İYİRMİ ÜÇ yeniyetmə



Yüklə 0,83 Mb.
səhifə17/19
tarix30.12.2017
ölçüsü0,83 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19

Dördüncü fəsil: Qış


1983-cü ilin yanvar ayında donmuş Braziliya ətlərindən və sudan ibarət bozbaşı yeyib qabları yuduq. İraqlı zabit gəlib əvvəlcə qocaları, sonra isə cavanları salamladı, əsirlərin sayını dəftərçəsinə qeyd etdi, Casim Çirku qapını arxadan qıfılladı və biz yataq paltarlarımızı geyinib dərslərimizlə məşğul olmağa başladıq. Bu zaman bir mikroavtobus gəlib düşərgənin ştabının önündə dayandı. O, bəlkə də altı ay öncə bizi Əl-Rəşid qarnizonundan Rəmadiyə gətirən mikroavtobus idi.

Məni soyuq tər basdı. Qorxdum. Boğazım qurudu. Hülqumum o qədər böyüdü ki, az qaldı nəfəs yolumu kəssin. Nə üçün qorxaq olmuşdum? Əməliyyat gecəsi minalanmış sahədə qorxmurdum. Dindirmə otağında Fuad və İsmayıldan da bu qədər qorxmamışdım. O anda nə olmuşdu ki, qəhərlənmişdim, qulaqlarım qızarmışdı və ürəyim bərk döyünürdü?

İllər öncə kəndimizdən Cirofta qədər yüzkilometrlik yolda vanetin üstündə otururdum. Maşın kələ-kötür yollarda bir saat gedirdi. Sürətazaldana çatanda sürücü birdən tormoza basırdı və biz başdan-ayağa toz-torpağa bələşirdik. O anda səsboğucunun kəskin benzin iyi toz-torpağa qarışıb boğazıma gedirdi. Belə vaxtlarda badamcıqlarım böyüyürdü, ürəyim sıxılırdı, maşının üstündən yerə qusurdum. Mikroavtobus tikanlı məftillərin arxasında dayananda və nəzarətçilər düşərgənin darvazasından içəri girib bizim kameraya sarı gələndə də eynilə həmin halı yaşadım.

Kameranın qapısı açıldı. Casim Çirku və nəzarətçi Həmid içəri girdilər. Həmişəki kimi qaşqabaqlı olan və bığını çeynəyən Həmid kamera başçısına dedi: “Kazim, onlara de beş dəqiqəyə koridorda olsunlar. De ki, əyinlərindəki paltardan başqa heç nə götürməsinlər”.

Beş dəqiqədən sonra onun dediyi formada koridorda idik. Bizi darvazaya sarı apardılar. Pəncərələrin arxasından keçə-keçə Seyid Məhəmməd Hüseyni, Məhəmmədrza Raşidi, Əli Benavənd, Seyid Hisam və digər yoldaşlarla sağollaşdıq. Hər bir pəncərənin önündən keçəndə bir xahiş eşidirdik.

- Əsirlərin salamını imama çatdırın.

- Salamat gedin! Allah sizə yar olsun!

- Bizim əvəzimizə də ayranla kabab-plov yeyərsiz.

- Məktub yadınızdan çıxmasın, şəkillə.

- Döyüşçülərə deyin ki, onları gözləyirik.

Günəş batırdı. Düşərgənin səsucaldanları yandırıldı və Minşavi Zümər surəsini oxumağa başladı. Abbas Purxosrovani dedi: "Mənsur, bəs bunlar?" Hüseyn Qazizadə dedi: "Odur, gəlirlər".

Mənsur, Həmid, Həsən və Yəhyanı üçüncü korpusdan gətirdilər. Görüşüb-öpüşdük. Dəyişmiş, sanki böyümüşdülər. Həqiqətən, böyümüşdülər. Yəhya ilə Həsənin saqqalı çıxmışdı, Mənsurla Həmidin isə hələ yox. Bir ay idi onları görmürdük.

Mikroavtobusu görəndə canıma düşən qorxu və iztirab yox olmuşdu. Düşərgədən çıxmazdan öncə qapıçıların otağında bir-bir bədənimizi yoxladılar, sonra bayıra çıxıb yerdə oturduq. Yəhya Kəsainin yoxlanışı həddən artıq sürdü. Biz nigaran qaldıq. Abbas Mənsurdan soruşdu: "Mənsur, iyirmi dördüncü kameradan özü ilə nəsə gətirmiş olmasın”. Mənsur dedi: "Şüar əzbərləməli idik. Məsud Rəcəvinin və Bəni-Sədrin əleyhinə ingilis və fransızca bir neçə şüar əzbərlədik ki, bizi Fransaya aparsalar, Paris hava limanında bekar qalmayaq. Olmaya həmin şüarları tutublar?! İyirmi dördün uşaqları bizə öyrətmişdilər".

Nəzarətçilərin biri qatlanmış kiçik bir kağızla bayıra çıxdı. Yəqin ki, Yəhyadan götürmüşdü. Kağızı tabe olduğu zabitə göstərdi. Yəhya hələ qapıçıların otağında idi. İraqlılar çətinliklə kağızı açıb oxudular: "Xomeyni, ey imam! Xomeyni, ey imam!"

"Xomeyni" sözünü görüb qəzəbləndilər. Qapının önünə atdıqları kabelləri götürüb otağa cumdular. Hamımız astadan Yəhya üçün dua edirdik. Axırıncı əsgər kabelini götürüb içəri girəndə Yəhyanın qışqırtısı gəldi. Kabelin insan bədəninə vurulmasının səsi get-gedə bərkiyən yağış səsi kimi eşidilirdi. Qulaqlarımı bərk tutdum ki, Yəhyanın dərdli nalələrini eşitməyim. Yağış dayanandan sonra Yəhya axsaya-axsaya bayıra çıxdı. Bizdən bir az aralıda yerə oturtdular. Nəzarətçi Həmid bizi saydı və mikroavtobusa sarı yollandıq. Yəhyadan başqa hamımız mindik. Hava tamam qaralmışdı. Mikroavtobusun pəncərəsindən əsirlərin kameralarda get-gəlini görürdüm. Azadlıqlarına qibtə edirdim. Minşavi isə bu ayəyə çatmışdı: "Rəblərindən çəkinib təqvalı olanlar da dəstə-dəstə cənnətə gətiriləcəklər".31

Yəhyanı bizi müşayiət edən qara cipin arxasındakı üstüaçıq baqaja atdılar. Mikroavtobus hərəkətə başladı, Fərat çayı üzərindəki körpüdən keçib Rəmadi şəhərini arxada qoydu. "Bağdad 100 km" yazılmış yol nişanından anladıq ki, Bağdada doğru gedirik.

Bağdad... Bağdad... Bu ada çox nifrət edirdim. Bu söz nə qədər vahiməli idi! Bundan ağrılı, üfunətli və darıxdırıcı bir söz bilmirdim. Necə pis qoxusu vardı Bağdadın; xəstəxanada iynə vurulan otağın qoxusu, gün görmədən quruyan paltarın qoxusu, laxta qan qoxusu, barıt qoxusu, Fuadın səfeh odekolonunun qoxusu!

Rəmadi şəhərini arxada qoyduq. Azca sevincimiz vardısa, Mənsur, Həsən və Həmidi yenidən gördüyümüzə görə idi. Yəhyanın döyülməsi və Bağdadda başımıza gələcəyini ehtimal etdiyimiz hadisələr hamımızı çox dilxor etmişdi. Yəhyanı aparan qara cip bizdən öndə hərəkət edirdi.

Mikroavtobusun işığı cipin üzərinə düşdü. Döyülmüş və tək qalmış Yəhyaya ürəyim yandı. Qorxurdum ki, Bağdada çatanda onu bizdən ayırar, ya da başına bir bəla gətirərlər.

Mikroavtobusda hamıdan fərqli olaraq, Mənsur həmişəki kimi pozitiv idi, iyirmi dördüncü kameradakı xatirələrindən danışırdı: "İyirmi dördün uşaqları ingilis və fransızca çoxlu şüarlar öyrətdilər ki, bizi Fransaya aparsalar, orada Bəni-Sədrin və Rəcəvinin əleyhinə şüar verək. İyirmi dördüncü kameranın əsirlərinin düşündüyü bu fikir yaxşı fikir idi. Onlardan ingilis və fransızca bilən birisi bizim Fransa vasitəsilə İrana yollanacağımızı qəzetdən oxuyub kağıza şüarlar yazaraq əzbərləmələri üçün Mənsura və Həmidə vermişdi”.

Mənsura dedim ki, oxu görüm fransızcadan nə öyrənmisən? O, fransızca nələrsə dedi, amma biz "Bəni-Sədr", "Rəcəvi", "Səddam" və "İran" sözlərindən başqa heç nə anlamadıq. Özü tərcümə etdi: "Bəni-Sədr və Rəcəvi xaindirlər. Ölüm olsun Rəcəviyə! Ölüm olsun Bəni-Sədrə! Ölüm olsun Səddama! Yaşasın İran!"

Bayırda hər yer qaranlıq idi. Sürücü Ümm-Gülsümün mahnısını dinləyir və bəzən yanında oturmuş bığlı və yekəqarın əsgərlə danışırdı.

Yəhya hələ maşının arxasında məzlumcasına oturmuşdu. Maşın sürətazaldandan keçəndə o da əlibağlı atılıb düşürdü. Ona ürəyim yanırdı. Maşının arxa oturacaqları boş olsa da onu baqajda yerə uzatmışdılar. Bağdada 10 km. qalanda Həsən, Həmid və Mənsurun iyirmi dördüncü kameradakı xatirələri bitmişdi. Bizi gözləyən qaranlıq gələcəyə dair narahatlıq yenidən şiddətləndi. Mikroavtobus Bağdadın küçələrindən keçib hər iki tərəfində qədim top arabası olan qapının önündə dayananda qeyri-iradi olaraq hamımız bir ağızdan dedik: "Yenə istixbarat".

Altı ay qabaq bu darvazadan İraq Müdafiə nazirliyinin böyük həyətinə daxil olanda istixbaratın zindanı haqda heç bir təsəvvürüm yox idi. Amma həmin gecə bilirdim ki, bir qədər irəlidə iki üçbucaq zindana gedən bir küçə var. Bu zindanlarda ürəyi daş kimi, ya da daşdan da bərk olan İsmayıl adlı bir adam var. Dustaqlara o qədər işgəncə verib ki, gecələr yuxuda kabus görüb çığırır. Bilirdim ki, zindana getmək üçün sonunda işgəncə otaqları yerləşən bir küçədən keçmək lazımdır. Küçənin sağında bir divar var. Divardakı kondisionerlərin səsi pətək arılarının səsi kimi havada dolaşır. Bilirdim ki, bu darıxdırıcı yerlərdə üçbucaq zindanların birində köhnə pambıq bir döşəyin üzərində mehriban bir kişi yatır. O, güman etməz ki, bir neçə dəqiqədən sonra bizimlə görüşəcək. O kişi Molla Salehdir.

Küçədən keçdik. Fuadın dindirmə otağının yanından keçəndə həmin acı günün xatirəsi gözlərim önündə canlandı. O gün iraqlı İsmayıl məni döymüş, iranlı Fuad isə söymüşdü. İsmayılın kabelinin göy rəngi üç ay bədənimdə qalandan sonra yavaş-yavaş itdi. Fuadın söyüşlərinin acısı isə unudulası deyil; heç zaman!

O soyuq qışda daha kondisionerlərin səsi gəlmirdi. O saatda işgəncə verilən dustaqların qışqırtısı da eşidilmirdi.

Küçədən keçdik. Zindana girən kimi Saleh sevinc və həyəcanla bizi qarşılayıb ucadan dedi: "Səlli əla Muhəmməd... Yenə siz?" Öz tərzi ilə dedik: "Ha, molla, yenə biz!" Altı ay ərzində sanki altı il qocalmış Saleh gülüb dedi: "Bunlar hələ sizdən əl çəkməyiblər?"

Zindanda Salehdən başqa heç kəs yox idi. Əgər olmuşsa da, bizdən qabaq yanaşı zindana köçürülmüşdülər. Hər yer əvvəlki kimi idi; soyuq və cansız. Hündürdəki pəncərəni müşəmbə ilə örtmüşdülər ki, soyuq girməsin. Qara və çirkli ədyallar daha da qaralmış və hələ də zindanın yerinə sərilib qalmışdı. Polkovnik Təqəvi ilə digər zabitlərin yeri boş idi. Şirazlı zabitin muğamlarını xatırladım. Tehranlı zabit isə çiynində səhəng olan bir qadın yaradıb Salehin başı üstündəki quru süd qutusunu üzərinə qoymuşdu. Divarda günləri sayan xətlər çoxalmışdı.

Axsaya-axsaya zindana gəlmiş Yəhya ilə görüşüb halını soruşurduq ki, bir əsgər içəri girib əlindəki kağıza baxdı və dedi: "Yəhya kimdir?"

"Yəhya tanınmamalıdır!" Bu fikir ildırım sürətilə hamımızın beynindən keçdi. Yəhya Qeşmi, kimsənin onu axtarmadığını bilə-bilə dedi: "Yəhya mənəm". Bu zaman həmin əsgərin arxasınca içəri girmiş bığlı və yekəqarın əsgər dedi: "Yox, bu deyildi, ağ idi". Uşaqların biri qalxıb dedi: "Mənim adım da Yəhyadır". Üçüncü adam da qalxıb dedi: "Yəhya mənəm".

On nəfər ayağa qalxıb özünü Yəhya kimi təqdim etdi. Əsl Yəhya isə hamının arxasında yerə uzanmışdı. İraqlı əsgərlər bir-birinə nəsə deyib zindandan çıxdılar. Təhlükə sovuşdu. Seyid Əli Nurəddini Yəhyaya dedi: "Yəhya, deyəsən, düşərgənin əsgərləri tapşırmışdılar ki, bu gecə yaxşı Bağdad dəyənəkləri yeyəsən, amma aradan çıxdın".

Salehin eşitdikləri


Bağdad zindanında əsirliyimizin yeni dövrü başlandı. Qış olsa da, zindanın soyuğu dözülməz deyildi. Saleh ağ uzun ərəb donunun üstündən İraq əsgərlərinin qış geyimi olan yaşıl yun gödəkcə geyinmişdi. Küçədən kabel səsi və dustaqların qışqırtısı eşidilirdi. Tək halda, ya da iki-üç nəfərlik qruplarda əsir düşən iranlılar zindanın həyətində dindirilir və düşərgəyə aparılırdılar. Bizim qonşuluğumuzda saxlanan fərari İraq əsgərlərinin sayı yenə də çox idi.

Gəlişimizdən iki-üç gün ötməmiş dərzi yenə peyda olub ölçülərimizi götürdü. Dərzi gedəndənə sonra Saleh eşitdiklərini bizə danışdı. O, dedi: "Bunlar gec, ya tez sizi Fransaya, ya da başqa bir ölkəyə aparacaqlar. Amma bu nəzarətçilərin də çox məlumatları yoxdur. Təzə gələnlər məndən soruşurlar ki, məgər bu uşaqları altı ay qabaq İrana göndərmədilər? İraq xalqı elə bilir ki, siz Səddamla görüşəndən sorna azad edilibsiz. Dünən Əbu-Vəqqas deyirdi ki, İraq dövləti bu uşaqlar üzərindən böyük təbliğat apardığına görə hansısa yolla ölkələrinə qaytarmağa məcburdur". Cavad Xacui Salehə yaxınlaşıb dedi: "İran nə deyir?" Saleh dedi: "İki ay qabaq bir əsiri buraya mənim yanıma gətirmişdilər. Dediyinə görə, İran tərəfi deyib ki, uşaqlarımızın hər birinə qarşılıq on İraq zabiti verməyə hazırıq. Haşimi Rəfsəncani də deyib ki, bizim əsirlərimizin heç biri uşaq deyillər, hamısı döyüşçüdürlər".

Salehin sözlərini eşidəndən sonra bütün vücudumuz vətən eşqilə doldu. Düşündük ki, üzərimizə ağır bir missiya düşür. Ölkəmizin başçıları bizim uşaq olmadığımızı demişlərsə, yəqin ki uşaq kimi hərəkət etməməyimizi gözləyirlər. Gərək bütün dünyaya göstərək ki, biz uşaq deyilik, döyüşçüyük. Buna görə də, düşmənin istəyi ilə razılaşmaq fikrini başımızdan çıxarmalıyıq. Əsla razı olmamalıyıq ki, Xalq mücahidlərinin fərari qızcığazları Paris hava limanında bizi qarşılasınlar, İraqın səfiri əlimizdən tutub Məsud Rəcəviyə versin və desin ki, bu siz, bu da ölkənizin uşaqları.

Bütün bunlardan əlavə, bu dönüşün fərdi rəzalətinə necə dözə bilərdik?! Səngər yoldaşlarımıza nə deyərdik?! Yanımızda şəhid olmuş uşaqların ailələrinə deyərdik ki, Səddam sizin uşaqlarınızı şəhid etdi, bizi isə gül-çiçəklə Avropaya göndərdi?! Bir yerdə əsir düşdüyümüz və hələ düşərgələrdə qalan dostlarımızın ailələrinə nə deyərdik?! Cəbhəyə yollanan gün önümüzü kəsib “siz uşaqsınız” deyən zabitlər təyyarə pilləkəninin aşağısında dayanıb "sizə demədikmi?!" desələr, onlara nə cavab verərik?!

İstixbaratın zindanına qayıtdığımız ilk günlərdə özümüzə bu sualları verirdik, amma heç birinə qaneedici cavab tapmırdıq. Hamımızın vücudunda yavaş-yavaş kollektiv bir iradə formalaşırdı ki, nəsə etməliyik. Biz bu teatra son qoymalı və Fransa söhbətini bağlamalı idik.

Vətənin səsi


Həmin gün axşam Molla Saleh Abdullah adlı bir nəzarətçini razı salıb radiosunu müvəqqəti olaraq aldı. Saleh gecə ədyalını başına çəkib radionu açdı. Səsini o qədər azaltmışdı ki, özü də güclə eşidirdi. O, həmişə mehriban olsa da, həmin gecə tapşırmışdı ki, radioya qulaq asdığı zaman heç kim ona yaxınlaşmasın. Bunu o qədər ciddi demişdi ki, biz onun döşəyinə yaxınlaşmağa cürət etmədik.

Cümə axşamı idi. Saleh gecənin yarısına qədər ədyalın altında qalıb İran radiolarını dinlədi. Zindanın həyəti boş idi. Girişdəki qapıçıdan başqa hamı yatmışdı. Yanaşı zindandan da səs gəlmirdi. Biz oyaq qalmışdıq ki, Saleh ədyalın altından çıxıb eşitdiklərini danışsın. Nəhayət, ədyalın küncünü qaldırdı. Nəzarətçilərin yatdıqlarına əmin olandan sonra bizə dedi ki, sakitcə bir qədər ona yaxınlaşaq. O, radionun səsini bir qədər artırdı. Özü dinlədiyini bizim də eşitməyimizi istəyirdi. Radiodan həzin səs gəlirdi. Tehran mehdiyyəsindən canlı Kumeyl duası yayımlanırdı. Dua bitmək üzrə idi. Məddah bir qədər dua edəndən sonra dedi: "İlahi! Bağdad dustağı İmam Musa Kazimin hörmətinə, bu saat bütün İslam dustaqlarının, xüsusən də indi Bağdad zindanlarında olan əzizlərin xilasına zəmin hazırla!" Tehranda mehdiyyədə camaat “amin” dedi, Bağdad zindanında da bizim gözlərimiz yaşardı. Saleh radionu söndürüb balışının altında qoydu və yatdı.

Doqquz aydan sonra ilk dəfə vətən səsi eşidirdik. Deməli, bizi düşünənlər vardı, biz unudulmamışdıq. Bizim üçün dua edən xalqımızın sevgisini cavablamalı idıq. Biz Fransaya getməməli idik.

Uzun qış gecələri


Səhər saat 9 idi. Zindanın həyətindən qarışıq səslər gəlirdi: bir qadının qəmli nalələri və bir kişinin ağlamaq hıçqırtıları. Qapının üzərindəki baca açıq qalmışdı. Boylanıb gördüm ki, bir ailənin kiçikdən-böyüyə qədər bütün üzvlərini dindirmək üçün zindana gətiriblər.

Görmədiyim bir yerdən ağlamaq səsi gəlirdi. Bu, işgəncədən ağlayan səs deyildi, qorxudan kədərli ağlamaq səsi idi. Qayıdıb Məhəmməd Babaxaninin yanında oturdum. Həyətdə gördüklərimi danışmaq istəyirdim ki, zindanın qapısı açıldı. Saleh cəld ədyalını radionu gizlətdiyi balışın üstünə atıb əsgəri qarşılamağa getdi. Əsgər Salehə fikir vermədən bizə sarı baxdı. Sanki birini axtarırdı. Baxışı hamıdan keçib Mənsurun üzərində dayandı. Yaxınlaşıb Mənsurun köynəyindən tutdu və öz ardınca bayıra çıxarıb qapını qıfılladı. Mənsurun salamatlığı üçün dua etdik. Bizim kimi Saleh də məsələnin nədən ibarət olduğunu bilmirdi. Bizə tərəf dönüb dedi: "Bu uşaq yenə diluzunluq edib? Yüz dəfə demişəm ki, Mənsur, bunlarla bu qədər mübahisə etmə. Nə işin var ki, müharibəni kim başladıb, kim daha cəsarətlidir, kim haqq və kim nahaqdır?!"

Deyəsi sözümüz yox idi. Mənsur doğrudan da bəzən əbəs yerə özünə problem yaradırdı. Məsələn, o gün ştabda iraqlı əsgərlər haqda demişdi ki, bunlar nə qədər qorxaqdırlar. İzzəddin də ona möhkəm bir sillə ilişdirmişdi.

Mənsurun gəlişi gecikdikcə nigaranlığımız da artırdı. Bir neçə dəqiqədən sonra zindanın qapısı açıldı və Mənsur gülə-gülə içəri girdi. Dövrəyə alıb bir ağızdan soruşduq: "Mənsur, nə olub?" Dedi: "Əşi, heç nə. Bir iraqlı ailənin hamısını zindana gətiriblər. Böyük oğulları qorxusundan tir-tit əsib ağlayırdı. Əsgər məni aparıb ona göstərdi, başına bir şillə vurub dedi ki, ay inək, bu iranlı uşağın 12 yaşı var, doqquz aydır əsirdir, amma həmişə gülür. Sən bu boy-buxunundan utanmırsan?! Səni heç kim vurmayıb, amma ağlayırsan. Bunu eşidəndən sonra oğlanın ağlamağı dayandı".

Birinci həftə keçdi. Düşərgənin qələbəliyini gördüyümüzə görə istixbaratın kiçik zindanına dözmək çətinləşmişdi. Yeni nəzarətçi olan Şakir hər dəfə zindana girəndə etiraz və şikayətə başlayırdıq ki, bizi hansı günahımıza görə burada saxlayırsınız? Şakirin hövsələsi olanda əlini təyyarə kimi göydə uçurur və təyyarə səsi çıxarıb deyirdi: "Paris. Sizi Parisə aparacaqlar; adamla dolu küçələr, gözəl qızlar!" Bikef olanda isə cavab vermədən qapını bərk örtüb gedirdi.

Bir gün buraxılışdan yeni qayıtmışdı, biz də deyinməyə başlamışdıq. İçəri girib qapını bağladı, çəkmələrilə ədyalları kənara itələyib bizimlə dərdləşdi.

- Niyə mənə bu qədər sual verirsiniz? Bezdirdiniz məni. Məgər mən bilirəm sizi nə üçün digər əsirlər kimi düşərgədə qalmağa qoymurlar? Məgər bizim ixtiyarımız çatır ki, yuxarılardan nəsə soruşaq? Bura ordudur, İraq ordusu. Burada heç kimin sual vermək ixtiyarı yoxdur!

Şakir o anda çəkməsini zindanın divarına vurub dedi: "Bu divar ağdır. Amma Əbu-Vəqqas qırmızı olduğunu desə, gərək mən də deyim ki, düzdür, ağam, siz düz deyirsiniz, qırmızıdır". Zindanın qapısına sarı baxıb sözünə davam etdi: "Ayda bir dəfə evə gedəndə qardaşımın yoldaşı məndən ərini soruşur, dayım öz oğlunun vəziyyətini. Hamı hansı cəbhədə öldürüldüyü və ya əsir düşdüyü bilinməyən əzizlərini məndən soruşur. Hər dəfə gedəndə görürəm ki, məhəlləmizdə hansısa ailə qara geyinib, uşaqları müharibədə həlak olub. Bunları görəndə buraxılışı yarımçıq qoyub buraya qayıdıram ki, beynim rahatla.sın. Burada da siz qoymursunuz, hey sual verirsiniz..."

Şakir ürəyini boşaldıb yüngülləşdi və zindandan çıxdı. Qapı bağlanandan sonra Saleh dedi: "Uşaqlar, gördünüz?! Səddamın ordusunun əhval-ruhiyyəsi belədir!" Əməliyyat gecəsi beynimdə yaranan suala cavab tapmışdım. Həmin gecə düşünürdüm ki, bunlar nə üçün tez təslim olur, qaranlıqdan istifadə edib qaçmırlar.

Uzun qış gecələrində İrandakı keçmiş xatirələrimizdən danışırdıq. Söhbətimiz qızışanda dairəvi oturub ayaqlarımızın üstünə ədyal atır və əsirlik qəmini unudaraq deyib-gülürdük.

Bir gecə Salman Zadxoş Kermanın came məscidini yandırmış dilənçilərin əhvalatını danışdı. Dedi ki, hər il məscidin yanmasının ildönümündə hadisənin şəkilləri çap olunanda məscidin önündə yanmış velosipedini də görür.

Əbəlfəz Məhəmmədi Zəncanın Qidar kəndində fars qonşusu xanım Kəlantərinin əhvalatını danışdı. O, kəndin əhalisi və Əbəlfəzin anası ilə danışmaq üçün nə qədər problemlər yaşamış və bu dilbilməzlikdən necə şirin xatirələr qalmışdı.

Həsən Müstəşriq atasının müəllim olduğu zorxanadan, həmçinin Sarinin Saat meydanında atasının velosiped mağazasının önündə velosipedlərin diskini təmir etməsindən danışırdı.

Hüseyn Behzadi kəndlərindəki nadinc bir oğlan haqda danışıb deyirdi: "Bizim kəndimizdə balaca bir oğlan uşağı kotanın üstündə oturmuşdu. İnəklər onu çəkirdilər və yer şumlanırdı. İnəklər birdən hürkürlər və uşaq kotanın yerinə düşür, başı orada ilişir. İnəkləri saxlamaq üçün qışqıran atası uşağın səsini eşitmir. Uşaq isə qışqırırmış: "Ata... inəklər... xırman... kəlləm..." Ondan sonra hər dəfə Hüseyn Behzadinin yanında oturanda başını sıxıb deyirdim: "De ki, ata... inəklər... xırman... kəlləm..." Deməyincə buraxmırdım.

Həmid Müstəqiminin bostan və Fəthülmübin əməliyyatlarından xatirələri vardı. Yəhya Qeşmi gecə düşəndə, amma hələ atası körfəzdən qayıtmayanda anasının nigaranlığından danışırdı.

Bir gecə xatirə məclisinin qızğın çağında zindanın qapısı açıldı və Saleh yerindən hoppandı. Hamımız qapıya sarı döndük. Təxminən qırx yaşlı bir kişini içəri saldılar. Ağ uzun ərəb donu geyinmişdi. Uzun və qarışıq saçından və sinəsinə qədər uzanan sıx saqqalından təxmin etmək olardı ki, uzun müddət başqa bir zindanda olmuşdur. Divarın küncündə oturdu. Qəmli və məyus baxışını tavana yapışmış hərəkətsiz ventilyatora dikdi. Gözünü qırpmırdı. Sanki ətrafındakı biz iyirmi üç nəfərin heç birini görmürdü. Gələndə əlində olan və divarın qırağına qoyduğu sellofanda bir neçə qutu papiros vardı. Deyəsən, səhərədək hamısını tüstülətmək istəyirdi. Saleh Şakirdən çox tez informasiya topladı. O, bir neçə ordu zabitini güllələmiş və hərbi tribunalın qərarı ilə ölümə məhkum edilmişdi. Gecə edam olunacaqdı.

Ömrünün sonuna yalnız bir neçə saat qalmış bir adamla görüşmək o yaşda bizə çox tez idi. Amma mənim və dostlarımın 16 yaşı qəm və qorxu saniyələri ilə dolu idi. Həmişə iraqlı dustaqlarla tez dostlaşsaq da, buna yaxınlaşa bilmədik. Tərcih etdik ki, ömrünün son saatlarında onu narahat etməyək, yoldaşı və uşaqları, eləcə də son dayanacağa çatmış qırxillik həyatı haqda düşünsün.

Gecə yarısı sinəsinə bir anlıq istirahət verdi və növbəti papirosu yandırmadı. Əvəzində qalxıb iki rəkət namaz qıldı və yenə də gözlərini sönmüş ventilyatora zillədi.

Gecə gec yatdıq. Sübh namazına oyananda isə ondan əsər-əlamət yox idi. Getmişdi.

Xoş xəbər


Həmin günlərdə Ənbər düşərgəsindən bir əsir gətirdilər. Adı Əziz idi. Bilmirdik nə etmişdi ki, istixbaratın zindanına. Həyatını danışmağa həvəs göstərmirdi. Bununla belə danışıqlarından Ənbər düşərgəsinin vəziyyətini öyrəndik.

Bir gün Əziz diqqətlə üzümə baxıb soruşdu: "Sən haralısan?" Dedim: "Necə məgər?" Dedi: "Çox tanış gəlirsən". Dedim: "Kermanlıyam, Kəhnuc rayonundan". Əziz dedi: "Həsən Taciki tanıyırsan? O da Kəhnucdandır".

Ürəyim bərk döyünməyə başladı. Söhbət bayramdan qabaq şəhadət xəbəri gələn dayım oğlu Həsən Tacikşirdənmi gedirdi? Demişdilər ki, cəsədi tankın tırtılları altında əzilib. Səbirsizliklə və təbii ki, inamsız halda soruşdum: "Bu Həsən Tacikin familiyasının sonu necədir?" Əziz dedi: "Həsən Tacikşir. Amma uşaqlar ona düşərgədə Həsən Tacik deyirlər". Sevincimdən qışqırdım. Bədənimin bütün hüceyrələri vəcdə gəldi. Əziz Həsənlə qohum olduğumu biləndən sonra dedi: "Mən də deyirəm üzün niyə bu qədər tanış gəlir. Sən Həsənə çox oxşayırsan. Danışığın da eynilə onun kimidir". Sonra danışdı ki, Həsənin ayağına güllə dəyib, dizinin yuxarısı sınıb, uzun müddət düşərgənin xəstəxanasında yatıb. Həsənin sağ olduğuna görə Allaha şükür etdim və Əzizə tapşırdım ki, düşərgəyə qayıtsa mən və dostlarım haqda Həsənə danışsın.

Həmin gün başqa bir maraqlı hadisə də baş verdi. Günorta çağı orduya mənsub iki gənci zindana gətirdilər. Əvvəlcə razı görünürdülər, fəxrlə deyirdilər ki, əsgərdirlər, sığınacaq üçün düşmən cəbhəsinə yaxınlaşıb və ağ bayraq qaldıraraq təslim olublar. Həmin iki nəfərin danışığını dinləyərkən Həsən Müstəşriqin çöhrəsi maraqlı hala düşmüşdü.

Digərinə nisbətən bir qədər narahat görünən gənc bizə dedi: "Biz neçə günə İraqdan çıxarıq?" Həsən Müstəşriq dedi: "İnşallah, haraya?" Gənc dedi: "Avropaya. Təyyarədən səngərlərimizə səpdikləri elanlarda yazılmışdı ki, iraqlılara təslim olan hər bir əsgər İraqdan ürəyi istədiyi ölkəyə gedə bilər. Radioları da hər gün belə elanlar verir". Həsən Müstəşriq dedi: "Təsadüfən, təyyarədə cəmi iki yer boş qalmışdı, hamı sizi gözləyirdi. Yaxşı ki gəldiniz. İndicə hərəkət edərlər".

Aldanmış gənc Həsənin onu ələ saldığını bildi. Kədərli və narahat halda soruşdu: "Yəni yalan idi?" Necə böyük səhvə yol verdiklərini onlara başa saldıq. Dedik ki, iraqlılar əsirlərlə sığınacaq istəyənlərdən daha yaxşı davranırlar. Biri soruşdu: "Belə şey olar?" Həsən Müstəşriq dedi: "Rinqu, bunlar deyirlər ki, öz ölkəsinə xəyanət edən bizim ölkəmizə etməzmi?! Necə bilmişdin, dadaş?!"

Gənc yoldaşına etiraz və qəzəblə baxmağa başladı. Sonra bizə sarı dönüb dedi: "Allaha and olsun, buna dedim ki, bu sözlər yalandır. Bu isə əl çəkmədi, dedi ki, gedək təslim olaq. İndi mən başıma haranın külünü töküm?!"

Əlirza Şeyxhüseyni mülayimliklə dedi: "Bax, mənim qardaşım, bir səhvdir etmisiniz. Məncə, yaxşı olar ki, dindirmə zamanı özünüzü əsir kimi aparasınız, sığınacaq istəyən kimi yox. Belə olsa, ən azı bir gün qayıdarsınız".

Ertəsi gün onları naməlum bir yerə apardılar. Getməzdən öncə Saleh onların birində kiçik bir radio görmüşdü. Onu alıb demişdi ki, iraqlılar radionu görsələr, səni döyərlər. Zavallı Salehdən xahiş etmişdi ki, radionu alıb məhv etsin. Saleh radionu bizə verdi. Rza İmamquluzadə və Həmid Müstəqimi xəbər məmurları oldular. Gecələr ədyalın altında xəbərləri dinləyir, ertəsi gün bizə danışırdılar.

Həmin iki gəncin getməsindən bir həftə ötməmiş gecə yarısı zindanın qapısı açıldı və onlar içəri girdilər. Nə qədər əziyyət çəkdikləri üzlərindən bəlli idi. Hər biri bir neçə kilo arıqlamışdı. Gözləri çökəyə düşmüş, rəngləri ağappaq ağarmışdı. Başlarına gələnləri bizə danışdılar:

- Bizi buradan qaranlıq bir zindana apardılar. Kamerada saç, saqqal və dırnaqları uzun olan üç-dörd iranlı bir küncdə büzüşmüşdülər. Soruşduq ki, siz kimsiniz? Biri dedi: "Biz yeddi ay qabaq İraqa sığınmışıq. Kaş heç sığınmayaydıq! Yeddi aydır bu kamerada qalmışıq. Sonra soruşdular ki, siz də sığınacaq istəmisiniz? Sizin sözlərinizi xatırlayıb dedik ki, yox, biz cəbhədə yolumuzu azıb iraqlıların əlinə düşmüşük. Sonra qapının arxasına keçib ağladıq. İraqlı əsgər soruşdu ki, nə istəyirsiniz? Dedik ki, bizi səhvən buraya gətiriblər, biz müharibədə əsir düşmüşük. Bir həftə boyu ağlayıb yalvardıq. Nəhayət, bizi dindirməyə apardılar. Orada dedik ki, biz əsirik, siz Allah, qoyun gedək əsir düşərgəsinə.

Bir neçə gündən sonra sadəlövhlüklərinin cəzasını çəkmək üçün həmin iki nəfəri əsir düşərgəsinə köçürdülər.

İstixbaratın zindanı yorucu və sıxıcı idi. Gündə bir dəfə tualetə getməyə qoyurdular. Hamam yox idi, paltarlarımızı bit basmış, bədənimiz iylənmiş, əl-ayağımız qabıq vermişdi. Bir gün Əhmədəli Hüseyni Salehin kibrit qutusunu boşaldıb içini bitlə doldurdu. Hirsindən bir qədərini Əbu-Vəqqasın paltarlarının üstünə atdı, qalanını da tualetə gedəndə nəzarətçilərin paltarına tökdü ki, evə hədiyyə aparsınlar.

İstixbaratın zindanına ikinci gəlişimizdən iyirmi gün ötürdü. Bü müddətdə bir neçə dəfə yerli və xarici jurnalistlər gəlib xəbər hazırlamışdılar: "Əsir uşaqlar Paris yolunda". Biz isə Paris yolunda yox, istixbaratın quyusunda əziyyət çəkirdik. Dərzinin yeni paltarlarından da bir xəbər çıxmadı. Bu bizə ümid verirdi ki, iraqlılar fikirlərindən dönmüşlər.



Mühüm bir qərar


Məcid Zeyqəmi ehtiyatla bacadan həyəti izləyirdi. Ağrılı nalələr eşidilirdi. İşgəncə maşını fəaliyyətdə idi. Məcid gözləri yaşlı və qəzəbli halda içəri girib dedi: "Bu bədbəxti öldürürlər, deyirlər boynuna al ki, pasdarsan. Etiraf etmir. Barmaqlarının arasına kibrit qoyub yandırırlar. Özüm gördüm ki, namərd nəzarətçi saqqalından bir topa tük qopardı. Şərəfsiz!"

İraqlıların işgəncə verdiyi məzlum əsir Seyid Məhəmməd Təbatəbai idi. Bunu bir neçə gündən sonra öyrəndik. Haralı olduğunu və nə etdiyini bilmirdik. Saleh adını qovluğun üzərində görmüşdü.

Ona hər gün işgəncə verirdilər. O isə ağzını açıb pasdar və ya komandir olduğunu etiraf etmirdi. Seyid Məhəmməd Təbatəbiyə qarşı böyük zülm yavaş-yavaş bizim kollektiv etirazımıza səbəb oldu. Bu nəticəyə gəldik ki, bundan artıq sakit qalmaq olmaz. Qəribə taleyimizlə bağlı dərdlərin yanında o kimsəsiz əsirin nalələri də ruhumuza yara vururdu.

Bir gecə Gizlətdi oyununun görüntüsü altında bir neçə saat məsləhətləşdik. Biri dedi: "Gərək məsələmizi aydınlaşdıraq. Biz nə üçün buradayıq?" O birisi dedi: "Pəncərənin arxasına yığışıb "Allahu-Əkbər" deyək". Başqa birisi dedi: "Gecə yarısı birimizi pəncərədən qaçıraq, bəlkə başqaları bu vəziyyətdən xilas olarlar". Daha birisi dedi: "Aclığa başlayaq". Hərə bir təklif irəli sürdü. Oyun görüntüsünü bitirəndən sonra hərə öz yerinə keçdi. Lakin yekdilliklə bir qərara gəlmişdik: aclıq aksiyası.

Ertəsi gün bu təhlükəli işin bütün tərəflərini düşündük. Aclıq aksiyasının iki nəticəsi ola bilərdi: ya ölüm, ya da düşərgəyə qayıtmaq. Üçüncü yol yox idi. Birgə and içdik və birinci nəticəni qəbul etdik. Hər şeydən öncə əhd bağladıq ki, bir-birimizi yalqız qoymayaq. Qərara gəldik ki, etirazımızın bütün mərhələləri kollektiv həyata keçirilsin ki, çətinlik bir-iki nəfərin üzərinə düşməsin.

Salehi bu böyük qərarımızdan xəbərdar etdik. Yerində donub qaldı. İzah etdik ki, nə həmvətənlərimizin işgəncəsinə dözə bilərik, nə də Xalq Mücahidləri Təşkilatına uşaq adı altında təhvil verilmək istəyirik. Biz düşərgəyə qayıtmaq istəyirik, vəssalam.

Saleh fikrə getdi. Belə təhlükəli bir addıma icazə vermək ona çətin idi. Dedi: "Tağut zindanında biz də bəzən aclıq edirdik. Xeyri ola bilər; bəlkə də yox. Mən sizə yalnız bir şey deyə bilərəm: Bu işdə başçı olmamalıdır. Bir olsanız, uğur qazanacaqsınız. Amma aranızda təfriqə yaransa, hamınızın fatihəsi veriləcək". Saleh bundan artıq fikir bildirməyi uyğun görmədi, hər şeyi öz ixtiyarımıza bıraxdı.

Cümə gecəsi son qərarımızı qəbul etdik: sonadək aclıq aksiyası. Tələbimiz dümənin təbliğat oyununa son qoymaq, Qırmızı xaçın nümayəndələrilə görüşmək və düşərgəyə qayıtmaq idi. Həm də qərara gəldik ki, bu üç istəyi hər adama deməyək; nə nəzarətçilərə və nə Əbu-Vəqqasa. Bunu yalnız bütün əsir düşərgələrinin rəisi General Qəduriyə deyəcəkdik.



Aclığın ilk günü


Ertəsi gün səhər iraqlılar üçün hər şey adət üzrə gedirdi, bizim üçünsə belə olmayacaqdı. Səhər yeməyini gətirdilər. Adətən, bir nəfər gedib onu əsgərdən alırdı. Həmin gün isə heç kim yerindən tərpənmədi. Əsgər qışqırdı: "Səhər yeməyi!" Heç kim ayağa qalxmadı. Təəccübləndi. Podnosu yerə qoyub Salehə dedi: "Saleh, bunlara nə olub?" Saleh dedi: "Nə bilim, vallah. Deyirlər yemirik". Əsgər dedi ki, soruş gör nə üçün yemirlər. Saleh bizə dedi: "Deyir nə üçün səhər yeməyinizi yemirsiniz?" Cavab vermədik. Çünki aksiyamızın səbəbini General Qəduridən başqa heç kimə deməyəcəkdik. Saleh iraqlı əsgərə baxıb sükutumuzu sükutla da tərcümə etdi. Əsgər təəccübündən mat qalmışdı. Zindanın qapısını bərk örtüb nəzarətçilərin başçısı olan İsmayıla xəbər verməyə getdi. Onlar birgə qayıtdılar.

İsmayıl Salehdən, Saleh də bizdən yemək yeməməyimizin səbəbini soruşdu. Biz isə razılaşdığımız kimi sükut etdik. Digər nəzarətçilər də qapının önünə yığışıb içəriyə baxırdılar. İsmayılın təkrar sualları cavabsız qaldı. Qapını bağlayıb Əbu-Vəqqasa məruzə etməyə getdi.

Yarım saat ötmədən Əbu-Vəqqas tələsik zindana girdi. Salehə dedi ki, nə baş verib?

- Ağam, deyirlər yemək yemirik.

- Nə üçün?

- Bilmirəm. Deyirlər aclığa başlamışıq.

Əbu-Vəqqas zorla qəzəbini cilovlayıb dedi: "Yaxşı, bəs nə üçün?" Saleh dedi: "Deyirlər ki, General Qəduridən başqa heç kimə deməyəcəklər".

Əbu-Vəqqas Bəs xəfiyyəsi idi. Biz heç vaxt onun rütbəsinin nə olduğunu öyrənə bilmədik. Səddamla görüşə gedəndə adını eşidərək Əl-Zora sarayına gedən bütün yolları açırdılar. Səddamın Mühafizə qvardiyasının zabitləri onu görəndə farağat dururdular. Səddamın sarayında da səmimi dostları vardı. Həmin anda o bizim qarşımızda durub aclıq aksiyasının səbəbini bilmək istəyirdi, biz isə onu saymırdıq, yalnız General Qəduri ilə danışmaq istəyirdik.

Zindana bir anlıq sükut çökdü. Saleh qorxmuşdu, biz də həyəcanlı idik. Əbu-Vəqqas barıt çəlləyinə dönmüşdü. Qəzəbli gülüşlə dedi: "Saleh, onlardan soruş bilirlərmi ki, İraqda aclıq aksiyasının cəzası ölümdür? Nə etdiklərini bilirlər? Onlara de ki, İraqda aclıq edənləri istixbarata gətirirlər, siz isə istixbaratda aclıq aksiyası keçirirsiniz?!" Sonra məsələnin uzanmaması və yuxarıların bundan xəbər tutmaması üçün mehriban tonda dedi: "Eybi yoxdur. İndi ki bu aksiyanın cəzasını öyrəndiniz, yeməyinizi yeyin və daha belə sözlər danışmayın. Bunu deyib podnosu ayağı ilə bizə sarı itələdi. Heç kim yerindən tərpənmədi. Barıt çəlləyi partlamaq üzrə idi. Ürəklərimiz qartal görmüş sərçə ürəyi kimi döyünürdü. Əbu-Vəqqas əlini cibinə salıb siqaret qutusunu və alışqanını çıxardı. Bir siqaret yandırıb dedi: "Deyəsən, xoş dil anlamırsınız”. Sonra Salehə sarı dönüb dedi: “Saleh, onları başa sal. And olsun Allaha, əgər mənə problem yaratmaq istəsələr, çox sərt cəzalandıracağam”. Bunu deyib qapıya doğru bir addım atdı və sözünə davam etdi. "Mən yarım saatdan sonra qayıdacağam. Qayıdanda yeməyinizi yemiş olun. Yeməsəniz, şərəfimə and olsun, əmr edəcəyəm sizi qaynar suya salsınlar. Yaxşısı budur oynamağı kənara qoyun". Bu hədədən sonra Əbu-Vəqqas zindanın qapısını bərk çırpıb getdi.

Saleh əllərilə başını tutdu. Kədərli və pərişan halda döşəyi üzərində oturub ərəbcə nəsə pıçıldadı. Öz-özümə fikirləşdim ki, kaş qaynar su ilə işgəncə haqda Salehdən heç nə eşitməmiş olaydım. Deyirdilər ki, istixbaratda qorxulu bir zindan var. Orada dustaqlardan etiraf almaq üçün onları qaynar suya salırlar. Bütün vücudumu vahimənin bürüməsi üçün yalnız bunu düşünmək kifayət edirdi. İstixbaratın zindanında aclıq aksiyası keçirməyin təhlükəli olduğunu bilirdik, amma İraqda bunun cəzasının ölüm olduğunu bilmirdik. Ölümə hazır idik, amma düzünə qalsa, qaynar su ilə işgəncədən çox qorxduq.

Əbu-Vəqqasın getməsindən beş dəqiqə ötdü; qorxu və həyəcan dolu beş dəqiqə. Seçim üçün iyirmi beş dəqiqəmiz qalmışdı: ya aclığı dayandırmaq, ya da qaynar suya girmək. Qapı açıldı. Şakir içəri girdi. Təhdidlərin təsir edib-etmədiyini öyrənmək üçün soruşdu: "Yemək yeyirsiniz?" Bir ağızdan dedik: "Yox!" Şakir söyüş söyüb qapını örtdü və getdi.

Saniyələr ağır keçirdi. Həmişə səs-küylü zindan qəbiristanlıq effekti verirdi. Saleh tez-tez ah çəkib zikr deyirdi. Biz də nə qədər dua bilirdiksə, yavaşca zümzümə edirdik. Nəzarətçilər hər dəqiqəbaşı bacadan baxırdılar ki, görsünlər yemək yeyirik, yoxsa yox.

Əbu-Vəqqasın xəbərdarlığının sonuna yaxınlaşdıqca ürəklərimizin döyüntüsü artırdı. Yarım saat bitdi. Qapı açıldı. Əbu-Vəqqas içəri girdi. Əl vurulmamış səhər yeməyinə və sonra bizim hər birimizin üzünə baxdı. Dərin bir qullab vurur siqaretini ədyalın üstünə atdı və ayağı ilə əzib dedi: "Yemirsiniz?" dedik: "Yox!"

Barıt çəlləyi partladı. Əbu-Vəqqas dəli kimi nərə çəkib 10-15 nəfəri ayırdı və dedi: "Çıxın bayıra".

Mən içəridə qalanlardan idim. Axırıncı adam çıxandan sonra zindanın qapısı bağlandı və sanki birdən leysan yağmağa başladı. Onlarla əlikabelli əsgər bayırda hazır vəziyyətdə dayanmışdılar. Onların hamısı uşaqlara hücum edib dayanmadan kabellə vurmağa başladılar. Hamımız qapının arxasına yığışdıq. Dayanıb başqalarının qışqırtısına qulaq asmaq döyülməkdən betərdir.

Məcid Zeyqəmi qapıya möhkəm bir təpik vurdu. Nəzarətçilərin biri qorxu içində qapının arxasına gəldi. Məcid bacadan qışqırdı: "Bizi də aparın vurun". Nəzarətçi qapını açıb Məcidin yaxasından tutdu və bayıra çəkdi. Uşaqları bacardıqları qədər döyəndən sonra hamısını kameraya tökdülər.

Növbə ikinci qrupa çatdı. Şakir bu dəfə yalnız iki nəfəri seçdi: məni və Abbas Purxosrovanini. Onun kabel işarəsilə zindandan çıxdıq. Hamısı üstümüzə töküldülər. Hara qaçırdıqsa, önümüzdə bir əsgər peyda olurdu. Nəzarətçilərin otağına qaçdıq. İçəridə iki-üç ədəd ikimərtəbəli çarpayı vardı. Otaq kiçik idi və yalnız iki əsgər kabellərini qaldırıb başımıza vura bilirdi.

Abbas ağrının şiddətindən bir çarpayının altına girdi və divarın qırağında uzandı. Mən döyülə-döyülə və qışqıra-qışqıra Abbası da görürdüm. Əsgər onu hədələyirdi ki, çarpayının altından çıxsın, o isə çıxmırdı.

Şakir bir an məndən əl çəkib ləhləyə-ləhləyə dedi: “İndi yeyirsən, yoxsa yox?” Razılaşdığımız kimi dedim: "O birilər yesələr, mən də yeyərəm!" Yenə vurmağa başladılar. Digər nəzarətçilər də nəhayət, Abbası çarpayının altından çıxarıb soruşdular: "Sən yeyirsən, yoxsa yox?” Abbas da dedi: " O birilər yesələr, mən də yeyərəm!" Dəli kimi yenidən bizi döyməyə başladılar. Əldən düşəndən sonra bizi buraxdılar. Kameranın qapısı açıq idi. Mən tez kameraya qaçdım. İçəri girəndə kabel zərbəsindən sınan və qan daman baş barmağımın dırnağını ovcumun içində sıxdım ki, qanı kəsilsin. Sonra bir anın içində çöhrəmi ağlamaqdan gülüş vəziyyətinə çevirib kameraya girdim. İstəmirdim ki, uşaqlar ağlayan üzümü və qanlı əl-ayağımı görüb ruhdan düşsünlər. Gülə-gülə Babaxaninin yanında oturdum və orada gördüm ki, ayaq dırnağım da sınmış və barmaqlarım qaba boyanmışdır. Əlim, ayağım - bütün bədənim ağrıyırdı, amma o anda yaxşı hisslər keçirirdim. Başıma gələnlərdən razı idim. Əgər kabellə döyülməsəydim, özümü bağışlamazdım. Dostlarımla eyni ağrını bölüşməməkdən acığım gəlirdi. Hamımız döyülmüşdük və hamımız ağrı çəkirdik. Bu birlik çətinlikləri asanlaşdırırdı.

Bir-birimizi müayinə edib yaralarımızı yoxlayırdıq ki, qapı açıldı və Əbu-Vəqqas içəri girdi. Kameranın ortasındakı ədyalın üstündə dayanıb dedi: "İndi yemək yeyirsiniz, yoxsa yox?" Döyülmək sanki cəsarətimizi daha da artırmışdı. Bu dəfə də bir ağızdan və daha möhkəm səslə dedik: "Yemirik!"

Gözlədiyimizin əksinə olaraq, Əbu-Vəqqas çox coşmadı. O, dedi: "Deməli, siz qəhrəmanlıq etmək istəyirsiniz! Siz Babi Sandaz32 kimi məşhurlaşmaq istəyirsiniz! Amma bunu görməyəcəksiniz, elə buradaca acından öləcəksiniz. Səsiniz bu divardan o tərəfə də keçməyəcək". Bunu deyib zindandan çıxdı.

Bir yerə toplaşdıq. Bir addım irəliləmişdik. Qələbə hissi keçirirdik. Bundan əlavə, qaynar su ilə işgəncə hədəsi də həyata keçməmişdi. Ümidvar idik ki, sona qədər gedəcəyik.

Günortaya qədər zindanın qapısı açılmadı. Günorta nəzarətçilərin biri nahar podnosunu gətirib ortada qalmış səhər yeməyinin yanına qoydu. Podnosu qoyan kimi maraqla bizim reaksiyamızı izlədi. Heç kim yeməyə tərəf baxmadı. Nəzarətçi əmin olmaqdan ötrü soruşdu: "Yeyirsiniz, yoxsa yox?" Dedik: "Yemirik!" Bütün bu müddətdə Saleh kədərli halda yerində oturmuşdu.

Günbatan çağı Ramazan ayını xatırladırdı. İftar zamanı kimi elə də susuz yox, amma çox ac idik. Namazımızı qılıb kameranın dörd tərəfində divara söykənib oturduq. Şam yeməyi də gəldi. Bir podnos yağlı ərəb plovu, içində də iri ət tikələri. Nəzarətçi podnosu səhər və günortadan qalmış yeməklərin yanına qoydu. Xörəyin gözəl ətri zindana doldu. Saleh öz payını götürüb könülsüz yedi.

Biz eləcə divara söykənib oturmuşduq. Şakir və İsmayıl növbə ilə gəlib bacadan içəri baxdılar. Heç kim plov və ət podnosuna sarı getmədi. İndiyədək zindanda belə yemək verilməmişdi. Yəqin Əbu-Vəqqas fikirləşib ki, bu dadlı xörəkdən keçmərik. Biz isə keçdik.

Gecə yarısı nəzarətçilərin biri gəlib hər üç podnosu apardı.

Zindanın həyətində nəzarətçilərin kiçik otağında bir qaz sobası vardı. Onun üzərində həmişə qaynamaqda olan kiçik bir qəhvədan olardı. Qəhvədan göründüyündən çox ağır idi. Onun bu qeyri-adi ağırlığının səbəbini öyrənmişdim. Qəhvədanın dibinə qalın ərp yığılmışdı. Gecənin sonunda Saleh çayla dolu həmin qəhvədanı nəzarətçilərdən alıb özü üçün zindana gətirdi. Hər birimizə stəkanın dibində şirin çay verdi. Əvvəlcə içmək istəmirdik, amma o dedi: "Çayın eybi yoxdur. Oruc deyilsiz ki, batil ola!"

Razılaşdıq. Həmin iki qurtum şirin çay bizi özümüzə gətirdi. Sonra acqarına yatdıq.



Aclığın ikinci günü


Bağdadda bir məsciddən gələn azan səsinə oyandıq. Həmişəki kimi toz-torpaqlı ədyalların üstündə təyəmmüm etdik. Salman Zadxoş öz daimi üsulu ilə təyəmmüm etdi. O, uzanmış halda, ədyalın altından çıxmadan əllərini qaldırıb açıq pəncələrini başının üstündən iki dəfə divara vurub üzünə və əllərinə çəkir və ucadan deyirdi: "Allahu-Əkbər!"

Namazdan sonra yata bilmədik. Növbəti gün haqda fikirləşdik. Görəsən, Əbu-Vəqqas yenə bizi kabellə döydürüb məsələni həll etməyə çalışacaqdı, yoxsa General Qədurinin yanına aparacaq və o da bizi düşərgəyə yollayacaqdı?

Hərbi marş səsi gəlirdi. Hər gün səhər saat 7-də bir dəqiqə belə gecikmədən eşitdiyimiz şeypur, təbil və sinc səsi. Əsirliyimizin ilk günündən istixbaratın zindanında bu marşı eşidirdik. Yəqin ki Müdafiə nazirliyində sıra baxışı keçirilirdi.

Baxış qurtaran kimi yeni növbətçilər postları təhvil alırdılar və rəsmi iş günü başlayırdı.

Həmişəki kimi saat 7-də zindanın qapısı açıldı. Ayaqyoluna getdik. Qayıdıb divara söykənib oturduq və yeni hadisələri gözləməyə başladıq. Əsgər səhər yeməyini gətirib dünənki yerə qoydu. Qarınlarımız quruldayır, ürəklərimiz tappıldayırdı. Səhər yeməyinə fikir vermədik və hərə öz yanındakı ilə pıçıldaşırdı. Gözləyirdik ki, Əbu-Vəqqas gəlib yenidən bizi döyməyi əmr etsin. Lakin o, günortaya qədər görünmədi. Aclığın ikinci günü yarı oldu. Günorta namazını qılıb aclıqdan və zəiflikdən hərəmiz oturduğumuz yerdə uzandıq.

Dünənki kimi nahar podnosu gəlib səhərki podnosun yanında oturdu və hər ikisi əl dəyməmiş halda ortada qaldı. Xörəyin ətrindən ağzım sulanırdı. Gözümü yeməkdən nə qədər çəkirdimsə, yenidən ona tərəf gedirdi. Aclığın gücündən ayağa qalxıb qapının önündəki vedrədən bir stəkan su götürüb başıma çəkdim. Su boğazımda qaldı, sonra da qarnım ağrıdı.

Günbatan çağı ayaqyoluna getmək üçün qapını açdılar. Biz yalnız dəstəmaz və təmiz hava almaq üçün bayıra çıxdıq.

Axşam şam yeməyini gətirib digər yeməklərin yanına qoydular və gecə yarısı hamısını apardılar.

O gecə mən və bəlkə digər uşaqlar da yavaş-yavaş ölüm haqda düşünməyə başladıq. Düşünürdüm ki, 9 ay əsarət çəkmiş və yanlış qidalanma səbəbindən üzülmüş bir bədənlə aclığa nə qədər dözə bilərəm. Bu nəticəyə gəlirdim ki, çox tez öləcəyəm və hər şey bitəcək. Ölümü qəbul etdim. Hamı qəbul etdi. Bu iki gündə heç kəs zərrə qədər zəiflik göstərməmişdi. Hamı fəaliyyətdə və ölümə hazır idi.

Aclığın üçüncü günü


Ömrümdə heç vaxt bu qədər ac qalmamışdım. Aclığı hələ də yadımda qalan ilk orucumu xatırladım.

Ramazan ayı idi. Mən hələ həddi-büluğa çatmamışdım. Bacıma tapşırdım ki, məni obaşdana oyatsın. Sübh azanından qabaq nə qədər bacarırdım yeyib-içdim. Bununla yanaşı, gün yarı olanda susuzluq taqətimi aldı, aclıq məni əldən saldı və çox çətinliklə iftara qədər dözə bildim.

Ağzımıza bir tikə belə qoymadan aclığın üçüncü gününə keçmişdik. Ötən iki gün kimi yenə səhər yeməyi içəridə idi və biz ona əl vurmamışdıq. Saleh bundan artıq davam gətirmədi. Bir qədər çörəyi kiçik tikələrə bölüb dedi: "Uşaqlar, əsas aclıq odur ki, bir şey yemədiyinizi göstərəsiniz. Bu çörəkləri aparın ədyalın altında yavaşca yeyin ki, Allah eləməmiş, ölməyəsiniz. Salehi birinci gün iraqlılara verdiyimiz cavabla yola saldıq: "Yemirik".

Aclığa dair ilkin razılığından peşman görünən Saleh dedi: "Axı belə getsə, hamınız tələf olarsınız". Biri dedi: "Nə olsun ki?!" Başqası dedi: "Çörək yesək, özümüzə gələcəyik və iraqlılar daha istəklərimizə məhəl qoymayacaqlar". Başqa birisi dedi: "Saleh, biz ölümü gözə alaraq bu aksiyaya başlamışıq. Heç kimlə zarafatımız yoxdur". Saleh heyrət içində uşaqlara nəzər saldı. Sonra isə döşəyini səliqəyə sala-sala yavaşca dedi: "Halal olsun sizə!"

Canıma qorxu düşmüşdü. Yatmaq istəyirdim. Gözlərim qaralırdı. Elə bildim yuxuya gedirəm. Düyü və ət dolu buluda sarı əlimi uzadıb böyük bir tikə götürüb iştahla ağzıma qoydum. Gözlərimi açanda isə tavana yapışmış hərəkətsiz ventilyatoru gördüm. Plov və ət buludu yox idi, amma səhər yeməyi hələ öz yerində idi. Dəfələrlə belə xəyal görürdüm. Əbu-Vəqqas daha kameraya gəlmirdi. Bəzən həyətdən səsin eşidirdik; İsmayıla və Şakirə nəsə deyib gedirdi.

Günorta yeməyini gətirəndə çətinliklə namazımızı qılıb yerə sərələnmişdik. Hər an özümdən gedəcəyimi gözləyirdim, amma bunun nə üçün baş vermədiyini bilmirdim. Canımız bərkimişdi. Mənim kimi digərləri də aclığa qarşı müqavimətlərinə təəccüb edirdilər.

İraqlıları vəziyyətimizin çox təhlükəli olduğundan xəbərdar etmək qərarına gəldik. Halları daha pis olan Mənsur Mahmudabadini və Rza İmamquluzadəni seçdik. Danışdıq ki, özlərini huşsuzluğa vusunlar və biz hay-küy salaq ki, bunlar ölürlər, gəlin xəstəxanaya aparın.

Mənsur və Rza razılaşdılar. Lakin planın icrasından öncə, aclığın üçüncü gününün günəşinin batdığı zaman Əbu-Vəqqas nəhayət, kameraya gəlməyə məcbur oldu. O bizi ölüm halında görüb hər birimizə məzəmmətlə baxdı və təəssüflə başını yelləyib dedi: "Aranızdan bir nəfəri seçin aparım Qədurinin yanına". Mat qaldıq. Məqsədə daha da yaxınlaşmışdıq. Oturub məsləhətləşdik. Müzakirə üçün Həmid Müstəqimi seçildi, amma ona dedik: "Sən bizim nümayəndəmiz deyilsən, yalnız istəklərimizi Qəduriyə çatdırmağa gedirsən".

Həmidi dualarımızla yola saldıq. O, Əbu-Vəqqas və Salehlə birgə zindandan çıxdı. Həmid bir saat çəkmədən zindana qayıtdı və dedi: "Uşaqlar, mən sizin istəklərinizi çatdırdım. İndi özünüz bilərsiniz. Qəduri məndən nə qədər dəlil istəsə də, mən cavabdan qaçıb dedim ki, mən onların nümayəndəsi deyiləm, özlərindən soruşun".

Həmid işini düzgün və plana uyğun yerinə yetirmişdi. Heç kəs bu aksiyanın başçısı kimi tanınmamalı idi. O, sözünə davam etdi: "İndi əmr edib ki, daha üç nəfəri onun yanına aparsınlar”. Daha üç nəfər seçdik: Əlirza Şeyxhüseyni, Məhəmməd Sardui, Seyid Abbas Səadət. Onlar Əbu-Vəqqasla getdilər General Qəduriyə desinlər ki, biz uşaq deyilik, Qırmızı xaçla görüşmək və düşərgəyə qayıtmaq istəyirik. Bizim üç mühüm istəyimiz bunlar idi.

Axşam təxminən saat 9-da nəzarətçi qapını açdı. Gedənlərdən bir xəbər yox idi. Başlarına bəla gəlməsindən qorxduq. Nəzarətçi dedi: "Hamınız mənimlə gəlin!" Yerimizdən qalxanda vücudumuzu sarmış zəiflikdən agah olduq. Çətinliklə ayaq üstə dayandıq. Əsgər öndə, biz də arxasınca hərəkət etdik. Küçəyə girdik. Hər yer qaranlıq idi. Biz taqətsiz bədənimizi çətinliklə nəzarətçinin arxasınca sürüyürdük. General Qədurinin bizim zindanımızın yaxınlığında yerləşən otağına çatdıq.

Otaqda böyük bir stolun arxasında hündür qarabuğdayı bir kişi oturmuşdu. Stolun bir tərəfində ölkəsinin böyük bayrağı, digər tərəfində də bir asılqan vardı və ütülü bir hərbi geyim asılmışdı. Otağın bir tərəfinə səliqəli çarpayı qoymuşdular. Digər yerlərdə də stullar düzülmüşdü.

Məhəmməd, Əlirza və Seyid Abbas həmin stulların üstündə oturub bizi gözləyirdilər. Saleh də yanlarında idi. Polkovnik təbəssümlə hamıya xoşgəldin dedi və otağında hamıya yetəcək stulun olmadığını görüb işarə ilə bildirdi ki, yerdə oturaq.

O, bizim vəziyyətimizi diqqətlə nəzərdən keçirdi və hamı oturandan sonra dedi: "Ölüm halındasınız. Bu nə işdir başınıza açırsınız?!"

General Qəduri ilə ikisaatlıq qızğın müzakirə o andan başlandı. İstəklərimizi bildirdik və o, diqqətlə qulaq asdı. Dedik ki, bizdən təbliğat məqsədilə istifadə olunmamalıdır. Dedi: "Hansı təbliğat?! Bu, cənab prezident tərəfindən xeyirxah bir addımdır". Ona dedik ki, biz bu xeyri istəmiriksə, kimi görməliyik?! Məgər biz uşağıqmı?! Hər saatdan bir qəzetlərinizdə bizim adımızdan yanlış sözlər yazırsınız. Kim deyib ki, bizi zorla cəbhəyə gətiriblər?!" Qəduri dedi: "Qəbul edirəm ki, siz uşaq deyilsiniz. Başqa istəyiniz nədir?" Dedik ki, biz Qırmızı xaçın nümayəndələrilə görüşmək istəyirik. Dedi: "Yeni il tətilləri ilə əlaqədar olaraq Cenevrəyə gediblər. Bağdadda onlardan heç kim qalmayıb". Dedik: "Hətta bir nəfər də?" Dedi: "Ancaq bir qadın var". Həmin qadını görmək istədiyimiz bildirdik. Dedi: "O sizin üçün bir iş görə bilməz. Ümumiyyətlə, siz yalqız bir qadınla necə görüşə bilərsiniz?! Günah deyil?!" Dedik ki, günahı bizim boynumuza. Dedi: "Olmaz. Başqa istəyiniz nədir?" Dedik ki, düşərgəyə digər əsirlərin yanına qayıtmaq istəyirik. Dedi: "Üç gündən sonra bizdə Ordu günüdür, tədbirimiz var. Bayramdan sonra göndərərəm". Qəbul etdik. Dedi ki, indi gedin zindana və şam yeməyinizi yeyin. Dedik ki, sizin bayramınızdan sonra yeyəcəyik. Dedi: "Yəni üç gündən sonra?" Dedik: "Onda qoyun tez gedək. Burada çətin bir şey yoxdur. Yalnız bir mikroavtobus lazımdır, bir sürücü və bir nəzarətçi". Dedi: "Olmaz. Başqa istəyiniz nədir?" Dedik ki, başqa istəyimiz yoxdur.

Buraya qədər Qədurinin yalnız bir üzünü görmüşdük. O biri üzünü yavaş-yavaş göstərirdi. O dedi: "Sizə kim uşaq deyibsə, doğru deyib. Siz təkcə uşaq deyilsiniz, həm də axmaqsınız. Mən sizinlə xoş dillə danışıram, amma siz elə danışırsınız ki, elə bil əsir bizik". Heç nə demədik. General sözünə davam etdi: "Ordu bayramından sonra göndərəcəyimi dedimsə, deməli, göndərəcəyəm. O vaxta qədər yemək yeyin. Tapşıracağam ki, sizi hamama da aparsınlar. Qəbuldur?" Qəbul etməyib dedik ki, biz yalnız düşərgədə yemək yeyəcəyik. General bir an sakit dayandı. Hirsini soyudurdu. Bəlkə də öz-özünə belə deyirdi: "Heyf ki, cənab prezidentin yanına getmisiniz və görüntülər bütün dünyaya yayılıb. Yoxsa elə buradaca hamınızı öldürərdim". Sakitləşəndən sonra dedi: "Siz dediniz ki, uşaq deyilik. Mən də deyirəm ki, uşaq deyilsiniz. Mən də kişiyəm, siz də. Kişi kimi danışırıqsa, bunun bir nəticəsi olmalıdır, yoxsa yox?" Dedik ki, bəli. Zəngin düyməsini basdı. Bizi zindandan gətirəndən sonra qapının arxasında soyuqda dayanmış əsgər içəri girdi. General ona dedi: "İndicə bunları zindana apar. De ki, onlara isti xörək versinlər. Sabah səhər də hamısını göndərin hamama. Ordu bayramından sonra isə düşərgəyə qayıdacaqlar". Əsgər sevincək hərbi hörmət bildirib otaqdan çıxdı. Ona görə sevinirdi ki, müzakirəmizin bitdiyini və daha soyuqda dayanmağın lazım olmadığını düşünürdü.

General Qəduri müzakirənin bitdiyini elan etmək üçün əminliklə dedi: "Tamammı?" Biz onun baxışından qaçmaq üçün başımızı aşağı salıb bir ağızdan dedik: "Xeyr, biz yalnız düşərgədə yemək yeyəcəyik". Qəduri çox əsəbiləşdi. Daha bizimlə danışmayıb Salehə dedi: "Çox çalışdım ki, bunlara kömək edim, amma deyəsən, özləri yaşamaq istəmirlər".

General ikinci dəfə zəngi basdı. Əsgər içəri girdi. General qəzəblə ona əmr etdi: "Bunları qaytar zindana. Bundan sonra kimsə bunlara su verməsin. Ayaqyolu da qadağandır. Zindanın qapısını qıfıllayın və qoyun hamısı içəridə ölsünlər. Aydındır?" Əsgər ayaqlarını bir-birinə bacardığı qədər möhkəm çırpıb cavab verdi: "Aydındır, cənab General!"

General Qəduri təhqirlə bizi otağından qovdu. Qayıdarkən nəzarətçi əsgər də dayanmadan söyüş və təhqir yağdırırdı. Lakin döyməyə haqqı yox idi. O vəziyyətdə döyülmək anındaca ölmək demək idi. İraqlılar bunu bilirdilər və General Qəduri buna görə bizim zindanda acından ölməyimizi tərcih etdi ki, məsuliyyət onun üzərində qalmasın.33

Zindana çatan kimi halsızlıqdan yerə sərildik. Həmin təhlükə dolu anlarda qəribə hisslər yaşayırdıq. General bizi düşərgəyə qaytarmaqla razılaşmadı. Önümüzdə yalnız bir yol qalmışdı: ölənə qədər aclıq aksiyasını davam etdirmək. General demişdi ki, bizə su da verməsinlər. Buna görə düşündük ki, tez bir zamanda bir-bir öləcəyik. Bununla belə, Qəduri ilə ikisaatlıq müzakirədə duruş gətirdiyimiz və yalanlarına aldanmadığımız üçün sevinirdik. Həmin qərib gecənin son saniyələrində nəzarətçi Şakir hirslə içəri girib su vedrəsini apardı və hamını rahatlatdı.



Aclığın dördüncü günü


Kəndimizin ilk şəhid əsgəri olan Qasim Övliyainin cəsədini Cirofta gətirəndə ordu orkestri üçrəngli vətən bayrağına bürünmüş tabutun önündə hərəkət edirdi, təbil, şeypur və sinc səsi şəhərin küçələrini başına almışdı.

Mən və qardaşım Yusif kədərli musiqi altında özümüzü cəsədi kəndə aparacaq təcili yardım maşınının içinə atdıq. Hələ də şeypur və təbil səsləri gəlirdi və mən Qasimin tabutu üzərində ağlayırdım. Maşın yavaş-yavaş camaatın arasından kəndə doğru yola düşdü.

Aclıq aksiyasının dördüncü səhərində Müdafiə nazirliyinin həyətindən sinc, təbil və şeypur səsləri gəlirdi. Sanki Qasimin tabutu camaatın qolları üzərində gedirdi. Sanki şəhadət ətri gəlirdi.

Daha bədənimizdə taqət qalmamışdı. Mənsur Mahmudabadi və Rza İmamquluzadənin halı daha pis idi. Dünənki planın tam zamanı idi. Amma bu, daha plan deyildi, həqiqət idi. Mənsur və Rza əldən gedirdilər. Onları zindanın ortasında uzatdıq. Bir nəfər gedib əsgəri çağırdı. Əsgər bacanı açanda hamımız dilləndik ki, bu iki nəfər ölür. Şakir və İsmayıl içəri girdilər. Onlar Mənsurla Rzanı görən kimi cəld vəziyyəti yuxarıya məruzə etdilər. Yarım saatdan sonra onları xəstəxanaya apardılar.

Rza və Mənsur gedəndən sonra zindan bir az da qəmə batdı. Daha əvvəlki günlər kimi səhər yeməyi də yox idi ki, gecəyə qədər qalsın və heç kim ona əl vurmasın. Ayaqyolunu da general qadağan etmişdi. Həmin gün yalnız iraqlı dustaqları ayaqyoluna apardılar.

İyirmi üç nəfərlik qrupumuz daha Şakiri bezdirən nadinc və enerjili yeniyetmələr deyildilər. Onlar səhrada yolunu azmış karvana bənzəyirdilər: ac-susuz halda ömürlərinin son saatlarının keçməsini gözləyirdilər.

Dördüncü gün də keçdi.34

Aclığın beşinci günü


Beşinci gün səhər saat 10-da daha oturmağa da taqətimizin qalmadığı bir şəraitdə zindanın qapısı açıldı. Əbu-Vəqqas içəri girdi. Əvvəllər ya hörmətdən, ya da qorxudan divara söykənərdik, həmin gün isə ədyalın altından çıxmadıq. Onun əmrindən sonra Saleh elan etdi: "Cənablar, lütfən ayağa qalxın. Ya Allah! Qalxın!" Çətinliklə və tələsmədən bir-bir qalxdıq. Başımız gicəllənirdi. Hərəmiz divarın bir hissəsinə söykənmişdik ki, yerə yıxılmayaq. Əbu-Vəqqas qəzəb və nifrətlə bizə baxırdı. Daha iş-işdən keçmişdi və heç nədən qorxmurduq. Ona heç baxmadıq da. O isə elə bir söz dedi ki, bütün dalğın diqqətimizi topladı və baxışlarımızı özünə çəkdi:

- Hazırlaşın. Sizi düşərgəyə aparırıq.

Yuxu və xəyal deyildi. Əbu-Vəqqas və ondan da böyük olan General Qəduri geri çəkilmişdilər. Qələbə çalmış və sözümüzü yeritmişdik. Düşmən məğlub olmuşdu. Sanki Xürrəmşəhri yenidən almışdıq. Bütün vücudumuzla Allaha şükür etdik.

Əbu-Vəqqas Salehə nəsə deyib zindandan çıxdı. Qıvraq şəkildə yerimizdən qalxdıq. Sanki bayaqdan ölüm ayağında olan biz deyildik. Bədənimizə qüvvə gəlmişdi. Koolektiv qələbə münasibətilə bir-birimizi təbrik etdik, ədyallarımızı qatlayıb divarın kənarına qoyduq və getməyə hazırlaşdıq.

Aclıq aksiyasının beşinci səhərində saat 11-də Bağdad zindanını tərk etdik. Yenə həmin küçədən keçdik. Mikroavtobusu görəndə əmin olduq ki, hər şey həqiqətdir və biz düşərgəyə qayıdırıq. Minməzdən öncə bizi düşərgəyə aparan əsgərlərdən biri bizi saydı. Mikroavtobusa minmək istəyəndə önümüzü kəsdi və minməyə qoymadı. Hamını küçəyə sarı yönləndirdi. Şakir bizi zindana qaytarıb Salehə dedi: "Xəstəxanadakı iki nəfərin ardınca adam göndərmişik. Onlar gəlsinlər mikroavtobus çıxacaq". Rahat nəfəs aldıq və səbirsizliklə Mənsurla Rzanın gəlməsini gözlədik. Saat 12 oldu. Onlardan nigaran olmağa başladıq. Həmin vəziyyətdə zindanın qapısı açıldı. Əbu-Vəqqas içəri girdi. Üzündən məğlubiyyət əlamətləri sezilirdi. O dedi: "İndi ki gedirsiniz, nahar yeməyinizi yeyib gedin".

Bəsçi yaramazın təhlükəli planı vardı. Bizi qələbənin kandarından qaytarıb məğlub etmək istəyirdi. Ona inanıb ac qarınlarımızı doyursaydıq, hər şey bitəcəkdi. İlk pilləyə qayıdacaqdıq və iraqlılar öləcəyimizdən qorxmayıb bizi arxayın döyəcək, aksiyanı dayandırmağa və təslim olmağa məcbur edəcəkdilər. Bu fikirlər eyni zamanda hər birimizin beynindən keçdi. Ona görə də hamı bir nəfər kimi dedik: "Düşərgədə yemək yeyəcəyik". Əbu-Vəqqas ağzının suyunu bizə tərəf tulladı, söydü və zindandan çıxdı.

Günorta namazından sonra taqətləri qalmayan və rəngləri qaçmış Mənsuru və Rzanı xəstəxanadan gətirdilər. Əllərinin üzərində iynə yeri vardı.

Günorta saat 2-də Şakir və İsmayıl hərəkət əmri verdilər. Bir-bir Salehlə sağollaşdıq. Mehriban ərəb kişi vida zamanı gözlərinin yaşını güclə saxlayırdı. Üzümüzdən, başımızdan öpüb deyirdi: "Allah amanında! Xudafiz, balaca qəhrəmanlar! Salamat gedin!"



Rəmadi düşərgəsinə doğru


Mikroavtobusda Məhəmməd Sarduinin yanında oturmuşdum. Məhəmmədin bədəni zəif idi, aclıq və susuzluq onu əldən salmışdı. Heç kim danışmırdı. Yalnız mikroavtobusun səsi gəlirdi. Əl-ayağım boşalmışdı. Beş gün aclıqdan sonra ümid yalnız Allaha qalmışdı və düşərgəyə çatmaq bizi həyatda saxlaya bilərdi. Mikroavtobusun pəncərəsindən Rəmadinin arxasında batan qırmızı günəşi görürdüm. Dirsək zərbəsi və baş işarəsi ilə mənzərəni Məhəmmədə göstərdim. Baxdı və dodaqlarına taqətsiz təbəssüm qondu.

Mikroavtobus böyük Rəmadi çayının körpüsündən keçdi və bir neçə dəqiqədən sonra uzaqdan düşərgənin binaları göründü. Bizi ştabın önündə mikroavtobusdan endirdilər. Kapitan İzzəddin maşının yanına gəldi. Mikroavtobusdan çətinliklə enib sıraya düzüldük. İzzəddin deyəsən, aclıq aksiyamızdan xəbərdar idi. Cərgədəki birinci adam ayaq üstə dayana bilməyib oturdu. İzzəddin yaxasından tutub onu qaldırdı və itələdi. O, ikinci adamın, ikinci də üçüncünün üstünə düşdü və beləcə hamımız yerə yıxıldıq. Çətinliklə ayağa qalxdıq və düşərgəyə yola düşdük. Gecə sayına az qalmışdı. Hamı şam yeməyini yemişdi və qabları yuyurdular. Şam yeməyinə gecikmişdik.

Düşərgədəki əsirlər əvvəlcə bizi tanımadılar. Elə bildilər ki, yeni əsir gətiriblər. Lakin çox keçmədən başa düşdülər ki, biz bir ay öncəyə qədər onların yanında olan 23 nəfərik. Bütün vücudları ilə ah çəkdilər. Bir nəfər dedi: "Vay... Aman Allah! Sizi nə hala salıblar!" Başqa biri dedi: "Siz niyə belə dəyişmisiniz?" Daha birisi dedi: "Bədənlərində bir tikə ət qalmayıb". Maşallah Mircavəndi dedi: "Siz Fransanın hansı qarajından qayıtmısınız ki, bu qədər qaralmısınız?"

Biraylıq əhvalatı sonraya saxladıq. Dedik ki, bizə yemək və su verin.

Çox keçmədən hərə düşərgənin bir boşqab məşhur bozbaşı ilə səkkizinci kameraya gəldi. Onu oruc tutmaq üçün obaşdana saxlamışdılar. Ərəb qocalar bizim halımızı görüb ağlayırdılar.

Köhnə əsirlər bizim beşgünlük aclığımızdan xəbər tutub ehtiyat çörəklərini gətirdilər və bozbaşlara doğradılar. Biz aclıq aksiyasından beş gün sonra Əbu-Vəqqasdan və General Qəduridən yüz kilometr uzaqda yeməyə başladıq. Şam yeməyindən sonra və daxilol fitindən qabaq dəstəmaz alarkən aynada yanaqları batmış, üzündə yumşaq və qara tüklərdən nazik xətt yaranmış çox arıq bir gənc gördüm. Aman Allah! Mən nəhayət, saqqal çıxarmışdım. Mən böyümüşdüm.







Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   19


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə