Inocte 2017 II. International New Tendencies Congress in Ottoman Researches



Yüklə 4,02 Kb.

səhifə30/38
tarix09.03.2018
ölçüsü4,02 Kb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   38

Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
91 
TUNA VİLAYETİ VE RUMELİ’NİN DİĞER VİLAYETLERİNDE ÇERKESLER 
ARASINDA KÖLELİK İZLERİ 
Redzeb SKRİJELJ
*
 
ÖZET 
Araştırmamızın  konusu,  Çerkes  muhacirlerin  Tuna  çatalağızı  bölgesine  yerleşmesi 
sürecidir.  Tuna  Vilayeti’ne  yerleşme  (1864-1878)  en  büyük  derecede  Dobruca  bölgesinde  ve 
Köstence kırsalında gerçekleşmiştir ki burada, Kafkas mültecileri ve diğer muhacirler tarafından 
Mecidiye  şehri  kurulmuştur.  Tulça  Sancak’ında  kurulan  bu  yerleşim  birimi  ziyade  Vilayet’in 
kalan 6 sancağında da yerleşme süreci devam etmiştir. Muhacir hizmetleri tarafından 1864 yılın 
sonuna  kadar  1000  ev  inşa  edildikten  sonra  şehirdeki  muhacirlerin  sayısı  15-20.000  kişiye 
ulaşmıştır. Çerkesler göçün devam ederken kölelerin sayısı da artış göstermiştir. Bunun sebebi 
de aile reislerin ve velilerin savaş esnasında büyük  zarar görmesiydi. Bu şekilde büyük sayıda 
yetim  kölelik  durumuna  gelmiştir  ki  genelde  Osmanlı  bakanlıkların  yükümlülüğü  altına 
alındıktan sonra ‘çiftlik hayvanları’ misali bir bölgeden diğer bölgeye taşınmışlardır. Bu şartlar 
altında Osmanlı Devleti, 24 Temmuz 1864 tarihinde serbest vatandaşlık hakkını kaybeden veya 
kölelik  durumunda  bulunan  kişilerle  ticaretin  gözden  geçirilmesini  öngören  özel  karar 
getirmiştir. Çerkeslerin yerleşmesiyle birlikte kölelik ticareti sadece ‘dış ticaret’ olmaktan ziyade 
çokaşiretli toplumun iç etkinliğine dönüşmeye başlamıştır. Anavatanlarında bile köleliğin gerçek 
anlamda  gelişmemiş  olmasına  rağmen,  Sadrazam’ın  Sultan’a  30  Mart  1867  tarihinde  yazmış 
olduğu  mektuba  göre  savaş  sonucu  olarak  kovulan  150  bin  Çerkes  kölelik  durumuna 
getirilmiştir. Bu korkunç durum, köle tüccarları ve diğer ahlaksız bireyler tarafından insafsızca 
kullanılmıştır  ki  böylece  büyük  sayıda  ebeveyn  kendi  çocuklarını  köleliğe  indirgemiştir.  Köle 
ticareti  ve  kölelerin  akıbeti  tarih  bilim  adamları  tarafından  uzun  zaman  boyunca 
incelenmemiştir.  Yetkili  Osmanlı  görevlileri  mültecilerin  yeni  olagelen,  özellikle  kandırılmış 
çocukların durumunu gözden geçirmek ve evlerine geri dönmek konusunda yardım etmek için 
devlet tarafından üstlenmiştir. Maalesef, Çerkes ailelerin Bâb-ı Âli adresine göndermiş oldukları 
itirazların  içeriğine  göre  köle  tüccarları  değişik  sahtecilik  vasıtasıyla  önceden  andığımız 
komutanın  etkili  şekilde  uygulamasını  önermeye  başarmışlardır.  Gönderilmiş  itirazlarda 
komutanın suistimali anlaşılmaktadır:  ‘özgür mühacirler pazarlarda kurbanlar gibi satın alınıyor 
ve  satılıyor’.  İtirazcılar  köle  tücarlarının  en  ciddi  şekilde  cezalandırılmasını  istemişlerdir. 
Hükümet, çocuklarını isteyerek, Şeriyat ilkelerine tamamen aykırı olarak satan velilerin bu kötü 
uygulamalarını  yasallaştırmaya  çalışmıştır.  Büyük  sayıda  kölenin  muhacirlikten  önce  özgür 
olduğunu  kanıtlamak  sürecinde  Şeriyat  mahkemelerinde  yüce  sorunlar  yaşanmıştır.  Bu 
sebeplerden  ötürü  1866  yılın  Eylül  ayında  yeni  kanun  getirilmiştir.  Bu  yasaya  göre  ailesi  ve 
akrabaları  özgür  olan  her  köle  serbest  edilecek.Devlet,  olagelmiş  herhangi  bir  vakayı  köle 
sahipleri  lehine  çözmeye  yatkınlık  gösteren  ve  bu  kişilere  sürekli  destek  veren  Şeriyat 
mahkemeleri  elinden  karar  getirme  yetkisini  kaldırmıştır.  Osmanlı  İmparatorluğu’nun  bileşik 
siyasi  ve  iktisadi  durumu,  Batı  Rumeli  bölgesinde,  özellikle  Kosova’da  büyük  sayıda  köle 
*
Prof. Dr., Novi Pazar Devlet Üniversitesi, Sancak, email: 
rekasancak@gmail.com
, SIRBİSTAN 
CUMHURİYETİ 


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
92 
sahiplerin  yeni  oluşmasıyla  ilaveten  ağırlaşmıştır.  Balkanlar’daki  Çerkes  muhacir  topluluğu 
arasında kölelik izleri Osmanlı iktidarın sonuna kadar görünmeye devam etmiştir (1912/1913). 
Anahtar  Kelimeler:  Osmanlı  Devleti,  Çerkesler,  kölelik  izleri,  Tuna  Vilayeti,  Kosova 
Vilayeti 
 


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
93 
BAKI MILYONÇUSU, MAARIFPƏRVƏR XEYRIYYƏÇI HACI ZEYNALABDIN 
TAĞIYEVIN TÜRK SULTANINA HƏDIYYƏSI 
Rüfət Lətif oğlu HÜSEYNZADƏ
*
 
ÖZET 
XX əsrin əvvəllərində 1907-ci ildə müqəddəs Qurani-Kərimin təfsirini Azərbaycan dilinə  
tərcümə etdirən Bakı milyonçusu, xeyriyyəçi, maarifpərvər şəxsiyyət Hacı Zeynalabdin Tağıyev 
olmuşdur.  Quranın  təfsirini  tərcümə  edənlər  Bakı  Quberniya  Qazisi  Məhəmməd  Kərim 
Cəfərzadə  və  məşhur  din  xadimi  Axund  Əbu  Turab  olmuşdur.  Bu  təfsir  üç  cilddə  -  "Kəşfül- 
Həqayiq" ("Həqiqətlərin Kəşfi") adı ilə "Kaspi" mətbəəsində çap edilmişdir. 
H.Z.Tağıyev üç cilddə nəşr etdirdiyi bu müqəddəs kitabı 1907-ci ildə bir  nüsxəsini türk 
sultanı Sultan Əbdül Həmidə hədiyyə olaraq göndərmişdir.  
Sultana göndərilən bu hədiyyyə, xüsusi nüsxə olaraq qızıl suyu ilə yazılmış, almaz qaşlarla 
bəzədilmiş  və  qalın  gümüş  qutuda  yerləşdirilərək  Xeyriyyə  Cəmiyyətinin  üzvü  müəllim  və 
pedaqoq, görkəmli şair, ictimai xadim Abdulla Şaiqin qardaşı Axund Yusif Talıbzadə (Yusif Ziya 
adı ilə də məşhurdur) tərəfindən 1907-ci ilin 19 avqustunda Sultan Əbdül Həmidə  çatdırılmışdır. 
Axund Yusif Talıbzadə İstanbulda olduğu  qısa müddət ərzində hökümət tərəfindən onu 
gəzdirmək  üçün  İstanbulda  yaşayan  ziyalı  Cəlal  Ünsizadə  bələdçilik  etmişidr.  Qonaq    elm, 
təhsil  və  mədəniyyət  ocaqlarında  olmuş,  qız  və  oğlan  məktəblərini,  tibb  institutunu,  digər 
mədəni-maarif müəssisələrini ziyarət etmişdir. 
İstanbula  edilən  bu    ziyarət  Bakı  “Xeyriyyə”  cəmiyyətinin  İstanbul  təşkilatları  ilə  sıx 
əlaqə  və  əməkdaşlığına  təkan  vermiş  və  deyə  bilərik  ki,  iki  qardaş  ölkənin  gələcək 
münasibətlərinin qurulması üçün bir təməl olmuşdur.  
Anahtar  Kelimeler:  H.Z.Tağıyev,  Əbu  Turab,  Məhəmməd  Kərim  Cəfərzadə,  Quran, 
tərcümə,  Axund Yusif Talıbzadə,  Sultan Əbdülhəmid. 
*
Prof., Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti, email: 
prof.rufat@mail.ru
, AZERBAYCAN




Dostları ilə paylaş:
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   38


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə