İrfan öĞretileri ermiŞleriN ermiŞİ hermes thot



Yüklə 48,56 Kb.

tarix17.11.2018
ölçüsü48,56 Kb.


A N A D O L U   A Y D I N L A N M A   V A K F I

 

     



                                                            | 

1

 



 

 

 



 

 

İRFAN ÖĞRETİLERİ 

ERMİŞLERİN ERMİŞİ HERMES THOT 

Metin Bobaroğlu 

 

 

İki  binli  yıllara  girdiğimiz  söylenen  bugünlerde  tüm  dünyada  olduğu  gibi  ülkemizde  de 



heyecanlı  kutlamalar  yapıldı.  Ortak  bir  kabul  ve  mutluluğu  paylaşmak  çok  güzel.  Dünya 

insanının bu tür barış ve mutluluk kutlamalarına çok gereksinimi var doğrusu. Ancak başka 

bir yönüyle bakıldığında insanlık tarihi geçtiğimiz bin yıl içine sıkıştırılmış olmuyor mu?  

 

Bu milenyumlu (bin yıllı) tarihlerin başlangıcı milat (doğum) olarak kabul edilmiştir. Milat yani 



İsa’nın doğumu, tüm insanlık tarihi için bir dönüm noktası olduğunda, bütün tarihsel olaylar 

bu referansa göre tanımlanacaktır. İnsanlık tarihinin merkezinde İsa’nın doğumu vardır ve o 

doğum sıfır noktasıdır. Artık her şey ondan önce ve ondan sonra olarak anlam taşıyacaktır. 

 

Hıristiyan  Avrupa  merkezli  dünya  görüşleri  için  milenyumun  taşıdığı  anlam,  yalnızca  bir 



takvim olayı değildir.  

 

İsa  Mesih  insanlığı  günahtan  kurtarmak  için  Tanrı  tarafından  yeryüzüne  gönderilmiş  ilk 

“günahsız  insandır”,  inancı  onu  tarihin  merkezine  oturtuyor.  Diğer  inanç  ve  uygarlıklarda 

başlangıç  mitosu  ile  ilgili  tarihe  konmuş  referanslar  farklı  olmakla  birlikte,  egemen  Batı 

uygarlığının etkisiyle miladi takvim tüm dünyanın ortak referansı haline gelmiştir. 

 

Biz de pergelin sabit ucunu bu noktaya batırarak, diğer serbest ucunu açabildiğimiz ölçüde 



tarihin derinliklerine seyahat edeceğiz.  

 

Kimi zaman yeryüzünün akarsularında coşacağız, kimi zaman göllerde mola vereceğiz, kimi 



zaman  da  okyanusların  enginliğinde  dinleneceğiz.  Zaman  zaman  kaynaklardan  su  içeceğiz, 

zaman zaman yeraltı sularının gizeminde dolaşacağız. 



 

“Kültür” en geniş tanımıyla, yaşam biçimini gösterir. Kültür, “insan–doğa” ve “insan–insan” 

ilişkilerinin  toplamıdır.  Kültürü  belirleyen  “üretim–tüketim–paylaşım”  ilişkileridir.  Kültür 

insan tarafından üretilmiş, nesilden nesile aktarılmış bir “ikinci doğa” niteliğindedir. Öyle ki, 

insan  nasıl  doğal  çevreyle  kuşatılmışsa  o  denli  de  kültür  çevresiyle  kuşatılmıştır.  Kültürler 

“bilim, sanat ve felsefeyle” inceden inceye işlenerek rafine edilirler ve ortaya “yüksek yaşam 

biçimleri” olan “uygarlıklar” çıkar.  

 

Kültür daha çok gelenek, görenek, töre ve alışkanlıklara sinmiştir. İnsana “bilinç dışı” bir veri 



olarak etki eder.  

 

Uygarlık ise “bilinçli bir  üretim” olarak  kültürün içinden doğar ve döner, kültüre katılır. Bu 



nedenle  kültürler  karşılaştıklarında  “içlerine  kapanmasına”  karşın,  uygarlık  doğduğu 

kültürden diğerlerine geçerek “yayılır ve evrenselleşir.” 




A N A D O L U   A Y D I N L A N M A   V A K F I

 

     



                                                            | 

2

 



 

 

 



 

 

Her  kültür  içindeki  birey,  uygarlıkla  tanıştıkça  diğer  kültürlere  açılır  ve  insanlığın  ortak 



uygarlığına  katıldıkça  da  ondan  pay  alır.  Böylece  yerel  sınırlarını  aşarak  kendini  dünya 

insanı” olarak algılamaya başlar.  

 

Bir  başka  deyişle  “uygar  insan”,  dünyanın  neresinde  ve  hangi  kültürde  üretilirse  üretilsin, 



“insanlık değerlerine sahip çıkan, onu benimseyen ve yaşamına katan insandır.” 

 

Biz, kırka yakın farklı kültürü bünyesinde barındıran Anadolu insanıyız. Anadolu, Doğu ve Batı 



kültürlerinin  ve  uygarlıklarının  bir  araya  geldiği  ve  etkileştiği  çok  yoğun  bir  ortam  ve 

kavşaktır. Bu nedenle dünya uygarlıklarını algılamak ve yorumlamakta Anadolu insanı rakipsiz 

yetenektedir kanısındayım. 

 

Dünya  kültür  ve  uygarlıklarını,  özellikle  bizim  de  bir  yönüyle  içinde  bulunduğumuz  Batı 



uygarlığını derinden etkileyen bir öğretiyi ve bir kişiyi tanıtmakla işe başlayacağım. Bu öğreti 

Hermetizm ve bu kişi de Hermes Thot’tur. 

 

Hermes Thot, kendinden sonra gelen dinleri, mistik akımları etkilediği kadar sanat, bilim ve 



felsefeyi de derinden etkilemiştir. Kimdir bu Hermes? 

 

Hermes,  eski  Mısır’ın  büyük  ermiş–filozofu  bir  kişidir  ve  Antik  Mısır  uygarlığına  damgasını 



vurmuş bir mürşit (inisiyatör) olarak bilinir. Mısır’da bulunan milattan önce üç bin yıllarına ait 

yazmalarda Hermes’in “Tanrılar Dönemi” denilen bir dönemde yaşadığı söylenmektedir. Bu 

da onun en eski öğreticilerden olduğunu göstermektedir. Ona Hermes adını Yunanlı yazarlar 

vermiştir. İskenderiyeli Clément ve Asklepios’un eserlerinde ondan Hermes Trimegistes diye 

söz edilir. Trimegistes, “üç kez bilge” demektir. 

 

Hermes  Eski  Yunan’da  tanrılaştırılmıştır.  Latinler  de  ondan  Merkür  Trimegistes  olarak  söz 



etmişlerdir. Araplar, Herms-i Heramise diye ondan alıntılar yapmışlardır.  

 

İslam dünyasında ise İdris diye bilinmektedir. Terzi mesleğinin kurucusu da sayılan bu bilge 



kişi  Terzi  Hermes  diye  de  ün  salmıştır.  Zaten  İdris  sözcüğünün  anlamı  da  terzi  demektir. 

Yunus Emre bir şiirinde ondan “İdris nebi hülle biçer, gezer Allah deyu deyu” diye söz etmiştir. 

 

Hermes’in Mısır dilindeki adı ise Thot’tur. Thot’un terziliği, tasavvuf ve gnostik öğretilerde dış 



anlamıyla değil, daha çok iç anlamıyla benimsenmiştir; yani o insanlara “inisiyasyon” yoluyla 

“hal elbisesi” giydirmektedir. 

 

Hermes  sözcüğü  Ermes,  Hermis  ve  Heramis  biçimlerinde  de  söylendiği  gibi  Anadolu 



Türkçesine  de  “Ermiş”  olarak  girmiş  ve  “Tanrı’ya  kavuşma  halinin”  bir  adı  olarak 

benimsenmiştir. Böylece tasavvufun en temel kavramı ve amacı “ermiş” olmuştur. 

 

Hermes’in öğretisi Antik Mısır’da Theb ve Memphis tapınaklarında halka kapalı ve yalnızca 



inisiye olmuş kendi üyelerine derece derece sunulmaktaydı. 

 

Bu öğreti üç temel üzerine inşa edilmekteydi:  




A N A D O L U   A Y D I N L A N M A   V A K F I

 

     



                                                            | 

3

 



 

 

 



 

Birincisi  “kavramsal”  olup  “akla”  hitap  etmekteydi,  ikincisi  “simgesel”  olup  “sezgiye”, 

üçüncüsü “mistik” olup “iç görüye” ve “iç deneyime” hitap etmekteydi.  

 

Kavram, sezgi ve iç deneyim yoluyla kişi değiştirilip, yeniden doğuma ve yeniden yapılanmaya 



dönüştürülüyordu.  Böylece  herkesin  bilmediği  sırlara  vakıf  bir  ermişler  topluluğu 

oluşturulmuştu.  

 

Bu  ermişler  topluluğu  İskenderiyeli  Clément’in  bildirdiğine  göre,  Hermes’e  ait  kırk  iki 



kitaptaki bilgilerle donatılıyordu. Bu kitaplardan bir kısmı dinsel metinler, bir kısmı yönetimle 

ilgili  bilgiler,  bir  diğer  kısmı  astronomi,  astroloji,  kozmografya,  coğrafya,  geometri  ve 

matematiğe ait bilgileri içeriyordu. Bu kırk iki eser bir bakıma ilk ansiklopedi niteliğindedir. 

 

Antik  Mısır  dili,  İbrani  ve  Arabî  diller  gibi  niyet  (intentional)  dilleridir.  Yazılırken  sessiz 



harflerle yazılır, okunurken ise “seslendirilir.” Grek ve Latin dilleri ise ünlü ve ünsüz harflerle 

birlikte yazıya geçirilirler. 

 

Bu  dil  özelliğine  bağlı  olarak  Yunancada  Hermes  diye  yazılan,  Mısır  dilinde  HRM  diye 



yazılmaktadır ve Hiram diye ünlendirildiğinde “nûrlanmış” anlamına gelmektedir. Ra; Güneş, 

Işık, Nûr anlamına geldiği için Hiram; “Ra’ya ermiş, Nûr’a kavuşmuş” demektir. 

 

Hermetik öğretinin simgesel yöntemi dil ile bütünleştirilmiştir. Yirmi iki harften oluşan Mısır 



alfabesinin her harfi, bir sırrın simgesi olarak kodlanmıştı. Ayrıca her harf bir sayıya karşılık 

geliyordu.  Her  harf  ve  sayı  da  üçgenlerle  gösterilen  üçlü  bir  yasaya  bağlıydı  ki  her  birinin 

Lâhut  âleminde,  akıl  âleminde  ve  madde  âleminde  birer  yansıması  bulunduğu  gösterilmiş 

oluyordu. 

 

Bu yöntem daha sonra İbrani mistisizminde Kabala ve Zohar’da ve İslam tasavvufunda Ebced 



ve Hurufilikte kullanılmıştır. 

 

Örneğin, bir sayısına karşılık alfabenin ilk harfi (Alfa, Alef, Elif vb.)  



Lâhut âleminde: Kendisinden bütün eşyanın çıktığı “saltık varlık”a;  

Akıl âleminde: Sayıların kendinden çıktığı ve birleştiği “bir” sayısına;  

Maddi ve Doğal âlemde: Göreli varlıkların baştacı olan “insan”a karşılıktır. 

 

Bu  ilk  harfin  sırrı  elinde  asa,  başında  altın  taç,  sırtında  beyaz  bir  giysi  bulunan  bir  bilge 



biçiminde betimlenmekte idi. Asa amirliğe; Altın Taç evren nûruna; Beyaz Giysi de saflığa ve 

temizliğe işaret ediyordu. 

 

Daha önce belirttiğimiz gibi Hermesçilikte üçgen özel bir simge olarak kullanılmaktaydı. 



 

Bunun nedeni “anlayış (irfan) gözünün açılması” için birbirini bütünleyen kavramların üçlü 

bir dizge” olarak kullanılıyor olmasıydı. 

 

Örneğin;  




A N A D O L U   A Y D I N L A N M A   V A K F I

 

     



                                                            | 

4

 



 

 

 



 

      


      

 

 



Hermes’e  göre  mistik  deneyimlerin  amacı insanın  özgürlüğüdür.  Bu  özgürlük,  insanın  nefsi 

arzulardan arınarak asıl kaynağa ilahi nûra kavuşarak şuurlanmasıdır. 

 

Şimdi de Hermes’in öğretisiyle ilgili kendi sözlerine bir bakalım: 



 

Asıl insan Nûr’dur. İnsanlar bu nûru tanımazlar ve onu fark edemezler; ancak hakikat budur. 



Nûr her yerde, her kayada ve her taşta vardır. Bir insan nûr olan Osiris ile birleştiğinde, tikel 

tümelle birleşmiş olur ve o zaman nûru, o perdeler arkasında gizlense de yine her şeyi görür. 

 

Başka  her  şey  geçicidir,  ancak  nûr  süreklidir.  Nûr  insanın  hayatıdır.  Her  insan  için  bu  nûr 

kendisine her şeyden daha yakındır. 

 

Bir insan bilgi ile törenlerin ve ayinlerin (ritüel) üstüne yükselir ve Osiris’e ererse, Nûr’a, o her 

şeyin başlangıcı ve sonu olan ve baştan başa nûr ile çağlayan AmonRa’ya varır.” 

 

Ra: Nûr, Güneş, Işık 



Osiris: Tümel Zekâ 

Am-On-Ra: Kozmik Sevgi Güneşi 

 

Hermesçi mistikler, kendilerini bütün varlıklarla birlik halinde görürler. Onların elde ettikleri 



ruhsal  arınma  ve  aydınlanma,  onlara  evren  ile  ortaklık  şuurunu  getirir.  Bu  tür  ermişlerin 

biricik görevi de ayırmaksızın herkese ve her şeye iyilikte bulunmaktır. 

 

Hermes  diyor  ki:  “Osiris  semadadır,  fakat  Osiris  aynı  zamanda  her  insanın  kalbindedir. 



Kâlpteki Osiris, semadaki Osiris’i tanırsa o zaman insan tanrısal bir ermiş olur ve parçalanan 

Osiris tekrar toplanır.” 

 

Hermes, onu izleyenlere yaptığı her konuşmanın sonunda şöyle demekteydi: 



 

İnsanlar  ölümlü  tanrılar,  tanrılarsa  ölümsüz  insanlardır.  Nûr  sizsiniz  ve  bu  nûr  daima 



parlasın.” Hermes’in bu sözleri tapınakların kapılarına işlenmişti. 

 

Hermes öğretisinde insan yedi mertebeden oluşmuş bir varlıktır: 



 

1. Shat: Maddi beden  

2. Ank: Hayat kuvveti  

3. Ka: Astsal nûr, Kâlp  

4. Hati: Hayvansal ruh  



A N A D O L U   A Y D I N L A N M A   V A K F I

 

     



                                                            | 

5

 



 

 

 



 

5. Sheybi: Kutsal ruh  

6. Bai: Akli ruh  

7. Kon: İlahi ruh  

 

Hermetik  yolcu  için  en  son  gaye  nûra  kavuşmaktır.  Bunun  için  üç  aşamalı  bir  eğitim 



uygulanırdı: 

 

1. Beden eğitimi  



2. Hayvansal ruh eğitimi 

3. İnsani ruh eğitimi  

 

İnsan  ancak  insani  ruh  eğitiminden  sonradır  ki  evrenin  görünmez  kuvvetleriyle  ilişkiye 



geçebilir  ve  gayb  âleminden  feyz  alabilir.  Bu  yolla  nefsine  egemen  olur  ve  ilâhi  özgürlüğe 

kavuşabilir  ve  ancak  böyle  bir  kimsedir  ki  diğer  insanları  irşat  edebilir. 

Hermes’in öğrencilerine öğüdü şuydu: 

 

İlim  kuvvetin,  iman  kılıcın,  sükût  da  delinmez  zırhın  olsun.  Hakikati  herkesin  anlayış 



derecesine göre açıkla. Ruh üstü örtülü bir nûrdur ki ancak Aşk ile ebedi olarak parlar; aşksız 

ise sönüp gider.” İşte ermişlerin ermişi Hermes böylece öğretisini Aşk ile noktalamıştı. 

 

 



KAYNAKÇA 

Felsefe Ansiklopedisi, Cemil Sena Ongun 

Felsefe Sözlüğü, Orhan Hançerlioğlu 

Tasavvuf Tarihi, Cavit Sunar 

Tasavvuf Felsefesi, Cavit Sunar 

Tasavvuf Tarihi, M. Ali Ayni  

Document Outline

  • İRFAN ÖĞRETİLERİ
  • ERMİŞLERİN ERMİŞİ HERMES THOT



Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə