Inocte 2017 II. International New Tendencies Congress in Ottoman Researches



Yüklə 4,02 Kb.

səhifə37/38
tarix09.03.2018
ölçüsü4,02 Kb.
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   38

Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
112 
YUSİF BALASAQUNLU VƏ AZƏRBAYCAN MƏDƏNIYYƏTI 
Xeyirbəy QASIMOV
*
 
 
ÖZET 
Azərbaycan  xalqının  zəngin,  bənzərsiz  tarixi  və  mədəniyyəti  XI  əsrdə  də  qlobal  və 
regional  hadisələrlə,  proseslərlə  bağlı  olmuşdur.  Xalqımızın  orta  əsrlər  tarixi  təsdiq  edir  ki, 
«təcrid olunmuş ölkə olmamışdır və yoxdur: yalnız bir ölkənin tarixi ağlasığmazdır». X-XII əsrlər 
ərəb-müsəlman  ədəbiyyatının  (ümumiyyətlə  mədəniyyətinin)  təkamülü  tarixində  «ən 
məhsuldar dövrlərdən biri» kimi dəyərləndirilir. IX əsrdən etibarən Ərəb Xilafətinin tənəzzülü 
prosesi ilə bağlı olaraq «Şüubilik» meyilləri daha da gücləndi. «İran» tarixinə, ədəbi irsinə, fars 
dilinə  ədəbiyyatda  «qayıdış»  faktları  artmağa  başladı.  XI-XII  əsrlərdən  bizə  Azərbaycan 
türkcəsində  yazılmış  əsər  çatmamışdır.  Lakin  bir  sıra  qaynaqlarda  buna  dair  işarələr  vardır. 
Məsələn, Məsud ibn Namdarın (XI əsrin II yarısı – XII əsrin əvvəli) ərəb və fars dilləri ilə yanaşı 
«türkcə  və  zimmicə  şeirlər  yazdığına»  dair  mənbə  məlumatı  bunu  təsdiqləyir.  Şirvanşah  I 
Axsitanın  Nizami  Gəncəviyə  «Leyli  və  Məcnun»  əfsanəsini  «türkcə  deyil,  farsca  və  ya  ərəbcə 
yazmasını sifariş etməsi» də təsdiqləyir ki, həmin dövrdə türkcə bədii əsərlər yazılması ənənəsi 
də  mövcud  olmuşdur.  Yusif  Balasaqunlu  «türk  xalqlarının  poeziyasına  əruz  vəznini  ilk  dəfə 
gətirmiş ədib» kimi tanınmışdır. «Qutadğu bilig» poemasında folklor motivlərindən, xalq həyatı 
və məişəti ilə bağlı olan bədii obrazlardan və bənzətmələrdən geniş istifadə edilmişdir. 
Anahtar Kelimeler: Azərbaycan, Məsud ibn Namdar, Yusif Balasaqunlu, Lelyi və Məcnun, 
Şirvanşah 
 
 
 
                                                 
*
 Dr., Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası Tarix İnstitutu, email: 
azimlid@mail.ru
, AZERBAYCAN 


Inocte 2017 
International New Tendencies Congress in Ottoman Researches 
September 12-14, 2017 Baku 
113 
SADIK RIFAT PAŞA VE AVRUPA AHVALİNE DAİR RİSALESİ 
Yaşar SEMİZ
*
-Güngör TOPLU
**
 
ÖZET 
Sadık  Rıfat  Paşa  22  Şaban  1222  (1808’de)  İstanbul’da  doğdu.  Enderun  Mektebinde 
eğitim gördü. Mezun olduktan sonra devlet kademelerinde çalışmaya başladı. 1837-1839 yılları 
arasında  Avusturya’nın  başkenti  Viyana’da  büyükelçi  olarak  görev  yaptı.  Sadık  Rıfat  Paşa  bu 
görevde iken edindiği bilgileri “Avrupa Ahvâline Dair Risâle” adındaki eserinde kaleme aldı.  
Sadık Rıfat Paşa, tıpkı kendisinden önce Avrupa’ya sefir olarak gönderilen büyükelçiler 
gibi,  İmparatorluğu’na  “sefaretnameler  “  göndererek  gittiği  ülkelerde  gördüklerini  yazmıştır. 
Fakat Rıfat Paşa’nın gördükleriyle diğerlerinin gördükleri arasında büyük farklar vardır. Devletin 
sorunlarını  aldığı  görevler  sayesinde  yakından  biliyordu.  Bu  sebeple  Viyana’ya  gittiği  zaman 
batının sadece dış görünüşü ile ilgilenmedi. Sadık Rıfat Paşa’nın bu bağlamda “Avrupa Ahvâline 
Dair  Risâlesi”  büyük  öneme  sahiptir.  Risâlede  dile  getirdiği  düşünceleri  dönemin  sadrazamı 
Mustafa Reşit Paşa’yı etkilemiştir. 
Sadık  Rıfat  Paşa,  eserlerinde  adalet  vurgusu  ön  plandadır.  Paşa  adaletsizliğin  ve 
haksızlığın  önüne  geçilerek  keyfi  idarenin  kaldırılıp  adalet  sağlanması  durumunda  halkın 
hükümdarlarına  bağlanacağını  ileri  sürmekte  ve  görüşünü  şu  sözleriyle  de  destektedir; 
”Adaletten yoksun olan bir devlette,  hürriyet de refah da yoktur.”  
Avrupa  Ahvaline  Dair  Risale’sinde  Avrupa’da  “kanun”un  ve  hukuk  devletinin  önemi 
üzerinde  ısrarla  duran  Paşa,  Avrupa’da  hükümdar  ve  devlet  erkânının,  kanunlara  uymakta 
olduğunu,  kanunlara  aykırı  işlem  yapılmadığını  belirtmektedir.  Bir  ülkede  adalet,  “kanun 
devleti”  kurularak  sağlanabilir.  Ona  göre  devlet  bir  hukuk  devleti  niteliğinde  olmalıdır.  Bu 
konuda, çağdaşlarına oranla bir adım daha ileri giden Sadık Rıfat Paşa, hükümetlerin halk için 
kurulduğunu, halkın hükümetler için yaratılmadığını söyler. 
Sosyal  konulara  da  değinen  Paşa,  batıdaki  vatandaşların  genel  olarak  ekonomik 
durumlarının iyi olduğunu ve boş zamanlarını eğlence ile geçirdiklerini, bundan dolayı fitne ve 
fesada  vakit bulamadıklarını belirtir. Her şeye rağmen olay çıkaranlar olursa, onların da polis 
tarafından derhal alıkonulduğunu; fakat gerekli soruşturmaları yapılmadan herhangi bir cezai 
işlemin uygulanmadığını belirtmiştir. 
Fakir,  sakat,  sokaklarda  dolaşan  serseriler  ve  meczuplar  için  imarethane  ve 
tımarhanelerin bulunduğunu, fakir vatandaşları da fabrikalarda görevlendirdiklerinden sokakta 
kötü durumda hiç kimsenin görünmediğini belirtmesi dikkat çekicidir. 
Paşa’nın görüşlerini belirttiği bir diğer önemli eser; Risale-i Ahlak’tır. Paşa, kitabı oldukça 
kısa ve sade dille “çocuğa baba nasihati” olarak yazmıştır. 
Bu çalışmada Sadık Rıfat Paşa’nın Avrupa Ahvaline Dair Risale’si ve buradaki görüşlerinin 
Osmanlı Devletinin Batılılaşma çabaları içerisindeki yeri önemi üzerinde durulacaktır. 
Anahtar Kelimeler: Sadık Rıfat Paşa, Osmanlı Devleti, Avrupa, Yenileşme 
*
Prof. Dr., Selçuk Üniversitesi, email: 
ysemiz@selcuk.edu.tr
, TÜRKİYE
**
 Okutman, Selçuk Üniversitesi, email: 
gtoplu@selcuk.edu.tr
, TÜRKİYE 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   30   31   32   33   34   35   36   37   38


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə