Kitabın nəşrinə göstərdiyi köməyə görə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı



Yüklə 7,73 Mb.

səhifə241/306
tarix14.09.2018
ölçüsü7,73 Mb.
1   ...   237   238   239   240   241   242   243   244   ...   306

Əməliyyatların  və  əqdlərin  xarakterindən,

 

habelə  buraxılmasının 



məqsədlərindən asılı olaraq

 

qiymətli kağızların aşağıdakı növləri fərqləndirilir: 

 

fond  qiymətli  kağızları.  Fond  birjasında  dövriyyədə  olan  səhmlər  və 



istiqrazlar; 

 



əmtəə  dövriyyəsinə  və  müəyyən  əmlak  əqdlərinə  xidmət  edən 

kommersiya qiymətli kağızları: veksellər, çeklər, konosamentlər, anbar və girov 

şəhadətnamələri, girov kağızları. 

Fond qiymətli kağızları sahibinin əmlak və digər tələbləri göstərilən əsas 

və adətən gəlirin (dividentin, faizin) alınması ilə əlaqədar olaraq sahibinin əlavə 

hüquqları,  tələblər,  şərtlər  təsbit  olunan  köməkçi



 

növlərə  bölünür.  Köməkçi 

qiymətli kağızlara mütəmadi gəlir əldə etmək hüququ verən kuponlar və kupon 

almaq  hüququ  verən  talonlar  aiddir.  Əsas  qiymətli  kağız  (səhm,  istiqraz)  adlı 

olduqda belə, kuponlar təqdim edənə verilir. Əsasdan a3n-ılan köməkçi qiymətli 

kağızlar müstəqil qiymətli kağıza çevrilərək, birjadankənar bazarda dövriyyə edə 

bilər. Başqa sözlə, bu kağızlar birja dövriyyəsinə çıxarılmır. 

Fond birjasında qiymətli kağızların iki kateqoriyası



 

dövriyyədədir: 

1)

 

istiqrazlar  -  faiz  dərəcəsi  təsbit  edilən  və  borcun  əsas  məbləğinin 



gələcəkdə  müəyyən  tarixdə  qaytarılacağı  öhdəliyi  göstərilən  borc  qiymətli 

kağızları; 

2)

 

səhmlər  -  sahibinin  səhmdar  kapitalında  bilavasitə  payım  təmsil  edən 



qiymətli kağız. 

Qiymətli  kağızlar  hüquqi  şəxslər:  dövlət  və  kommersiya  təşkilatları 

tərəfindən buraxılır. Hüquqi və fiziki şəxslər qiymətli kağızların alıcıları ola bilər. 

Fond  qiymətli  kağızlarının  emissiyasının  (buraxılmasının)  məqsədi  emitentin 

(qiymətli  kağızı  buraxan  hüquqi  şəxs)  kapitalının  artırılması  üçün  pul 

vəsaitlərinin 

mərkəzləşdirilməsi 

və 


toplanması, 

onun 


fəaliyyətinin 

maliyyələşdirilməsidir. Dövlət qiymətli kağızları büdcə kəsirini örtmək üçün də 

buraxır. 

Qiymətli kağızlar bazarda asanlıqla satılan və alınan maliyyə aktivləridir. 

Əsasən  investisiyaların  maliyyələşdirilməsi  məqsədilə  borc  vəsaitlərinin  cəlb 

olunmasında daha geniş istifadə olunan qiymətli kağızlar hökumətlər və şirkətlər 

tərəfindən  buraxılan,  geri  ödəmələri  (borcun  faiz  artımı  ilə  qaytarılmasını) 

nəzərdə  tutan  istiqrazlardır.  Bu  sektor  dünyanın  ən  böyük  maliyyə  bazarına 

çevrilmişdir və borc alınmasının vasitəsi kimi, dövlət 

619 



istiqrazlardan  daha  çox  istifadə  edir.  Ən  iri  sənaye  korporasiyalarının 

menecerləri qiymətli kağızların hərəkətini diqqətlə izləyərək, cari siyasətlərində 

onların məzənnələrini nəzərə alırlar'. 

İstiqraz - faizi təsbit olunmuş, dövlət yaxud fınna tərəfindən borc öhdəliyi 

qismində  buraxılan  qiymətli  kağız  növüdür.  Bu,  riski  minimum  olan  kredit 

növüdür. İstiqrazlar birjada bazar qiymətləri ilə satılıb-alınır. İstiqrazlar 10 ilədək 

(qısamüddətli) və 10 ildən çox (uzunmüddətli) müddətə buraxılır. 

İstiqrazlar  xarici  istiqrazlara

 

və  avroistiqrazlara



 

bölünür.  Xarici 

istiqrazlar  borcalanm  ölkəsindən  kənarda  satılsa  da,  onun  valyutasında  ifadə 

olunur.  Xarici  valyuta  ilə  nominasiya  olunmuş  milli  istiqrazlar  da  xarici 

istiqrazlara  aid  olunur.  Avroistiqrazlar  bazara  müxtəlif  ölkələrin  təşkil  etdiyi 

bank  sindikatları  tərəfindən  çıxarılır  və  valyutası  başqa  olan  ölkələrdə 

yerləşdirilir. 

Avroistiqrazlar  bazarı.  Avroistiqrazlar

 

beynəlxalq  bazarlarda  satılan, 

geniş  yayılmış qiymətli  kağızlardır. Avroistiqrazlarm  ənənəvi  xarici  istiqrazlar 

üzərində əsas üstünlüyü, bir neçə ölkənin bazarlarında yerləşdirilmək imkanının 

olması  və  dövlət  tənzimlənməsinə  nisbətən  az  məruz  qalmasıdır.  Əsas  satış 

bazarının  Londonda  yerləşməsinə  baxmayaraq,  onların  Avropada  satılması 

mütləq  deyil.  Avroistiqrazlarm  milli  sərhədləri  yoxdur  və  eyni  zamanda 

beynəlxalq  sığorta  sindikatlarının  vasitəçiliyi  ilə  bir  neçə  maliyyə  mərkəzində 

satıla  bilər.  Onların  nominalı  başqa  ölkənin  valyutasında,  o  cümlədən 

avrodollarla və avroiyena ilə müəyyən olunur. Hazırda avrovalyuta bazarlarında 

buraxılan bütün istiqrazlar avroistiqraz adlanır. 

Avroistiqrazlar bazan

 

- borcun məbləği, onun geri qaytarılmasının şərtləri 

və  müddətləri,  faizlərin  alınma  qaydaları  təsbit  olunmuş,  avrovalyuta  ilə  ifadə 

edilən  borc  öhdəlikləri  şəklində  rəsmiləşdirilmiş  dayanıqlı  münasibətlər 

sistemidir. Bu bazar xarici əmanətçilər üçün cəlbedici və əlçatandır. Onun əsas 

üstünlükləri  dövlət  tərəfindən  sərt  nəzarətin  olmaması,  ssudanm  uzunmüddətli 

(10-15  il)  xarakteri  və  vəsaitləri  eyni  vaxtda  bir  neçə  ölkədə  almaq  imkanıdır. 

Avrokreditlərdən fərqli olaraq, avroistiqrazlar sahibinə borcalanm pul siyasətinə 

təsir göstənnək imkanı vermir, yəni BVF-in tələblərinə riayət olunur. Buna görə 

də  avroistiqrazlar  bazarına  krediti  qa3üarma  reytinqi  yüksək  olan  borcalanlar 

buraxılır. İstiqrazların emissiyası üzrə faiz dərəcələri təsbit edilən yaxud üzən ola 

bilər. 


EnglerC. Managerial Accounting. Irvin Homewood, Boston, 1989. P. 392-393. 

620 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   237   238   239   240   241   242   243   244   ...   306


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə