol  turşusu,  2% 
-  li  natrium qələvisi  və 20% -  li sönmüş əhəng məhlulu amili  qı­
sa  müddətdə  inaktivləşdirir.  Zülalla zəngin  quru  mühitlərdə  sti­
reptokokklar 2  aya qədər sağ qalır.
E pizootloji  m əlum atlar. 
Xəstəliyə əksər növ quşlar həssas­
lıq  göstərir.  Daha  cox  toyuqlar  və  cücələr,  nisbətən  az  isə  hind 
quşları,  ördəklər,  qazlar,  göyərçinlər,  qırqovullar həssasdır.
İnfeksiya  törədiçisinin  mənbəyi  xəstə  və  xəstəliyi  keçirmiş 
quşlar  hesab  edilir.  Bunlar  əksər  sekret  və  ekskrementləri  vasi­
təsilə  amili  xariçi  mühitə  ifraz edir.  Xəstəliyin  baş  verməsində və 
yayılmasında  yoluxmuş  yumurtaların  inkubasiya  edilməsi  böyük 
rola malikdir.  Yoluxma təbii  halda əsasən alimentar və aerogen yol­
la baş verir.  Bundan əlavə transovarial yoluxma yoluda nəzərə çarpır.
297


Streptokokkoz epizootiya və sporadiya halında  özünü  göstə­
rir.  Nadir  hallarda  sekundar  infeksiya  halında  meydana  çıxır. 
Xəstəlikdə  mövsümlük qeyd  olunmaqla  əsasən  infeksiya  qış  və 
yazda  müşahidə  edilir.  Xəstəlik  törədiçisinin  virulentliyi  və 
quyların ümumi  rezistentlik dərəçəsin  asılı  olaraq  letallıq  20-90 
%  arasında  olur.  Stireptokokkozun  baş  verməsində  stiress  fak­
torlar böyük  rola malikdir.
İti septiki proseslə özünü göstərən stireptokokkozu bir qayda ola­
raq Str.  zooepidemiçus, xroniki  infeksiyanı  isə Str.  faççalis törədir.
Patogenez. 
Xəstəliyin  patonogenezi  həm  mikrobun  həm  də 
ekzotoksinin təsirindən  inkişaf edir.  Alimentar və  aerogen  yolla 
orqanizmə  daxil  olmuş  stireptokokklar  qana  keçir  və  iti  septiki 
proses  törədir.  Streptokokklar  tərəfindən  istehsal  olunur  ekzo- 
tokzin  qan  damarlarının  endotelisini  zədələyir,  nətiçədə  damar 
divarı  təzyiqə  davam  gətrmir və  çoxlu  miqdarda  qan  damar  ə t­
rafı  sahəyə  sızır.  Bununla  əlaqədar olaraq  əksər orqanları  seroz 
və  səlikli  qişalarında  çoxlu  miqdarda  qan  sızmalar  müşahidə 
edilir.  Stireptokokk toksininin  təsirindən ürək əzələsinin və pa- 
renximatoz orqanların zülal -  yağ degeneresiyası  meydana çıxır.
G edişi  və  kliniki  əla m ətləri. 
Xəstəliyin  inkubasiya  dövrü 
1-2 gündən  1  həftəyə qədər  davam edir,  stireptokokkoz ildırım- 
vari  iti,  yarımiti  və  xroniki  gedir.  Xəstəliyin  ildırımvari  forması 
zamanı  quşlarda  mühüm  kiliniki  əlam ətlər  nəzərə  carpmadan 
ölüm  baş  verir.  Bəzən bir az geçikmiş gedişdə tənəffüsün  cətin- 
ləşməsi,  konyunktivit,  rinit görünür.
İti  gediş  zamanı  quşlarda  ümumi  zəiflik,  pipiyin  göyərməsi, 
qanadların  parezi,  bəzən  diareya  müşahidə  edilir.  Ördəklərdə 
bunlardan əlavə oynaqların  iltihabı  qeyd  olunur.
Yarım  iti  gediş  itidə  olduğu  kimidir,  ancaq  görünən  kliniki 
əlam ətlər tədricən  inkişaf edir.  Əsas  əlamət oynaqların  iltihabı­
dır.  Bundan  əlavə  quşlarda  ishal  və  bunun  nəticəsində  intensiv 
arıqlıq  qeyd  olunur.
Xroniki  gediş  zamanı  quşlarda  pipiyin  anemiyası,  boz  rəng­
298
də  olması  diareya,  yumurta  məhsuldarlığının  azalması,  bəzən 
saqqalların  şişməsi  və arıqlama müşahidə edilir.
Streptokokkoz  ev  quşlarından  əsasən  toyuq  və  hind  quşları­
nın  cücələrində qeyd olunur.  1-2  həftəlik cücələr daha çox  həs­
saslıq  göstərir,  cücələrdə  ümumi  zəiflik,  iştahın  azalması,  mə­
də-bağırsaq  sisteminin  funksiya  pozğunluqları  və  50%-ə  qədər 
cücələrdə ölüm  baş verməsi  nəzərə  çarpır.
25-40  günlük  cücələrdə  müvazinətin  pozulması,  səndələmə 
hərəktləri dairəvi hərəkətlər, qicolma, bəzən qanadların və ayaq­
ların  iflici,  çənəaltı  sahədə  şiş  görünür,  cavan  quşlarda  çox  vaxt 
pododermatit nəticəsində onlarda axsama, ayaq pəncələri və də­
ri  üzərində  nekroz qeyd  olunur.
Saqqalların  nekrotiki  iltihabı  əsasən xoruzlarda qeyd olunur. 
Bunlarda  çox  vaxt  svişlər  əmələ  gelməsi  və  svişdən  eksudatın 
ayrılması  nəzərə  çarpır.  Sviş  ətrafında  dəri  qaralır,  saqqal 
büzüşür və çox  vaxt qopub düşür.
P atoloji-anatom ik  dəyişiliklər. 
Streptokokkozun  gedişindən 
və  formasından asılı  olaraq  xəstləiklən ölmüş quşlarda serozlu və 
ya  fıbrinozlu  perikardit və  peritonitlər qeyd  olunur,  dərialtı  toxu­
ma  və  əzələlərdə  infıltrat  və  qan  sızmalar,  qanlı  mayenin  qarın 
boşluğu və perikartda toplanması  müşahidə edilir.  Dalaq  və qara­
ciyər böyüyür və bəzən üzərlərində nekroz ocaqları  aşkar edilir.
1-3  günlük  cücülərdə  istifadə  olunmamış,  əksinə  böyümüş 
sarı  maddə  qaraciyərin,  dalağın,  böyürəklərin  və  bağırsaqların 
iltihabı  görünür.
Nisbətən  yuxarı  yaşlı  cücələrdə dərialtı  toxumda  həlməşikli 
infiltrat,  parenximatoz orqanların böyüməsi  və  doluqanlı  olması 
müşahidə edilir.
D iaqnoz. 
Streptokokkoza diaqnoz qoymaq üçün köməkçi diaq­
nostika  üsullarından əlavə,  həm  də  bakterioloji  müayinə  aparılır. 
Bakterioloji  müayinə üçün təzə quş cəsədindən  istifadə edilir, cə­
səd yarıldıqdan  sonra daxili  orqanlardan  yaxma hazırlanaraq  mik- 
roskopiya edilir,  müxtəlif qida mühitlərinə əkib amilin təmiz kul-
299




Dostları ilə paylaş:
1   ...   71   72   73   74   75   76   77   78   ...   87


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə