John stuart mill (1806 -1873)



Yüklə 445 b.
tarix25.07.2018
ölçüsü445 b.


JOHN STUART MİLL (1806 -1873)




J. St. Mill'i klasik düşüncelerin yayılmaya başladığı dönemde yetişen ekonomistlerden biri olan James Mill'in oğludur. James Mill'i oğlu J. St. Mill'i küçük yaşta insan üstü bir eğitime tabi tutmuş, 10 yaşına kadar felsefe ve sosyal bilimler öğrenen J. St. Mill'i 14 yaşında zamanının iktisat bilimini bilen bir kimse haline gelmiştir.

  • J. St. Mill'i klasik düşüncelerin yayılmaya başladığı dönemde yetişen ekonomistlerden biri olan James Mill'in oğludur. James Mill'i oğlu J. St. Mill'i küçük yaşta insan üstü bir eğitime tabi tutmuş, 10 yaşına kadar felsefe ve sosyal bilimler öğrenen J. St. Mill'i 14 yaşında zamanının iktisat bilimini bilen bir kimse haline gelmiştir.



Küçük yaşta felsefe ve ekonomi ile ilgili yayın yapmaya başlayan J. St. Mili 1848 de, yani D. Ricardo'nun aynı adı taşıyan yapıtından 30 yıl sonra «Principles of Political Economy» İktisat biliminin ilkeleri — adlı yapıtını yayınlamıştır.

  • Küçük yaşta felsefe ve ekonomi ile ilgili yayın yapmaya başlayan J. St. Mili 1848 de, yani D. Ricardo'nun aynı adı taşıyan yapıtından 30 yıl sonra «Principles of Political Economy» İktisat biliminin ilkeleri — adlı yapıtını yayınlamıştır.



J. St. Mill'in ekonomi düşünceleri tarihindeki önemi kendinden önceki klasik ekonomistlerin ve daha önce yaşayan yazarların düşüncelerini esaslı bir biçimde gözden geçirerek, yapıtında bu düşüncelerin iyi bir sentezini yapmış olmasından ileri gelmektedir.

  • J. St. Mill'in ekonomi düşünceleri tarihindeki önemi kendinden önceki klasik ekonomistlerin ve daha önce yaşayan yazarların düşüncelerini esaslı bir biçimde gözden geçirerek, yapıtında bu düşüncelerin iyi bir sentezini yapmış olmasından ileri gelmektedir.



J. St. Mili hayatının birinci yarısında bireyci iken, ikinci yarısında sosyalizme doğru kaymıştır. Ancak, kişi özgürlüğüne bağlılığını hiç bir zaman bırakmamıştır. Onun sosyalizmi liberal bir sosyalizm olarak nitelenebilir. Bu yüzden kendisini ekonomi düşünceler tarihinde kararsız bir ekonomist olarak niteleyenler de vardır.

  • J. St. Mili hayatının birinci yarısında bireyci iken, ikinci yarısında sosyalizme doğru kaymıştır. Ancak, kişi özgürlüğüne bağlılığını hiç bir zaman bırakmamıştır. Onun sosyalizmi liberal bir sosyalizm olarak nitelenebilir. Bu yüzden kendisini ekonomi düşünceler tarihinde kararsız bir ekonomist olarak niteleyenler de vardır.



J. St. Mill'i aldığı eğitimin de etkisi ile faydacı (Utilitarist) felsefeye bağlı kalmış; ancak, Saint-Simon ve August Comte onun bakış açısının genişlemesinde etkili olmuşlardır. 1848 de yayınlanan ve daha sonra çeşitli baskıları yapılan «Principles of Political Economy» —Ekonomi İlkeleri— adlı yapıtı uzun yıllar İngiliz üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmuştur.

  • J. St. Mill'i aldığı eğitimin de etkisi ile faydacı (Utilitarist) felsefeye bağlı kalmış; ancak, Saint-Simon ve August Comte onun bakış açısının genişlemesinde etkili olmuşlardır. 1848 de yayınlanan ve daha sonra çeşitli baskıları yapılan «Principles of Political Economy» —Ekonomi İlkeleri— adlı yapıtı uzun yıllar İngiliz üniversitelerinde ders kitabı olarak okutulmuştur.



J. St. Mili ekonomik düşünceleri ile klasik teorinin gelişmesine yardım eden, fakat bazı bakımlardan klasik teorinin sarsılmasına yol açan bir ekonomisttir.

  • J. St. Mili ekonomik düşünceleri ile klasik teorinin gelişmesine yardım eden, fakat bazı bakımlardan klasik teorinin sarsılmasına yol açan bir ekonomisttir.



Onun bireyi esas alması, kişi özgürlüğüne önem vermesi, rekabet serbestisini iyi görmesi v.b. düşünceleri klasik iktisadi düşüncenin bir devamıdır. Fakat gelir bölüşümündeki eşitsizliklere değinerek önerdiği sosyal ıslahat programı daha çok sosyalist düşüncelere özgü bir nitelik taşımaktadır.

  • Onun bireyi esas alması, kişi özgürlüğüne önem vermesi, rekabet serbestisini iyi görmesi v.b. düşünceleri klasik iktisadi düşüncenin bir devamıdır. Fakat gelir bölüşümündeki eşitsizliklere değinerek önerdiği sosyal ıslahat programı daha çok sosyalist düşüncelere özgü bir nitelik taşımaktadır.



Gerçekten, J. St. Mili bu programda,

  • Gerçekten, J. St. Mili bu programda,

  • i) ücret sisteminin üretim kooperatifleri ile ikame edilmesini;

  • ii) arazi rantının vergilerle sosyalize edilmesini;

  • iii) miras hakkını sınırlandırarak servet bölüşümündeki eşitsizliğin kaldırılmasını önermektedir.



i) Ona göre, mevcut ücret sistemi insanın emeğinin ürünü ile bağını yok etmekte, çalışanın kişiliğini öldürmektedir. Bu durum işçi üretim kooperatifleri kurularak önlenebilir.

  • i) Ona göre, mevcut ücret sistemi insanın emeğinin ürünü ile bağını yok etmekte, çalışanın kişiliğini öldürmektedir. Bu durum işçi üretim kooperatifleri kurularak önlenebilir.



ii) Rant, ücret sistemi gibi, bireyciliğe ters düşmektedir. Çünkü rantta «herkesin kendi emeğinin ürünü» ilkesi kaybolmaktadır. Gerçek ferdiyetçilik herkesin kendi emeğinin ürününe sahip olması ile mümkündür. Arazi rantı vergi yolu ile topluma transfer edilmelidir. O Fransa’dakine benzer küçük arazi mülkiyetine taraftardır.

  • ii) Rant, ücret sistemi gibi, bireyciliğe ters düşmektedir. Çünkü rantta «herkesin kendi emeğinin ürünü» ilkesi kaybolmaktadır. Gerçek ferdiyetçilik herkesin kendi emeğinin ürününe sahip olması ile mümkündür. Arazi rantı vergi yolu ile topluma transfer edilmelidir. O Fransa’dakine benzer küçük arazi mülkiyetine taraftardır.



iii) Miras kurumu insanların kendi üretmedikleri şeyler üzerinde hak sahibi olma olanağını vermekte, servet bölüşümünde eşitsizliğe neden olmaktadır. İnsanlar arasında fırsat eşitliğini sağlamak için miras hakkı kısıtlanmalıdır.

  • iii) Miras kurumu insanların kendi üretmedikleri şeyler üzerinde hak sahibi olma olanağını vermekte, servet bölüşümünde eşitsizliğe neden olmaktadır. İnsanlar arasında fırsat eşitliğini sağlamak için miras hakkı kısıtlanmalıdır.



J. St. Mill'in büyük ölçüde Saint-Simon'dan esinlenerek ortaya attığı bu düşünce onun kişi özgürlüğü hakkındaki görüşlerine ters düştüğü gerekçesi ile eleştirilmiştir. Bu eleştirilere göre, mal sahibinin sağlığında edindiği şeylerin miras yolu ile yakınlarına geçmesi kişiliğinin devamından başka bir şey değildir.

  • J. St. Mill'in büyük ölçüde Saint-Simon'dan esinlenerek ortaya attığı bu düşünce onun kişi özgürlüğü hakkındaki görüşlerine ters düştüğü gerekçesi ile eleştirilmiştir. Bu eleştirilere göre, mal sahibinin sağlığında edindiği şeylerin miras yolu ile yakınlarına geçmesi kişiliğinin devamından başka bir şey değildir.



J. St. Mill'in başlıca iktisadi düşüncelerini ve İngiliz klasik iktisadi düşünceye katkılarını özetle şöyle sıralayabiliriz :

  • J. St. Mill'in başlıca iktisadi düşüncelerini ve İngiliz klasik iktisadi düşünceye katkılarını özetle şöyle sıralayabiliriz :

  • i) J. St. Mili kendisinden önceki klasikler gibi ferdiyetçidir; yaşamının ikinci yarısında sosyalizm'e kaymasına rağmen ferdiyetçi kalmıştır. Ona göre insanların temel gereksinmeleri her yerde aynıdır. Bütün insanlar için geçerli ekonomik ilkeler vardır.



Örneğin, her insan iyiyi arar. Fenalıktan kaçar, zengin olmak ister. Bu eğilim fer-diyetçiliğin esasıdır. Fertlerin kendi çıkarlarına göre hareket etmeleri, başkalarının zararına çalışmaları demek değildir. Kişi çıkarını en iyi biçimde sağlayacağına göre gideceği yolun seçimi kendisine bırakılmalıdır. «Bırakınız yapsınlar!» ilkesi pratik bir ilkedir.

  • Örneğin, her insan iyiyi arar. Fenalıktan kaçar, zengin olmak ister. Bu eğilim fer-diyetçiliğin esasıdır. Fertlerin kendi çıkarlarına göre hareket etmeleri, başkalarının zararına çalışmaları demek değildir. Kişi çıkarını en iyi biçimde sağlayacağına göre gideceği yolun seçimi kendisine bırakılmalıdır. «Bırakınız yapsınlar!» ilkesi pratik bir ilkedir.



Girişim özgürlüğü meslek ve iş yerini seçme serbestisi, mukavele yapma, kurum ve ortaklık kurma özgürlüğü, rekabet serbestisi bu ilkenin bir sonucudur. Rekabet serbestisi tüketiciye en yüksek maddi refahı sağlar; üreticiyi daha iyiye teşvik eder.

  • Girişim özgürlüğü meslek ve iş yerini seçme serbestisi, mukavele yapma, kurum ve ortaklık kurma özgürlüğü, rekabet serbestisi bu ilkenin bir sonucudur. Rekabet serbestisi tüketiciye en yüksek maddi refahı sağlar; üreticiyi daha iyiye teşvik eder.



ii) J. St. Mill R. Malthus'un nüfus teorisini bazı düşüncelerine esas olarak almıştır. Ona göre, işçiler nüfus artışını hızlandırmakla sefaletlerini bizzat kendileri hazırlamaktadırlar.

  • ii) J. St. Mill R. Malthus'un nüfus teorisini bazı düşüncelerine esas olarak almıştır. Ona göre, işçiler nüfus artışını hızlandırmakla sefaletlerini bizzat kendileri hazırlamaktadırlar.

  • Bu görüş onu özgürlük ilkesinden vazgeçerek, fakirler arasında evlenmelerin yasaklanmasını isteyecek kadar ileri götürmüştür.



iii) J. St. Mill kendisinden önceki fiyat teorisini bazı bakımlardan tamamlayan düşünceler ileri sürmüştür. Ona göre, piyasada fiyat arz ve talebe göre oluşur; öte yandan, piyasa fiyatı arz ve talebi etkileyen en önemli öğelerden birisidir.

  • iii) J. St. Mill kendisinden önceki fiyat teorisini bazı bakımlardan tamamlayan düşünceler ileri sürmüştür. Ona göre, piyasada fiyat arz ve talebe göre oluşur; öte yandan, piyasa fiyatı arz ve talebi etkileyen en önemli öğelerden birisidir.



Piyasa fiyatı arz ve talebin eşit olduğu seviyedeki fiyattır. Çünkü ancak bu fiyatta piyasada denge sağlanır.

  • Piyasa fiyatı arz ve talebin eşit olduğu seviyedeki fiyattır. Çünkü ancak bu fiyatta piyasada denge sağlanır.

  • Arz ve talebi etkileyen öğelerdeki değişmeler fiyatın da değişmesine sebep olur. O halde arz ve talep yalnız fiyattaki dalgalanmaları izah eder.

  • Gerçek değeri (doğal değeri) tayin eden şey maliyettir. Arz ve talebe göre oluşan fiyat rekabet sayesinde maliyete eşit olan doğal değere yaklaşır.



iv) J. St. Mili, D. Ricardo gibi, emek arz ve talebine göre piyasada oluşan ücret haddinin işçinin asgari geçim haddine eşit olan emek maliyetine eşitleneceğini açıklamıştır.

  • iv) J. St. Mili, D. Ricardo gibi, emek arz ve talebine göre piyasada oluşan ücret haddinin işçinin asgari geçim haddine eşit olan emek maliyetine eşitleneceğini açıklamıştır.

  • Bu açıklamada ücretlerin teşekkülüne işçiler tarafından veya kanuni hiç bir müdahalenin bulunmadığı varsayılmaktadır.

  • Ona göre emek arzı işçi sayısına; emek talebi ise, ücret ödemeleri için ayrılan sermayeye, J. St. Mill'in deyimi ile ücret fonuna bağlıdır.



Ücret haddi ücret fonunun işçi adedine oranına bağlıdır, işçi sayısı ücretlerin ödenmesine ayrılan sermayeye (ücret fonu) oranla daha hızlı artarsa, ücret haddi düşer; işçi sayısı ücretlerin ödenmesi için ayrılan sermayeye (ücret fonu) oranla daha yavaş artarsa, ücret haddi yükselir.

  • Ücret haddi ücret fonunun işçi adedine oranına bağlıdır, işçi sayısı ücretlerin ödenmesine ayrılan sermayeye (ücret fonu) oranla daha hızlı artarsa, ücret haddi düşer; işçi sayısı ücretlerin ödenmesi için ayrılan sermayeye (ücret fonu) oranla daha yavaş artarsa, ücret haddi yükselir.



Ricardo’nun doğal ücret teorisi gibi, J. St. Mill'in ücret fonu teorisini de doğru olarak kabul etmek mümkün değildir. Bununla beraber, teori ücret haddi ile sermaye birikimi arasındaki ilişkiye işaret etmesi yönünden önem taşımaktadır. Bunun dışında teori çeşitli eleştirilere açıktır. Özellikle, ücretlerin ödenmesi için ayrılan sermaye (ücret fonu) hangi sermayedir?

  • Ricardo’nun doğal ücret teorisi gibi, J. St. Mill'in ücret fonu teorisini de doğru olarak kabul etmek mümkün değildir. Bununla beraber, teori ücret haddi ile sermaye birikimi arasındaki ilişkiye işaret etmesi yönünden önem taşımaktadır. Bunun dışında teori çeşitli eleştirilere açıktır. Özellikle, ücretlerin ödenmesi için ayrılan sermaye (ücret fonu) hangi sermayedir?



Bu konuda teori açık değildir; teoride izaha çalışılan genel ve ortalama ücret haddi gerçeklere uymamaktadır. Bazı ekonomistlere göre ücret fonu teorisi, ücret hadlerindeki düşüklüğün sorumluluğunu, nüfusu artıran işçilere yüklemektedir.

  • Bu konuda teori açık değildir; teoride izaha çalışılan genel ve ortalama ücret haddi gerçeklere uymamaktadır. Bazı ekonomistlere göre ücret fonu teorisi, ücret hadlerindeki düşüklüğün sorumluluğunu, nüfusu artıran işçilere yüklemektedir.

  • Belli ücret fonu düzeyinde ücretlerin yükselmesi işçi ailelerinin doğumları sınırlandırması ile mümkündür.



Nitekim ücret fonu teorisi J. St. Mill’den sonra düzeltilmeye çalışılmıştır. Avusturyalı Böhm - Bawerk gibi bazı ekonomistler ücret fonunun belli bir üretim devresinde toplumun yaşaması için zorunlu yiyecek ve diğer geçim malları stokuna eşit olduğu; ücret haddinin bu stokun miktarına, işçi sayısına ve üretimin olgunlaşma süresinin uzunluğuna bağlı bulunduğunu, fiilen ödenen ücretlerin reel değerlerinin bu miktarı aşamayacağını ileri sürmüşlerdir.

  • Nitekim ücret fonu teorisi J. St. Mill’den sonra düzeltilmeye çalışılmıştır. Avusturyalı Böhm - Bawerk gibi bazı ekonomistler ücret fonunun belli bir üretim devresinde toplumun yaşaması için zorunlu yiyecek ve diğer geçim malları stokuna eşit olduğu; ücret haddinin bu stokun miktarına, işçi sayısına ve üretimin olgunlaşma süresinin uzunluğuna bağlı bulunduğunu, fiilen ödenen ücretlerin reel değerlerinin bu miktarı aşamayacağını ileri sürmüşlerdir.



v) J. St. Mill Ricardo'nun rant teorisini kabul etmekle beraber, sanayi sektöründe de rant oluşabileceğini ileri sürmek suretiyle bu teoriyi tamamlamıştır.

  • v) J. St. Mill Ricardo'nun rant teorisini kabul etmekle beraber, sanayi sektöründe de rant oluşabileceğini ileri sürmek suretiyle bu teoriyi tamamlamıştır.

  • Ona göre, piyasada aynı fiyata satılan malların çeşitli maliyetlere elde edilmesi, düşük maliyetli ürünler için bir ranta, yani fazlalığa yol açar. Örneğin verimli topraktan elde edilen ürünün maliyeti, aynı ölçüde verimli olmayan topraktan elde edilen ürüne nazaran düşüktür.



Piyasada homojen olduğu varsayılan bu ürünler aynı fiyata satılacağından, maliyeti düşük işletme lehine bir fazlalık meydana gelecektir. Verimlilik farkından doğan bu ranta arazi rantı denmektedir. J. St. Mill'e göre, sanayi sektöründe bir malın değişik maliyetle elde edilmesi maliyeti düşük firmalar lehine bir diferansiyel ranta sebep olur.

  • Piyasada homojen olduğu varsayılan bu ürünler aynı fiyata satılacağından, maliyeti düşük işletme lehine bir fazlalık meydana gelecektir. Verimlilik farkından doğan bu ranta arazi rantı denmektedir. J. St. Mill'e göre, sanayi sektöründe bir malın değişik maliyetle elde edilmesi maliyeti düşük firmalar lehine bir diferansiyel ranta sebep olur.



vi) J. St. Mili karşılıklı talep ilkesi ile Ricardo'nun karşılıklı maliyetler teorisini tamamlamıştır.

  • vi) J. St. Mili karşılıklı talep ilkesi ile Ricardo'nun karşılıklı maliyetler teorisini tamamlamıştır.



Şöyleki, buğday üretiminde nisbi üstünlüğe sahip A ülkesi ile kumaş üretiminde nisbi üstünlüğe sahip B ülkesi arasındaki ticarette buğdayın kumaş cinsinden fiyatı yüksek ise, A ülkesi B ülkesine daha fazla buğday arz ederek, kumaş talebini artıracak;

  • Şöyleki, buğday üretiminde nisbi üstünlüğe sahip A ülkesi ile kumaş üretiminde nisbi üstünlüğe sahip B ülkesi arasındaki ticarette buğdayın kumaş cinsinden fiyatı yüksek ise, A ülkesi B ülkesine daha fazla buğday arz ederek, kumaş talebini artıracak;

  • kumaşın buğday cinsinden fiyatı yüksek ise, B ülkesi A ülkesine daha fazla kumaş arz ederek, buğday talebini artırmak isteyecek; iki mal arasındaki değişim oranı iki ülkenin karşılıklı taleplerine göre oluşacaktır.



Karşılıklı talep durumunun değişim oranını belirleyen etkisi daha sonraları Marshall ve Edgeworth tarafından teklif eğrileri (offer curves) yardımı ile izah edilmiştir.

  • Karşılıklı talep durumunun değişim oranını belirleyen etkisi daha sonraları Marshall ve Edgeworth tarafından teklif eğrileri (offer curves) yardımı ile izah edilmiştir.

  • A ülkesinde buğdayın kumaş cinsinden fiyatının 1/5 olduğunu düşünelim. Bu ülkenin B ülkesinden buğday karşılığında kumaş talep etmesi için buğdayın kumaş cinsinden fiyatının 1/5 ten fazla olması gereklidir.



Buğdayın kumaş cinsinden fiyatı yükseldikçe, A ülkesinin B ülkesine kumaş karşılığında buğday teklifi artar.

  • Buğdayın kumaş cinsinden fiyatı yükseldikçe, A ülkesinin B ülkesine kumaş karşılığında buğday teklifi artar.

  • Örneğin, buğdayın kumaş cinsinden fiyatı 1/5 birim kumaştan 2/5 birim kumaşa, 2/5 birim kumaştan 3/5 birim kumaşa yükseldiği zaman, A ülkesi kumaş karşılığında buğday teklifini artıracaktır. Ancak, A ülkesi elinde kumaş arttıkça, aynı miktar kumaşa karşılık daha az buğday teklif etme eğiliminde olacaktır.



B ülkesinde kumaşın buğday cinsinden fiyatının 5/3 olduğunu düşünelim. Kumaşın buğday cinsinden fiyatı yükseldikçe, örneğin, kumaşın buğday cinsinden fiyatı 5/2, 5/1 birim buğdaya yükseldiği zaman B ülkesi buğday karşılığında kumaş teklifini artıracaktır. Ancak B ülkesi elinde buğday arttıkça, aynı miktar buğdaya karşılık daha az kumaş teklif etme eğiliminde olacaktır.

  • B ülkesinde kumaşın buğday cinsinden fiyatının 5/3 olduğunu düşünelim. Kumaşın buğday cinsinden fiyatı yükseldikçe, örneğin, kumaşın buğday cinsinden fiyatı 5/2, 5/1 birim buğdaya yükseldiği zaman B ülkesi buğday karşılığında kumaş teklifini artıracaktır. Ancak B ülkesi elinde buğday arttıkça, aynı miktar buğdaya karşılık daha az kumaş teklif etme eğiliminde olacaktır.



Buğday ile kumaş arasındaki değişim oranı (fiyat) A ülkesinin kumaş karşılığında teklif ettiği buğday miktarı ile B ülkesinin buğday karşılığında teklif ettiği kumaş miktarı birbirine eşit olduğu oran olacaktır.

  • Buğday ile kumaş arasındaki değişim oranı (fiyat) A ülkesinin kumaş karşılığında teklif ettiği buğday miktarı ile B ülkesinin buğday karşılığında teklif ettiği kumaş miktarı birbirine eşit olduğu oran olacaktır.



Özetlemeğe çalıştığımız düşünceleri ile J. St. Mill arkasında bir okul bırakmamıştır. İngiltere'de Cairnes, Fransa'da Michel Chevalier, Almanya'da Prince Smith gibi ikinci derece ekonomistler onu izlemişlerdir.

  • Özetlemeğe çalıştığımız düşünceleri ile J. St. Mill arkasında bir okul bırakmamıştır. İngiltere'de Cairnes, Fransa'da Michel Chevalier, Almanya'da Prince Smith gibi ikinci derece ekonomistler onu izlemişlerdir.



Klasik Okul onun sosyalist eğilimini izlemeyerek, A. Smith ile başlayan ve J. B. Say, R. Malthus ve D. Ricardo tarafından geliştirilen iktisadi düşünce yolunda devam etmiştir. Ayrıca faydacı görüşü ve sosyal reform programı ile Batı Avrupa'da gelişmeye başlayan sosyal demokrasi akımını etkilediği söylenebilir.

  • Klasik Okul onun sosyalist eğilimini izlemeyerek, A. Smith ile başlayan ve J. B. Say, R. Malthus ve D. Ricardo tarafından geliştirilen iktisadi düşünce yolunda devam etmiştir. Ayrıca faydacı görüşü ve sosyal reform programı ile Batı Avrupa'da gelişmeye başlayan sosyal demokrasi akımını etkilediği söylenebilir.



KLASİK İKTİSADİ DÜŞÜNCEYİ PAYLAŞAN DİĞER EKONOMİSTLER

  • A. Smith ile başlıyarak, J. B. Say, R. Malthus, D. Ricardo ve J. St. Mill tarafından geliştirilen klasik iktisadi düşünce sanayi evriminin meydana getirdiği gelişmenin de etkisi ile devletin ekonomik hayata müdahalesinin azalmasında ve liberalizmin her yerde hakim olmasında etkili olmuştur.



Yukarıdaki bahislerde açıklandığı gibi, A. Smith merkantilistlerin müdahaleci politikalarını eleştirerek, «İnsanların adalet kurallarını ihlal etmedikçe, çıkarlarına göre hareket etmekte, emek ve sermayelerini başkaların emek ve sermayelerine rekabet ederek kullanmakta serbest olmasını» savunmuş; ekonomik faaliyetlere devlet müdahalesi kaldırılınca, doğal özgürlüklere dayanan açık ve sade bir sistemin ortaya çıkacağını ileri sürmüştür.

  • Yukarıdaki bahislerde açıklandığı gibi, A. Smith merkantilistlerin müdahaleci politikalarını eleştirerek, «İnsanların adalet kurallarını ihlal etmedikçe, çıkarlarına göre hareket etmekte, emek ve sermayelerini başkaların emek ve sermayelerine rekabet ederek kullanmakta serbest olmasını» savunmuş; ekonomik faaliyetlere devlet müdahalesi kaldırılınca, doğal özgürlüklere dayanan açık ve sade bir sistemin ortaya çıkacağını ileri sürmüştür.



Hayatının ikinci yarısında bir takım sosyal ıslahat tedbirleri ileri süren J. St. Mill'e göre, her insan iyiyi arar, zengin olmak ister, fenalıktan kaçar, çaba harcar. Herkes kendi çıkarını en iyi biçimde sağlayacağına göre, gideceği yolun seçimi kendisine bırakılmalıdır.

  • Hayatının ikinci yarısında bir takım sosyal ıslahat tedbirleri ileri süren J. St. Mill'e göre, her insan iyiyi arar, zengin olmak ister, fenalıktan kaçar, çaba harcar. Herkes kendi çıkarını en iyi biçimde sağlayacağına göre, gideceği yolun seçimi kendisine bırakılmalıdır.



«Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler!» prensibi pratik bir prensiptir. Çalışma özgürlüğü, girişim serbestisi, rekabetin serbest olması bu prensibin zorunlu bir sonucudur. Rekabet serbestisi tüketiciye maddi refah sağlar, üreticiyi daha iyiye teşvik eder.

  • «Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler!» prensibi pratik bir prensiptir. Çalışma özgürlüğü, girişim serbestisi, rekabetin serbest olması bu prensibin zorunlu bir sonucudur. Rekabet serbestisi tüketiciye maddi refah sağlar, üreticiyi daha iyiye teşvik eder.



Liberal ekonomi görüşü kişi çıkarı ile toplum çıkarının uygun olduğu inancındadır. Örneğin, kişinin girişim özgürlüğüne, meslek ve iş yerini seçme serbestisine sahip olması, onun maddi ve manevi olanaklarını en rasyonel biçimde kullanması, doğal olarak kendi yapısına, eğilim, beceri ve yeteneklerine en uygun işe yönelerek daha verimli çalışmasını sağlar.

  • Liberal ekonomi görüşü kişi çıkarı ile toplum çıkarının uygun olduğu inancındadır. Örneğin, kişinin girişim özgürlüğüne, meslek ve iş yerini seçme serbestisine sahip olması, onun maddi ve manevi olanaklarını en rasyonel biçimde kullanması, doğal olarak kendi yapısına, eğilim, beceri ve yeteneklerine en uygun işe yönelerek daha verimli çalışmasını sağlar.



Tüketim serbestisi üreticileri tüketicilerin zevk ve tercihlerine göre mal üretmeğe zorlar. Böylece üretimle tüketim arasında uyum sağlanır. Bir sosyal gereksinmeyi gideren ekonomik uğraşıların sürekliliği sağlanırken, bir sosyal gereksinmeyi gidermeyen ekonomik uğraşılar ortadan kalkar. Rekabet serbestisi bireyi kaliteyi yükseltmek, maliyeti düşürmek için çaba harcamaya iter.

  • Tüketim serbestisi üreticileri tüketicilerin zevk ve tercihlerine göre mal üretmeğe zorlar. Böylece üretimle tüketim arasında uyum sağlanır. Bir sosyal gereksinmeyi gideren ekonomik uğraşıların sürekliliği sağlanırken, bir sosyal gereksinmeyi gidermeyen ekonomik uğraşılar ortadan kalkar. Rekabet serbestisi bireyi kaliteyi yükseltmek, maliyeti düşürmek için çaba harcamaya iter.



Bireylerin diledikleri ekonomik faaliyeti yapabilme, diledikleri zaman bu faaliyeti durdurabilme, ya da değiştirebilme olanağına sahip olmaları, aralarında diledikleri sözleşmeleri yapabilme serbestisinin bulunması, mevcut üretim ve tüketim olanaklarından en iyi biçimde yararlanılmasını, böylece sosyal gereksinmelerin en iyi biçimde karşılanmasını mümkün kılar.

  • Bireylerin diledikleri ekonomik faaliyeti yapabilme, diledikleri zaman bu faaliyeti durdurabilme, ya da değiştirebilme olanağına sahip olmaları, aralarında diledikleri sözleşmeleri yapabilme serbestisinin bulunması, mevcut üretim ve tüketim olanaklarından en iyi biçimde yararlanılmasını, böylece sosyal gereksinmelerin en iyi biçimde karşılanmasını mümkün kılar.



Girişim serbestisi, meslek ve iş yerini seçme özgürlüğünün bulunduğu, rekabetin serbest olduğu bir ekonomik ortamda fiyat mekanizması sosyal ve ekonomik hayatı düzenler. Fiyatlar arz ve talebe göre oluşur; rekabet serbestisi fiyatları maliyet düzeyine iter; aşırı kâra, tüketicilerin üreticiler tarafından sömürülmesine engel olur.

  • Girişim serbestisi, meslek ve iş yerini seçme özgürlüğünün bulunduğu, rekabetin serbest olduğu bir ekonomik ortamda fiyat mekanizması sosyal ve ekonomik hayatı düzenler. Fiyatlar arz ve talebe göre oluşur; rekabet serbestisi fiyatları maliyet düzeyine iter; aşırı kâra, tüketicilerin üreticiler tarafından sömürülmesine engel olur.



A. Smith'le başlıyarak J. B. Say, R. Malthus, D. Ricardo, J. St. Mil' tarafından geliştirilen klasik iktisadi düşünce ile iktisat bilimi belli bir süre için yerleşmiş ve tamamlanmış gibi görünmektedir. Gerçekten bu ekonomistler arasında tam bir düşünce birliği olmadığı gibi, ortaya atılan düşünceler tartışmaya açıktır. Nitekim bu ekonomistler tarafından meydana getirilen çatı kendilerinden sonra çatırdamaya başlamıştır.

  • A. Smith'le başlıyarak J. B. Say, R. Malthus, D. Ricardo, J. St. Mil' tarafından geliştirilen klasik iktisadi düşünce ile iktisat bilimi belli bir süre için yerleşmiş ve tamamlanmış gibi görünmektedir. Gerçekten bu ekonomistler arasında tam bir düşünce birliği olmadığı gibi, ortaya atılan düşünceler tartışmaya açıktır. Nitekim bu ekonomistler tarafından meydana getirilen çatı kendilerinden sonra çatırdamaya başlamıştır.



Gerçi, XIX üncü yüzyılın ilk 30 yılında klasik iktisadi düşünceyi savunan bir çok ekonomist yetişmiştir. Bunlar arasında A. Smith'ten daha fazla liberalizme taraftar olanlar vardır. Örneğin,

  • Gerçi, XIX üncü yüzyılın ilk 30 yılında klasik iktisadi düşünceyi savunan bir çok ekonomist yetişmiştir. Bunlar arasında A. Smith'ten daha fazla liberalizme taraftar olanlar vardır. Örneğin,



— İngiltere'de Cobdin (1804 - 1865), John Bright (1811 - 1889);

  • — İngiltere'de Cobdin (1804 - 1865), John Bright (1811 - 1889);

  • — Fransa'da Leroy - Beaulieu (1809 - 1874), Charles Dunoyer (1786-1862) Fr. Bastiat (1801 - 1850);

  • — Amerika'da Henry Charles Carey (1793 -1879);

  • — Almanya'da Prince Smith (1809 - 1874), Faucher (1820 - 1878) gibi.

  • Bunlardan Fransız ekonomisti Fr. Bastiat ile Amerika'lı Carey önemlidir.



Fr. Bastiat'a göre her insana Allah tarafından iyiye doğru hareket etme doğal güdüsü verilmiştir. Ekonomide görülen aksaklıklar Serbesti rejiminin (liberalizmin) tam ve mükemmel olmamasından ileri gelmektedir.

  • Fr. Bastiat'a göre her insana Allah tarafından iyiye doğru hareket etme doğal güdüsü verilmiştir. Ekonomide görülen aksaklıklar Serbesti rejiminin (liberalizmin) tam ve mükemmel olmamasından ileri gelmektedir.



Fr. Bastiat



Yayınladığı kitaba «Les harmonies economiques» adını veren ekonomist liberalizmi öven şu sözü ile ün kazanmıştır; «uluslararası alış verişi kolaylaştırmak için dağlar delinerek tüneller açılırken, bu tünellerin iki ucuna gümrük engelleri koymak ne kadar gülünç bir şeydir».

  • Yayınladığı kitaba «Les harmonies economiques» adını veren ekonomist liberalizmi öven şu sözü ile ün kazanmıştır; «uluslararası alış verişi kolaylaştırmak için dağlar delinerek tüneller açılırken, bu tünellerin iki ucuna gümrük engelleri koymak ne kadar gülünç bir şeydir».



Ona göre koruma doğal ilkelere ters düşer; mübadele doğal bir haktır. Rekabet ilerlemeyi sağlar; kişi çıkarı ilkesi insanları çalışmaya, kazanmaya sevk eder, toplum da bundan yararlanır. Kısaca kişi çıkarı ile toplumun çıkarı arasında tam bir harmoni (uyum) vardır.

  • Ona göre koruma doğal ilkelere ters düşer; mübadele doğal bir haktır. Rekabet ilerlemeyi sağlar; kişi çıkarı ilkesi insanları çalışmaya, kazanmaya sevk eder, toplum da bundan yararlanır. Kısaca kişi çıkarı ile toplumun çıkarı arasında tam bir harmoni (uyum) vardır.



Carey Ricardo'nun rant teorisini eleştirmiştir. Ona göre, insanlar önce verimsiz toprakları, sonra verimli toprakları ekmişlerdir.

  • Carey Ricardo'nun rant teorisini eleştirmiştir. Ona göre, insanlar önce verimsiz toprakları, sonra verimli toprakları ekmişlerdir.

  • Ancak bu görüş doğru olsa bile, differansiyel rant'ın varlığını reddetmek için yeterli değildir. Carey, malların değerini, malların yeniden üretimi için gerekli emek miktarının belirleyeceğini ileri sürmek suretiyle klasik emek-değer teorisine bir yenilik getirmiştir.



Carey



Klasik iktisadi düşüncelerde meydana gelen bu gelişmelerle birlikte XIX üncü yüzyılın başlarından itibaren Batı ülkelerinde devletin ekonomik yaşama müdahalesi azalmaya ve liberalizm her yerde hakim olmaya başlamıştır.

  • Klasik iktisadi düşüncelerde meydana gelen bu gelişmelerle birlikte XIX üncü yüzyılın başlarından itibaren Batı ülkelerinde devletin ekonomik yaşama müdahalesi azalmaya ve liberalizm her yerde hakim olmaya başlamıştır.



Ancak, sanayi devrimini birlikte yapmayan ekonomilerin durumu, özel mülkiyet ve girişim serbestisine dayanan kapitalist piyasa ekonomilerinde burjuva ile proletarya arasında iktisadi farklılaşmanın artması, devrevi ekonomik krizlerin kütle işsizliklerine yol açması, rekabetin tekele dönüşmesi ...... klasik iktisadi düşüncenin doğruluğu üzerinde kuşku yaratmış;

  • Ancak, sanayi devrimini birlikte yapmayan ekonomilerin durumu, özel mülkiyet ve girişim serbestisine dayanan kapitalist piyasa ekonomilerinde burjuva ile proletarya arasında iktisadi farklılaşmanın artması, devrevi ekonomik krizlerin kütle işsizliklerine yol açması, rekabetin tekele dönüşmesi ...... klasik iktisadi düşüncenin doğruluğu üzerinde kuşku yaratmış;



bir yandan toplumun kendi kendine işleyen bir iktisat düzeninde tamamen veya yeter derecede sağlanamayan ekonomik, sosyal ve politik çıkarlarını korumak için devlet müdahalesini zorunlu gören ve sosyal ıslahata gidilmesini savunan ıslahatçı düşünceler;

  • bir yandan toplumun kendi kendine işleyen bir iktisat düzeninde tamamen veya yeter derecede sağlanamayan ekonomik, sosyal ve politik çıkarlarını korumak için devlet müdahalesini zorunlu gören ve sosyal ıslahata gidilmesini savunan ıslahatçı düşünceler;



öte yandan özel mülkiyet ve girişim serbestisine dayanan kapitalist piyasa ekonomisi yerine toplum mülkiyetine dayanan, üretim, bölüşüm, mübadele ve tüketimin kollektivist yöntemlerle düzenlenmesini isteyen sosyalist-komünist iktisat sisteminin kurulmasını öneren sosyalist düşünceler ortaya atılmıştır.

  • öte yandan özel mülkiyet ve girişim serbestisine dayanan kapitalist piyasa ekonomisi yerine toplum mülkiyetine dayanan, üretim, bölüşüm, mübadele ve tüketimin kollektivist yöntemlerle düzenlenmesini isteyen sosyalist-komünist iktisat sisteminin kurulmasını öneren sosyalist düşünceler ortaya atılmıştır.





Dostları ilə paylaş:


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə