International refereed journal of design and architecture print issn



Yüklə 32 Kb.

səhifə125/147
tarix17.11.2018
ölçüsü32 Kb.
1   ...   121   122   123   124   125   126   127   128   ...   147

MTD
www.mtddergisi.com
ULUSLARARASI HAKEMLİ TASARIM VE MİMARLIK DERGİSİ
Ocak  /  Şubat / Mart  / Nisan  2017 Sayı: 10 Kış - İlkbahar 
INTERNATIONALREFEREEDJOURNAL OF DESIGNANDARCHITECTURE
January / February / March / April 2017 Issue: 10 Winter – Spring
ID:166 K:271
ISSN Print: 2148-8142 Online: 2148-4880
 (ISO 18001-OH-0090-13001706 / ISO 14001-EM-0090-13001706 / ISO 9001-QM-0090-13001706 / ISO 10002-CM-0090-13001706)
(Marka Patent No / Trademark
(2015/04018 – 2015/GE/17595)
277
ULUSLARARASI HAKEMLİ
TASARIM MİMARLIK DERGİSİ
INTERNATIONAL REFEREED
JOURNAL OF DESIGN AND ARCHITECTURE
PRINT ISSN: 2148-8142 - ONLINE ISSN: 2148-4880
göre;  Trabzon  Valisi  İskender  Paşa,  valilik-
te  vezirlik  rütbesi  almış  ilk  Osmanlı  devlet 
adamlarındandır. Vezirlik rütbesiyle vali ata-
maları Padişah Kanuni Süleyman zamanında 
başlamıştır (Edhem, 2001: 347).
TRABZON  İSKENDERPAŞA  CAMİ  VE 
KÜLLİYESİ
Trabzon kentinde,  İskender Paşa adını taşı-
yan ve tarihi önemi olan yapılar bu bölümde 
tarihi belgeler ve fotoğraflarla ele alınmakta-
dır. 
İskenderpaşa Cami (H. 936-M. 1529)
Trabzon  Belediyesi’nin  arkasında,  Taksim 
Meydanı’nda  günümüzde  İskender  Paşa 
Camii olarak anılan yapının ismine ilk olarak 
1553 tarihli Trabzon Tahrir Defteri’nde yine 
içinde yer aldığı mahalle isminde, “Mahalle-i 
Cami-i Merhum İskender Paşa Ki Der Kurb-i 
Meydan-ı  Cedid”  olarak  rastlanmaktadır 
(Lowry,  2010:  93)  (Resim  1).  Mevcut  kita-
besinden caminin 1529 yılında Mustafa Bey 
oğlu İskender Paşa tarafından yaptırıldığı an-
laşılmaktadır (Yüksel, 2010: 80).
    
Resim 1. İsken F. Mauile imzası taşıyan, 
Trabzon İskender Paşa Camii ve çevresini 
konu alan gravür (Tuluk, 2007: 14)
İskenderpaşa  Cami;  dört  duvar  üstünde  tek 
kubbeli tipte bir onaltıncı yüzyıl sanat eseri-
dir.  Cami  üzerindeki  kitabede;  tarih  deyimi 
olan  ‘mezil-i  hayr’ın  ebced  hesabıyla  vere-
ceği sayıdan bir sayı çıkarılarak yapım tari-
hi bulunacaktır der. Bu hesap sonu çıkan ta-
rih, hicri 936 yani miladi 1529’dur (Edhem, 
2001: 346) (Şekil 1).


MTD
www.mtddergisi.com
ULUSLARARASI HAKEMLİ TASARIM VE MİMARLIK DERGİSİ
Ocak  /  Şubat / Mart  / Nisan  2017 Sayı: 10 Kış - İlkbahar 
INTERNATIONALREFEREEDJOURNAL OF DESIGNANDARCHITECTURE
January / February / March / April 2017 Issue: 10 Winter – Spring
ID:166 K:271
ISSN Print: 2148-8142 Online: 2148-4880
 (ISO 18001-OH-0090-13001706 / ISO 14001-EM-0090-13001706 / ISO 9001-QM-0090-13001706 / ISO 10002-CM-0090-13001706)
(Marka Patent No / Trademark
(2015/04018 – 2015/GE/17595)
278
ULUSLARARASI HAKEMLİ
TASARIM MİMARLIK DERGİSİ
INTERNATIONAL REFEREED
JOURNAL OF DESIGN AND ARCHITECTURE
PRINT ISSN: 2148-8142 - ONLINE ISSN: 2148-4880
Şekil 1. İskender Paşa Camii Planı, 
(1529). (Tuluk, 2007: 23)
Yapıdan  ilk  bahseden  seyyah Aşık  Mehmet 
caminin  yerini  tanımladıktan  sonra  “kurşun 
örtülü, tek parça kubbeli taştan yapılmış bir 
bina” olduğundan ve “tuğladan yapılma düz-
gün bir minaresi” olduğundan bahsetmektedir 
(Usta, 1999: 43). Evliya Çelebi ise 1640’da 
gördüğü  camiyi  caminin  kurşun  kaplamalı 
kubbesinden  kaynaklanmış  olacak  ki  “yek-
pare  mavi  kubbeli”  olarak  tanımlamaktadır 
(Usta, 1999: 55). Feruhan Bey, İskender Paşa 
Camii’nden “Meydan Camii” olarak bahset-
mektedir (Usta 1999: 131).
İskender Paşa Medresesi (H. 936-M. 1529)
İskender  Paşa  Medresesi’nin  kurucu-
su,  Yavuz  Sultan  Selim’in  mirlivası  olan 
İskender  Paşa’dır.  Medrese,  Hatuniyye 
Medresesi’nden daha küçüktür (Yücel, 1988, 
62).
Bugünkü  Belediye  binasının  doğu  cephesi-
ne bitişik olan iki katılı medrese, Trabzon’da 
yakın yıllara kadar ayakta kalabilen en eski 
medreselerden biriydi. Cephesi kuzeye gelen 
U  şeklinde  bir  planı  bulunmaktaydı.  Güney 
tarafında ise İskender Paşa Cami bulunmak-
taydı.  Bugünkü  şoseye  bakan  kısım  taştan, 
diğer  kısımları  ise  ahşap  yapılı  bir  eserdi 
(Horuloğlu, 1983: 105).
Cami üzerindeki kitabede, tarih deyimi olan 
‘Menzil-i  Hayr’ın  ebced  hesabıyla  vereceği 
sayıdan bir sayı çıkarılarak yapım tarihi bu-
lunabilmektedir. Bu hesap sonucunda ortaya 
çıkan tarih, Hicri 936 (M. 1529) olmaktadır 
(Goloğlu,  2013,  49).  Medresenin  yapımına 
ait kitabe olmadığı için kesin bir tarih tespiti 
yapılamamaktadır (Albayrak, 1999: 39).
Horuloğlu eserinde 1523, bir yerde de 1529 
tarihlerini  (Horuloğlu,  1983:  105),  Yücel, 
kaynak  belirtmeksizin  H.  930-  M.  1523  ta-
rihini  vermektedir  (Yücel,  1988:  62).  Uraz 
makalesinde Trabzon medreselerinin listesini 
verirken İskender Paşa Medresesi’nin yapım 
tarihini değil, onarım tarihini vermiştir (Uraz, 
1957: 17). Şevket de bu medreseden yapım 
tarihi  vermeden  söz  etmiştir  (Şevket,  2000: 
152).
Uraz, makalesinde Medresenin H. 1261 (M. 
1845)  de  Rusumet  Nazırı  Rahmi  Efendi  ta-
rafından  sonradan  yaptırıldığını  belirtmiştir. 
Bu zaman içinde medresenin yeniden yapıl-


MTD
www.mtddergisi.com
ULUSLARARASI HAKEMLİ TASARIM VE MİMARLIK DERGİSİ
Ocak  /  Şubat / Mart  / Nisan  2017 Sayı: 10 Kış - İlkbahar 
INTERNATIONALREFEREEDJOURNAL OF DESIGNANDARCHITECTURE
January / February / March / April 2017 Issue: 10 Winter – Spring
ID:166 K:271
ISSN Print: 2148-8142 Online: 2148-4880
 (ISO 18001-OH-0090-13001706 / ISO 14001-EM-0090-13001706 / ISO 9001-QM-0090-13001706 / ISO 10002-CM-0090-13001706)
(Marka Patent No / Trademark
(2015/04018 – 2015/GE/17595)
279
ULUSLARARASI HAKEMLİ
TASARIM MİMARLIK DERGİSİ
INTERNATIONAL REFEREED
JOURNAL OF DESIGN AND ARCHITECTURE
PRINT ISSN: 2148-8142 - ONLINE ISSN: 2148-4880
mış gibi tamir edilmiş olması olasıdır (Uraz, 
1957:  17).  Saffet  Paşa’nın  Trabzon  Valiliği 
(1874-1875) ilk yılında medrese onarılmış ve 
gelir getirmesi için de medrese binasının al-
tında  birkaç  dükkan  yaptırılmıştır  (Goloğlu, 
2013: 194).
Evliya  Çelebi  Seyahatnamesi’nde  medrese-
den  “Cami  bahçesinin  kuzeyinde  odalarla 
süslü, ma’mur bir öğrenim yeridir ki talebe-
sinin belirli aylığı vardır. Evkafı çoktur” şek-
linde bahsetmektedir (Çelebi, 2011: 173).
İskender  Paşa  Medresesi  iki  katlı  olup,  her 
iki  katında  tahminen  15-20  kadar  küçük 
odacıklar  bulunmaktaydı.  Cami  avlusundan 
dik bir taş merdivenle çıkılan bu medresede 
60  kadar  molla  öğrenim  görebilmekteydi. 
Kuruluşundan itibaren birçok tamiratlar gör-
müş olan yapı, Türkiye genelinde medreseler 
kapatılıncaya kadar aralıksız öğretime devam 
etmiştir.
Cumhuriyet  döneminde  boşaltılan  bina,  bir 
müddet hizmet dışı kalmış, sonradan odaları 
evi olmayan işçi ve çalışanlara kiralanmıştır. 
1950  sonrasında,  cami  çevresi  düzeltilirken 
sapasağlam olan medrese yıktırılmış ve sade-
ce ana giriş kapısı ayakta kalmıştır. Yücel’in 
“medreselerin  kapatılmasından  sonra  kendi 
yazgısına terk edilerek yıkılmış, yerine bazı 
yapılar yapılmıştır” ifadesi yanlıştır; yıkılan 
medresenin yerine bina yapılmayıp cami av-
lusu olarak bırakılmıştır (Yücel, 1988: 62).
İskender Paşa Çeşmeleri
Trabzon’da  uzun  yıllar  hizmetler  veren  ve 
günümüze  kadar  gelebilen  eserler  bırakan 
İskender  Paşa’nın  adını  taşıyan  üç  çeşme 
bulunmaktadır.  Bu  çeşmelerden  ilk  ikisini 
İskender  Paşa,  üçüncüsünü  de  ölümünden 
sonra, kuvvetli bir ihtimalle onun adına ak-
rabaları yaptırmıştır (Horuloğlu, 1983: 130).
I. İskender Paşa Çeşmesi (H.925-M. 1519)
Bu  çeşme,  İskender  Paşa  Mahallesi’nde, 
İskender Paşa Camisi’nin doğu tarafında bu-
lunmaktaydı. Mustafa oğlu İskender Paşa’nın 
ikinci Trabzon valiliği zamanında H. 925 (M. 
1519) yılında yaptırılmıştır. 
Çeşmenin  suyu  Kavak  Meydanı  Mahalle-
si’ndeki  derin  bir  galeriden  gelmekteydi. 
“İskender Paşa Suyu” denilen bu su Kırzade 
Çeşmesi  tarafından  da  kullanılmaktaydı. 
Trabzon şehir suyu tesisleri yapılmadan önce, 
uzun yıllar menba suyu olarak kullanılmıştır 
(Horuloğlu, 1983: 130).
Orijinal cephesi eyvan şeklinde oval bir ke-
mere  sahip  olan  çeşmenin  kemerinin  içinde 
kitabesi  bulunmaktaydı  (Karpuz,  1989:  68). 
Sonraki  yıllarda,  çeşmenin  yanına  ve  üzeri-
ne  yapılan  ilaveler  yıktırılarak  1968’de  iki 
cephesi beyaz mermerle kaplanmıştır. 1984-
1988 yıllarında çevrenin düzeltilmesi ve ga-
raj inşaatı sırasında çeşme temelden yıktırıl-
mıştır. Eylül 1995’te eski yerinden biraz daha 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   121   122   123   124   125   126   127   128   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə