Inocte 2017 II. International New Tendencies Congress in Ottoman Researches



Yüklə 4,02 Kb.

səhifə28/38
tarix09.03.2018
ölçüsü4,02 Kb.
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   38

Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
84 
ПЛЕМЯ РУМЛУ:  ОТ АНАТОЛИЙСКИХ СУФИЕВ ДО ПРЕДСТАВИТЕЛЕЙ 
КЫЗЫЛБАШСКОЙ ЗНАТИ 
Nərgiz AXUNDOVA
*
  
ÖZET 
В  начале  XIV  в.  почитавшийся  святым  суфийский
1
  шейх  Сефи  ад-дин  Исхак 
Ардебили основал знаменитый орден Сефевийе, дав ему имя и положив начало фамилии 
ардебильских  шейхов»  .  По  сути  своей  этот  орден  и  явился  зародышем  основания  в 
начале  XVI  в.  одного  из  могущественных  государств  средневекового  Востока  – 
Сефевидской империи.  
Главную  силу  этого  ордена  –  армии  приверженцев-мюридов  -  составляли 
кызылбашские  племена.  Все  они  были  «достаточно  весомые  и  почти  без  исключения 
тюркские».  Слово  кызылбаш  получило  своё  название  от  красных  колпаков,  которые 
надевали мюриды Сефевидов. История этих колпаков связана с именем Хайдара Сефеви, 
поэтому часто их называют tac-i Haydar.  
«Основу кызылбашской армии составляли 7 племён: Румлу, Шамлу, Мосуллу, др.» 
-  писал  Э.Браун  в  возрасте  13  лет  с  приверженцами  из  племён  Каджар,  Караманлу, 
Хынышлу,  Кыпчак,  Шамлу  и  Авшар.  Затем  снова  покинул  Ардебиль  …В  Эрзинджане  он 
объединился  с  суфийскими  всадниками  из  племён  Устаджлу,  Шамлу,  Румлу,  Текеллю, 
Зулькадар, Афшар, Каджар и Варсаг». Это число тюркских племён совпадает и с данными 
З.Байрамлы, правда последний добавляет к ним название ещё одного, девятого племени: 
Караджабаг (Qaracabağ). 
В  этническом  плане  кызылбаши,  по  определению  Г.Рёмера,  представляли 
собой «туркманские племена, благодаря которым Сефевиды пришли к власти».  
История же одного из этих знаменитых кызылбашских племён Румлу имеет давние 
корни и связана с именем сефевидского шейха Ходжи Али – внука шейха Сефи ад-дина 
Исхака Ардебили. Так, по сообщению В.Хинца, «Тюркский правитель Тимурленг в 1402 г. 
возвращаясь  с  анатолийского  похода  после  победы  над  Баязидом  Молниеносным, 
посетил  завийе  шейха  Ходжи  Али  в  Ардебиле.  Благословенный  (Мübarek  zat)  оказал 
настолько  глубокое  впечатление  на  Тимура,  что  Властелин  (Cihangir)  весь  Ардебиль  в 
качестве вакфа вместе с его сёлами и всей территорией подарил Сефевидам, а также дал 
согласие на то, чтобы Теккэй стала убежищем даже для самых лютых преступников [Шейх 
Ходжа  Али  обратился  к  Тимуру  с  просьбой  отпустить  румских  пленников  –  Н.А.].  Эта 
концессия действовала на протяжении веков: ровно два века спустя указанные вакф-наме 
были найдены солдатами шаха Аббаса I на территории Западного Туркестана…»  
Отсюда  и  пошла  история  анатолийских  суфиев.  По  утверждению  В.Хинца,  «… 
численность этих [румских – Н.А.] пленных составляла, кстати, 30000 человек. Тогда эмир 
                                                 
*
 Prof. Dr., Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutu email: 
nara.akhundova@hotmail.com

AZERBAYCAN 
 


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
85 
Тимур вручил пленных Ходже Али, а тот, в свою очередь, отпустил их на свободу. Часть 
этих пленных вернулась на родину, а для размещения другой части Ходжа Али выделил 
отдельный  район.  Впоследствии  в  XVII  в.  внуки  этих  анатолийских  тюрок  стали 
именоваться  анатолийскими  суфиями»,  они  же  составили  основу  известного 
кызылбашского племени Румлу.  
В  дальнейшем  кызылбаши  составляли  военную  аристократию  Сефевидского 
государства,  «людей  меча»  по  традиционной  исламской  терминологии».    Они 
заполняли наиболее важные государственные посты, занимали ведущие позиции, как 
в  политической,  так  и  военной  областях.  О  некоторых  из  представителей  этой 
«туркманской знати» и пойдёт речь в настоящей статье. 


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
86 
I DÜNYA MÜHARIBƏSI DÖVRÜNDƏ OSMANLIDAN QAFQAZA ERMƏNI 
MIQRASIYASI: TARIXŞÜNASLIĞA DAIR 
Nərmin XANMƏMMƏDOVA
*
  
ÖZET 
I  Dünya  müharibəsinədək  olan  dövrdə  Osmanlı  imperiyasından  Rusiyaya,  əsasən 
Qafqaza  erməni  miqrasiyası  müəyyən  mərhələlərdən  keçmişdir.  XIX  əsrin  90-cı  illərinədək 
siyasi-hüquqi  baxımdan  bu,  əsasən,  təşkil  edilmiş  köçlər  olmuşdur.  1894-1896-cı  illərdə 
ermənilərin  dövləti  əleyhinə  üsyanlarının  yatırılmasından  sonra,  ermənilər  anti-dövlət 
fəaliyyətindən qurtulmaq məqsədi ilə Osmanlıdan kütləvi şəkildə qaçmağa başlamış, beləliklə, 
miqrasiyada  yeni  meyllər  yaranmışdı.  I  Dünya  müharibəsi  dövründə  Osmanlıdan  Qafqaza 
erməni miqrasiyası əvvəlkilərdən fərqli olan son mərhələsinə qədəm qoymuşdu. Bu problemin 
öyrənilməsi həm elmi, həm də “erməni genosidi” adı ilə aparılan təbliğata qarşı cavab verilməsi 
baxımından mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bunun üçün ilk əvvəl tarixşünaslıq tədqiqat predmeti 
kimi  seçilmiş  və  əsasən,  problemə  dair  yerli  tarixşünaslıq  (rus,  erməni,  türk,  Azərbaycan  və 
gürcü) nəzərdən keçirilmişdir. I Dünya müharibəsinin Qafqaz cəbhəsində hərbi əməliyyatlar və 
Osmanlının  ermənilərin  düşmənçilik  fəaliyyətinə  qarşı  dövlət  tədbirləri  ilə  müşahidə  olunan 
erməni miqrasiyası ilk vaxtlardan rus-erməni müəlliflərinin diqqət  mərkəzində olsa  da, sonra 
uzun müddət araşdırılmadan kənarda qalmışdır. Türk, Azərbaycan və gürcü tarixşünaslığında da 
problemin  bəzi  aspektlərinə  toxunulmuşdur.  Rus-erməni  tarixşünaslığı  problemi  obyektiv 
araşdırmaq  əvəzinə  “erməni  soyqırımı”  konsepsiyasından  çıxış  edərək  tendensiyalı  mövqe 
tutmuşdur. Tədqiqat nəticəsində müəyyən edilmişdir ki, problemin əhəmiyyətinə baxmayaraq, 
I  Dünya  müharibəsi  dövründə  Osmanlı  dövlətindən  Qafqaza  erməni  miqrasiyası  nəinki, 
kompleks  şəkildə  araşdırılmamış  hətta,  problemin  mahiyyəti  aydın  şəkildə  müəyyən 
edilməmişdir.  Bununla  əlaqədar  olaraq,  problemə  dair  yeni  elmi  tədqiqat  istiqamətləri 
müəyyən  edilmiş,  onun  hərtərəfli  öyrənilməsinin  bir  sıra  məsələlərə,  o  cümlədən  “erməni 
genosidi”nin həqiqətə uyğun olmamasına aydınlıq gətirəcəyi qeyd olunmuşdur. 
Anahtar Kelimeler:  I Dünya  müharibəsi,  Osmanlı dövləti,   erməni  miqrasiyası,  erməni 
qaçqınlar, tarixşünaslıq. 
 
                                                 
*
 Doktorant, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutu, 
n_khanmamedova@yahoo.com

AZZERBAYCAN 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   24   25   26   27   28   29   30   31   ...   38


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə