Jumpxv mc xghpx cvhgcjgc cghrcvhn swhgghn mc {hmhfghn



Yüklə 2,54 Mb.
səhifə3/27
tarix26.09.2017
ölçüsü2,54 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27

ŞƏKKİN TƏ`SİRLƏRİ


Qur`ani-kərimin tovhid, məad, risalət, vəhy və digər dini məsələlərlə əlaqədar ayələrinə diqqət yetirdikdə iki əsas nöqtə ilə rastlaşırıq.

1-Şəkk-şübhə ya qəlbdə, ya dildə, ya da həm qəlb, həm də dildə inkara səbəb olur.5

2- Bu şəkk bə`zən müşriklərə6, bə`zən də kafirlərə7 aid edilir.

Demək, şirk və küfrə səbəb olan amillərdən biri də şəkk-şübhədir.



Bir incəlik: Qur`ani-kərim ayələrində qeyd olunan “rəyb”in “şəkk” dən müəyyən fərqləri var. “Rəyb” lüğətdə böhtan və bu kimi bir şeylə birgə şəkk və nadanlıq nəticəsində nəfsdə yaranan iztirablı (həyəcanlı) haldır. Buna əsasən, ayələrdə qeyd olunan “murib” şəkk sifəti qərar verilmişdir; yə`ni həyəcan yaradan şəkk. “Səba” surəsinin 54-cü ayəsini misal göstərmək olar. Həmin ayədə buyurulur: Kafirlərmurib” (şəkk) içində idilər.” Yə`ni onlar həyəcanla birgə şəkkə düçar olmuşdular. Bə`zən insan (misal üçün) filan ağacın ildə neçə dəfə bar verdiyini bilmir. Bu zaman (Qur`an ayələrində qeyd olunan) “reyb” yox, şəkk yaranır. Bə`zən isə (misal üçün) filan yolda bir quldurun pusquda durub-durmaması bilinmir. Burada insanda şəkk-şübhədən əlavə, həyəcan da yaranır.8

2-QUR`ANDA “ZƏNN” (GÜMAN)


Qur`ani-kərimdə beş növ gümandan söz açılmışdır:

1-Həqiqətə uyğun gəlməyən güman.9

2-Həqiqətlə uyğun gələn güman.10

3-Günah sayılan güman.2

4-Həqiqəti kəşf etməyən güman.3

5-Məhkum olunan güman.4

Ayələrin məcmusuna diqqət yetirməklə Qur`ani-kərimin bu məsələyə münasibətini belə qeyd etmək olar:

a) Güman təbii ki, insanı həqiqətə çatdırmır. Xüsusilə gümanın müqəddimələrində nəfsani istəklər olarsa.5 Çünki bu halda, güman nəfsani istəklərə uyub, dəlil və sübutdan uzaqlaşır.

b) Məhkum olunan güman insanın əqidə üsullarında, xüsusilə əbədi həyat (qiyamət) və onunla əlaqəli mövzularda yaranır. Yə`ni belə məsələlərdə elm və yəqinə çatmaq labüddür.

v) İnsanların əksəriyyəti gümana uyur, elm və yəqinə çatmaq üçün özlərini zəhmətə salmırlar.

q) Qur`ani-kərimdə məhkum olunan və həqiqətə uyğun gəlməyən güman ən çox Allaha şərik qoşanlara aid edilir.6

Diqqət yetirmək lazımdır ki, Qur`ani-kərimin bə`zi ayələrində (“zənn” sözünün yerinə) “zəəm” sözü işlədilmişdir.7 “Zəəm” sözü haqqı hiss etməklə yanaşı olan güman mə`nasını daşıyır. Qur`an ayələrinə əsasən, “zəəm” (haqqı hiss etməklə yanaşı güman) digər gümanlarla müqayisədə daha artıq sorğu-suala tutulacaqdır. Çünki bə`zilərinin səhlənkarlıq və e`tinasızlıq üzündən güman etməsi mümkündür. Lakin haqqı hiss etməklə güman edən şəxs öz gümanına diqqət yetirmiş və onun üzərində aparmışdır.8


3-QUR`ANDA YƏQİNLİK


Predikatın predmetə isbatı, eləcə də predikatın predmetdən inkarının qeyri-mümkünlüyünə, hər iki hadisədə birinci və ikinci e`tiqadın aradan getməməsinə “yəqin”lik deyilir. Buna əsasən “yəqin”in dörd şərti var. Bu şərtlər daxilində güman və şəkk, hətta nadanlıq yəqinlik çərçivəsindən xaric olur. Çünki güman və şəkdə predikatın sübut olunmasında, eləcə də predikatın predmetdən alınmasının qeyri-mümkünlüyündə yəqinlik mövcud deyil. Nadanlıqda da predmetin predikata sübutuna, eləcə də predikatın predmetdən alınmasının qeyri-mümkünlüyünə yəqinlik yoxdur. Lakin bu iki yəqinin hər ikisi şübhə ilə, yaxud onun əksinə göstərilən dəlillə aradan qalxır. Yəqin isə heç vaxt aradan getmir.

Qur`ani-kərim yəqin üçün qeyd olunan dörd şərtdən yaranan zərurəti “la rəybə fihi” (onda heç bir şəkk-şübhə yoxdur) və buna bənzər ifadələrlə bəyan etmişdir. Məsələn buyurur:

---------------SƏh. 28.

Bu (Qur`an ), heç bir şəkk-şübhə olmayan və təqvalılara doğru yol göstərən kitabdır.”9

Ayədə qeyd olunan “ra rəybə” (heç bir şəkk-şübhə yoxdur) ifadəsinin mə`nası budur ki, Qur`an inkaredilməz bir həqiqətdir. Bu kitabda tovhidə və məada də`vət, vəhy və risalət iddiası olduğundan onun müddəaları da inkaredilməz bir həqiqətdir.

Başqa bir ayədə belə buyurulur:

---------------

Ey Rəbbimiz! Həqiqətən, olacağına şübhə edilməyən bir gündə bütün insanları (bir yerə) toplayan Sənsən!”1 Ayənin mə`nası budur ki, Allah-taalanın insanları bir yerə toplayacağı gün labüd həqiqətdir.2

Qur`anda yəqin sözünün, öncə qeyd olunan mə`nası həmin sözdən düzələn digər sözlərlə bir neçə dəfə təkrarlanmışdır.3

YƏQİNLİYİN DƏRƏCƏLƏRİ


Qur`an baxımından yəqinliyin müxtəlif dərəcələri var: Elmül-yəqin”, “eynül-yəqinhəqqül-yəqin”.

Qur`ani-kərim “elmül-yəqin”i “eynül-yəqin”ə çatmaq üçün bir körpü ünvanında tanıtdırır.4 Əgər yəqinlik zehni mə`rifətdən əyani mə`rifətə çevrilsə, insan zehni cəhətdən inandıqlarını öz gözləri ilə müşahidə edər. Allah-taala “Təkasur” surəsində buyurur: Əgər insanelmül-yəqinmərhələsinə çatsa, cəhənnəmi görə bilər.” Yə`ni, biz “elmül-yəqin” mərhələsinə çatsaq, bizi bu mərhələ ilə tanış edən müqəddiməmiz də var.

“Eynül-yəqin” mərhələsindən yüksək mərhələnin adı “həqqül-yəqin”dir. Bu mərhələdə insan nəinki haqqa şahid olur, həm də Allahdan qeyrisini unudur və ilahi mə`rifətdə qərq olur. Qur`an baxımından “həqqül-yəqin” mə`rifətdə ən üstün bir yəqin deməkdir.5

Ümumiyyətlə, diqqət yetirmək lazımdır ki, nəzəri və zehni yəqinlik həqiqətdə predikatın predmet üçün sübut olunmasını, predikatın predmetdən alınmasının qeyri-mümkünlüyünü bilməkdir. Bu iki yəqin və biliyin aradan qalxmasının qeyri-mümkünlüyünü müşahidə etmək yəqinə çatmaqdan və canlı şəkildə müşahidədən fərqlənir.

Qur`an ayələrində yəqin məsələsi ilə əlaqədar belə nəticələr əldə etmək olar:

1-İlahi ayələri Allah barəsində yəqinlik hasil etmək üçün bir növ səbəb hesab etmək olar.6

2-Özünü xəyallardan, zehnin batil göstərişlərindən nadanlığa qərq olmaqdan qoruyanlar təqvanın yüksək mərhələsinə nail olanlar və axirət aləminə inananlardır.7

3-Mə`rifətsiz və təlaşsız yəqin mərhələsinə çatmaq qeyri-mümkündür.8

4-Yəqindən bəhrələnənlər heç bir maneədən qorxmadan öz yollarına davam edirlər.9

5-Yəqin mə`rifət və elmin xarici nümunələrindən olduğu üçün mə`lumlara aid edilir. Mə`lum olan “Əsmayi-hüsna”nın (Allahın gözəl adlarının) sayı çox olduğundan, mə`rifətlər və yəqinlər də müxtəlifdir. Hər bir mə`rifət öz həddində yəqindən bəhrələnir. Məhz bu səbəbdən yəqin üçün onun xarici nümunələrini nəzərə almaqla müxtəlif formalar təsəvvür etmək olar.

6-Yəqinin ən yüksək dərəcələri “elmül-yəqin”, “eynül-yəqin” və “həqqül-yəqin”dir.1

7-Yəqinin bağlılıqları – Allahın gözəl adları məhdud olmadığından, yəqinliyi, yaxud müşahidə mərhələsini xüsusi çərçivədə yəqinin son mərhələsi hesab etmək olmaz. Yəqinin həqiqəti çeşidli nurdan ibarətdir. O həm artır, həm də hüdudsuzdur.2

***
SUAL 4: Qur`ani-kərimin müxtəlif ayələrində bəyan olunan küfr, şirk, nifaq və imanda məqsəd nədir? Hansı amillər onların yaranmasına səbəb olur? Özümüzü tanımaq məqsədilə insanları bu əsas üzərində necə tanıya bilərik? Mən şirk və ikiüzlülüyün bə`zi əlamətləri ilə tanışam. Bu əlamətlər məndə də mövcuddur. Buna görə çox narahatam. Onları aradan qaldırmaq üçün mənə yol göstərin!




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   27


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə