Kitabın nəşrinə göstərdiyi köməyə görə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı



Yüklə 7,73 Mb.

səhifə66/306
tarix14.09.2018
ölçüsü7,73 Mb.
1   ...   62   63   64   65   66   67   68   69   ...   306

Cədvəl 6.4 

Dünyanın əsas treyderləri: dünya üzrə ixracda milli ixracın payı’* 

Ölkələr və ölkələr qrupları

 

2000

 

2005

 

2006

 

2007

 

2008

 

2009

 

Aİ-27



 

17,5


 

18,0


 

17,3


 

17,4


 

16,6


 

16,2


 

Kanada


 

6,2


 

5,0


 

4,6


 

4,3


 

3,9


 

3,7


 

ABŞ


 

17,4


 

12,4


 

12,3


 

11,9


 

11,2


 

10,8


 

Çin (Honkonqsuz)

 

5,5


 

10,5


 

11,5


 

12,5


 

12,4


 

12,8


 

Yaponiya


 

10,7


 

8,2


 

7,7


 

7,3


 

6,8


 

5,7


 

* Eurostat, 01.07.2010. 



Cədvəl 6.5 

Dünyanın əsas treyderləri: dünya üzrə idxalda milli idxalın payı’* 

Ölkələr və ölkələr qrupları

 

2000

 

2005

 

2006

 

2007

 

2008

 

2009

 

Aİ-27



 

19,3


 

19,0


 

19,1


 

19,1


 

19,0


 

19,0


 

Kanada


 

5,0


 

4,1


 

3,9


 

3,7


 

3,4


 

3,2


 

ABŞ


 

25,4


 

22,5


 

21,6


 

19,6


 

17,9


 

17,5


 

Çin (Honkonqsuz)

 

4,7


 

8,5


 

8,9


 

9,3


 

9,3


 

9,2


 

Yaponiya


 

8,0


 

6,7


 

6,5


 

6,0


 

6,3


 

6,5


 

’*’ Eurostat, 01.07.2010. 

Bununla bərabər, həmin məlumatlar bütün qruplardakı ölkələrlə ümumi 

qlobal  proseslər  arasında  qeyri-adi  dərəeədə  yüksək  qarşılıqlı  asılılığın  və 

əlaqənin mövcudluğunu sübut edir: belə ki, ümumdünya böhranı 2009-cu ilin 

ikinci  yarısından  başlayaraq,  ticarətin  hər  yerdə  ixtisarına  səbəb  olmuşdur; 

2010-cu  ildə  isə  templər  fərqlənsə  də,  ölkələrin  bütün  qruplarında  artım 

müşahidə  olunur.  Ümumdünya  istehsalı  ilə  ümumdünya  ticarətinin  yüksək 

dərəcədə sinxronluğu, dünya ölkələrinin beynəlxalq  ticarətə  cəlb  olunmasının 

səviyyəsi  burada  əks  olunur.  Bununla  belə,  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələr 

qrupunun tərkibində güclü fərqlər meydana çıxmış, ümumdünya ticarətinə cəlb 

olunma göstəricisi üzrə inkişaf etmiş ölkələrin səviyyəsinə çatmaqda olan 20- 

25 ölkədən ibarət qrup yaranmışdır. 

176 



Bütövlükdə  isə  qlobal  istehsalat  və  korporativ  mənfəətin  çoxalması  ilə 

müqayisədə  «böyük  liberallaşdmna»,  şaquli  inteqrasiya  və  kapitallar  axınının 

güclənməsi  kimi  amillər  beynəlxalq  ticarətin  sürətli  artımına  daha  güclü  təsir 

göstərmişdir.  Tarixi  təcrübə  ticarətin  qlobal  miqyasda  liberallaşdırılmasmm  və 

qlobal  iqtisadi  inteqrasiyanın  ticarət  ekspansiyası  və  əhalinin  məşğulluğunun 

təmin olunması üçün mühüm şərtlər olduğunu, ölkənin çiçəklənməsi və əhalinin 

rifahının yüksəlməsi üçün şərait yaratdığını, buna analoji olaraq XBİ sayəsində 

iqtisadi artıma, insan potensialının və maliyyə infrastrukturunun inkişafına təkan 

verdiyini  göstərir.  Bütün  bunların  məcmusu  tam  məşğulluğa,  ümumdünya 

ticarətinin  ekspansiyasına  və  ölkələrin  liberallaşma  yolu  ilə  böyük 

inteqrasiyasına  əsaslanan  beynəlxalq  iqtisadi  sistemin  yaradılmasının  ümumi 

şərtlərini formalaşdmnışdır. Nəticədə isə müstəqil inkişaf edən yeni beynəlxalq 

ticarət  prosesinin  əvvəlki  iqtisadi  qurumlar  çərçivəsində  mövcud  olan  artım 

məhdudiyyətləri  arasında  toqquşma,  yəni  Şumpeterin  «yaradıcı  dağıdıcılıq» 

(Creative  destruction)  adlandırdığı  hadisə  baş  verir.  «Merkantilizm  impuls- 

larmm» (proteksionizm elementlərinin) aradan qaldırılması, beynəlxalq ticarətin 

tam  liberallaşdırılmasınm  əldə  olunması  dünya  iqtisadiyyatının  əvvəl  keçdiyi 

istənilən mərhələlərlə müqayisədə daha səmərəli inkişafına aparan yoldur. 

Bir daha qeyd edək ki,  yeni  minillikdə beynəlxalq  ticarətin artımı təkcə 

inkişaf etmiş deyil, həm də inkişaf etməkdə olan ölkələrin yerləşdiyi bölgələrdə 

baş  verir.  Son  onilliklərdə  isə  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələrin  beynəlxalq 

ticarətinin  həcminin  artım  tempi  ümumdünya  və  inkişaf  etmiş  ölkələrin 

ticarətinin templərini geridə qoymuşdur. Belə ki, 1990-cı illərdə və 2000-2010- 

cu  illərdə  onun  fiziki  həcminin  orta  illik  artım  tempi  9%,  göstərilən  dövrdə 

ümumdünya  ticarəti  (7%)  və  inkişaf  etmiş  ölkələrlə  (6,3%)  müqayisədə  çox 

olmuşdur. 

Digər  qanunauyğunluq  ümumdünya  ticarətinin  dünya  üzrə  istehsalı 

ötməklə,  onu  stimullaşdınnasıdır.  1980-1990-cı  illərdə  başqa  amillərin  təsiri 

altında fasilələr yaransa da, bu, ümumi, universal təzahürdür. Həmin təzahür XXI 

əsrin birinci onilliyində böhran dövrünə qədər davam etmiş, özünün sadəcə meyil 

olmasını deyil, artıq qanunauyğunluğa çevrilməsini əks etdirmişdir. 

177 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   62   63   64   65   66   67   68   69   ...   306


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə