Inocte 2017 II. International New Tendencies Congress in Ottoman Researches



Yüklə 4,02 Kb.

səhifə26/38
tarix09.03.2018
ölçüsü4,02 Kb.
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   38

Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
79 
BİR TÜRK ESİRİNİN TASAVVURUNDA ‘TURAN’ 
Mustafa ARIKAN
*
 
ÖZET 
Faik Tonguç (1889-1968) Birinci Dünya Savaşı’nda Doğu Cephesinde savaşmış ve burada 
1916’da  Ruslara  esir  düşmüş  bir  ihtiyat  zabitidir.  İki  yıla  yakın  bir  süre  Kostruma  vilayetinin 
Vetluga kasabasında bulunan esir kamplarında kalmıştır. Vetluga’da arkadaşları ile birlikte Niyet 
isimli bir gazete çıkarmışlardır. Otuz yedi sayı çıkan bu gazetenin yazarlarından birisi de Çorumlu 
Faik Tonguç’tur. 
Savaş yılları öncesinde ilmi, edebi yönlerden gelişmesini tamamlayan ve siyasi tavrını da 
ortaya  koyan  Türkçülük,  Balkan  Savaşının  hemen  öncesi  ve  sonrasında  artık  örgütlü  bir 
harekettir ve  mekteplerdeki  hâkim düşünce  Türk milliyetçiliğidir. Özellikle ihtiyat zabitlerinin 
esarette  çıkardıkları  gazeteler,  günlükleri  ve  hatıratlarında  Türkçü  kimliklerinin  akisleri 
görülmektedir. 
Faik’in  Vetluga  esir  kampında  Niyet’te  kaleme  aldığı  “Turan”  başlıklı  makale,  onun 
Meşrutiyet  sonrasında içinde bulunduğu fikir hareketinin siyasi tarafının bir ifadesi olan Türk 
Birliği/Turan  düşüncesini  ele  almaktadır.  Makaleye  göre;  Rönesans-Reform  devirlerinden  bu 
yana  önemli  bir  değişim  yaşayan  Avrupa’nın  güçlü  devletlerinin  hepsi  bir  mefkûre  peşinde 
koşmaktadırlar.  Türk  milletinin  ve  gençliğinin  de  milli  mefkûresi  Turan  olmalıdır.  Çarlık 
Rusya’sının yıkılmasıyla Türk dünyasının önündeki engel ortadan kalkmış olacaktır. Turan, siyasi 
değil; kültürel, ilmi ve iktisadi bir birliğin ifadesidir. Büyük çoğunluğu Müslüman olan Türkler 
arasında oluşacak birliğin en önemli vasıtalarından birisi de İslam’dır.  
Makalede,  anayurttan  dünyanın  değişik  yerlerine  göç  ederek  devletler  kuran  Türk 
milletinin tarihi macerası da kısaca ele alınmaktadır. Turaniler olarak ifade edilen Türk milleti 
Türkler ve Tatarlardan müteşekkildir. Aynı milletin mensupları arasında unutulmuş ve kopmuş 
kardeşlik duygu ve bağlarının yeniden tesisi mümkündür. 
Yazar, makalesine ayrıca bir de Turan Ağacı adını verdiği, Türklüğün kollarını gösteren 
bir şema eklemiştir. 
Söz konusu gazetenin ilk ve Turan makalesinin yer aldığı sayıları, o sıralarda Rusya’da bir 
vazife sebebiyle bulunan Yusuf Akçura’ya takdim edilmiş ve onun tarafından Türk esirlerinin bu 
gayretleri takdirle karşılanmıştır. 
Anahtar Kelimeler: Türklük, Turan, Türkçülük, Faik Tonguç, Rusya’da Türk Esirleri, Esir 
Gazeteleri 
*
Yrd. Doç. Dr., Selçuk Üniversitesi, email:marikan@selcuk.edu.tr, TÜRKİYE


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
80 
OSMANLI’DA RABBANİ YAHUDİLER 
Mustafa Sami BAYBAL
*
 
 
ÖZET 
Osmanlı  Devleti’nin  egemenliği  altındaki  toplulukları,  din  ya  da  mezhep  esasına  göre 
örgütleyerek yönetmesine “Millet Sistemi” denilmektedir. Osmanlı Devleti’nde Müslümanlar ve 
zimmet  kurumuna  uygun  olarak  zimmîler  (gayrimüslim  tebaa)  vardı.  Osmanlı  egemenliği 
altındaki zimmîler, mezhep ya da dinlerine göre Osmanlı yönetimi tarafından gruplandırılmış ve 
bu  gruplara  “millet”  adı  verilmişti.  Şu  halde  “Millet”,  Osmanlı  Devleti’nde  dinî  toplulukların 
ismidir. 
Osmanlı’nın  sosyal  hayatında  karşımıza  çıkan  gayrimüslim  gruplardan  biri  de  Yahudi 
Milleti’dir.  Osmanlı  yönetiminin  hoşgörülü  ve  akılcı  siyaseti  sayesinde  Avrupa’nın  muhtelif 
bölgelerinden göç edenlerle birlikte, imparatorluk bünyesindeki Yahudiler’in sayısı giderek artış 
göstermiştir.    Yahudiler  Osmanlı  Devleti’nde  mazhar  oldukları  himayeyi  dünyanın  hiçbir 
ülkesinde görmemişlerdir.  
İşte Osmanlı himayesinde varlığını sürdüren Yahudilerin büyük bir çoğunluğunu Rabbani 
Yahudiler  oluşturmaktaydı.  Rabbani  Yahudiler,  menşe’lerine,  dil  ve  geleneklerine  göre  dört 
gruba ayrılıyorlardı. Bu gruplardan Romaniotlar (Romalılar), Roma döneminden kalan Yahudiler 
idi. Eşkenazlar, Almanca konuşulan bölgelerden göç edenlerden meydana geliyordu. 15. yüzyıla 
kadar İspanya ve Portekiz’de büyük zulümlere maruz kalarak Osmanlı’ya sığınanlara Sefaradlar 
deniyordu. Son halkayı ise Musta‘ribeler (Araplaşmış) oluşturuyordu. Bunlar, Arapların yaşadığı 
bölgelerin fethiyle Osmanlı Devleti sınırlarına dahil olan Yahudiler idi.  
Anahtar  Kelimeler:  Millet  Sistemi,  Rabbani  Yahudiler,  Romaniotlar,  Eşkenazlar, 
Sefaradlar, Musta‘ribeler 
 
 
                                                 
*
 Prof. Dr., Necmettin Erbakan Üniversitesi İlahiyat Fakültesi, email: 
msbaybal@konya.edu.tr
, TÜRKİYE 


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
81 
OSMANI SULTANI III MURAD VƏ III MEHMEDIN AZƏRBAYCANIN ZƏYƏM 
ADLI TARIXI ŞƏHƏRINDƏ ZƏRB ETDIRDIYI YENI SIKKƏ TIPLƏRI 
Mustafa ŞABANOV
*
 
ÖZET 
XVI əsrdən etibarən Osmanlı sultanları və Səfəvi şahları arasında Cənubi Qafqaza sahib 
olmaq  uğrunda  mübarizədə  bir  sıra  şəhərlər  müxtəlif  zamanlarda  Osmanlı  hakimiyyətinə 
keçmişdir. Bu şəhərlərdən Zəyəm az bilinənlərdən olmaqla bərabər, zəngin tarixə sahib olması, 
mədəni  və  ticari  xüsusiyyətləri  ilə  dövrünün  önəmli  şəhərlərindən  idi.  Məqalədə  Zəyəm 
şəhərinin  coğrafiya  və  tarixindən,  həmçinin  Osmanlı  iqtisadiyyatında  bu  dövrün  sikkə 
islahatlarından da bəhs edilərək, burada zərb edilən, lakin bu günədək bilinməyən və heç yerdə 
işıq üzü görməyən bəzi Osmanlı gümüş sikkə tipləri tədqiq olunmuşdur. 
1555-ci ildə Səfəvi-Osmanlı arasında bağlanan Amasya sülh müqaviləsindən sonra bu iki 
dövlət  arasındakı  münasibətlər  1578-ci  ildə  Osmanlı  sultanı  III  Muradın  ordusunun  Səfəvi 
torpaqlarına hücumu ilə yeni mərhələyə qədəm qoydu. Belə  ki, III Muradın əmri ilə baş vəzir 
Mustafa  Lələ  Paşanın  komandanlığı  altında  Osmanlı  ordusu  Tiflis,  Dağıstan  və  Şirvan 
istiqamətində  hərəkətə  keçərək  Gürcüstan  və  ətraf  əraziləri  ələ  keçirdi.  Beləliklə,  Səfəvilərin 
vassalı olan Kaxeti kralı Aleksandr Osmanlıya tabe olmağa məcbur oldu. Bu vaxtdan etibarən 
burada,  xüsusilə  də,  əsas  ticarət  şəhəri  olan  Zəyəmdə  Osmanlı  sultanlarının  adlarına  sikkə 
kəsilməyə başlandı. Bu sikkələr hazırda olduqca nadir olmaqla bərabər, özündə həm Osmanlı, 
həm də Səfəvi  sikkələrinin xüsusiyyətlərini birləşdirməkdədir. Bəhsedilən sikkələr, üzərindəki 
element, bəzək və yazılarla Osmanlı sikkələrindən fərqlənmir, lakin çəki, ölçü və pul vahidi kmi 
müəyyən xüsusiyyətlər baxımından da Səfəvi sikkə sistemini xatırladır. 
Müəllif tədqiq olunan sikkələrin detallı bilgilərini, o cümlədən, ərəbcə və Azərbaycanca 
transkripsiyasını, çəki və ölçülərini, foto və cizgilərini məqaləyə əlavə edərək, bu istiqamətdə 
aparılan bəzi tədqiqatlara da diqqət çəkmişdir. 
Anahter Kelimeler: Zəyəm, Osmanlı, Səfəvilər, III Murad, III Mehmet, sikkə 
*
email: 
mustafa.shabanov@gmail.com
, AZERBAYCAN 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   22   23   24   25   26   27   28   29   ...   38


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə