LüĞƏTİ Müəllif qrupu



Yüklə 3,01 Kb.

səhifə33/53
tarix14.09.2018
ölçüsü3,01 Kb.
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   53


İ
оlаn  кeçmiş  işçilərə  və  оnlаrın  himаyəsində  оlаnlаrа  birbаşа  sоsiаl 
müаvinətlərin  verilməsini  təmin  etməк  məqsədilə  müəssisə,  təşкilаt 
və  digər  işəgötürənlər  tərəfindən  ödənilən  аyırmаlаrı  özündə  əкs 
etdirir. Оnlаr bu dövrdə müəssisələr tərəfindən fакtiкi ödənilmiş sоsiаl 
müаvinətlərin,  yəni  məsələn,  əməк  müqаviləsi  ləğv  edilərкən  verilən 
çıхış  müаvinətinin;  ştаtın  iхtisаrа  sаlınmаsı,  müəssisənin  yenidən 
təşкil və yа ləğv edilməsi ilə əlаqədаr оlаrаq işdən çıхаrılmış işçilərə 
bаşqа  işə  düzələnə  qədər  оlаn  dövr  üçün  verilən  məbləğin;  əməк 
qаbiliyyətinin  itirilməsi  ilə  əlаqədаr  ödənilən  müаvinətin;  pensiyаlаrа 
əlаvələrin,  tədris  məzuniyyətlərinə  görə  işçilərə  verilən  ödəmələrin; 
uşаğа qulluğа görə pulu qismən ödənilən məzuniyyətdə оlаn qаdınlаrа 
verilən  коmpensаsiyаlаrın;  müəssisə  tərəfindən  təhsil  аlmаğа 
göndərilən tələbə və şаgirdlərin təqаüdlərinin cəminə bərаbərdir. 
İşsizlik  (unemployment)  –  iqtisadi  fəal  əhalinin  müəyyən  hissəsinin 
öz  iş  qüvvəsini  tətbiq  edə  bilmədiyini  əks  etdirən  sosial-iqtisadi 
hadisədir. İşsizliyin yüksək səviyyəsi iş qüvvəsi resursundan dövlətin 
səmərəli  istifadə  qabiliyyətinin  olmadığını  göstərir.  İşsizliyi  doğuran 
amillər:  iqtisadi  böhran,  yüksək  inflyasiya,  iqtisadiyyatın  struktur 
yenidənqurulması,  texniki  tərəqqi,  dövlətin  demoqrafik  siyasəti  və  s. 
İşsizlik özünü müxtəlif formalarda – təbii, mövsümi, struktur, friksion – 
büruzə verir. İşsizlik ölkədə iqtisadi və sosial mühitə mənfi təsir göstərir, 
yüksək peşəkar əməyi devalvasiya edir, iqtisadi artım tempini azaldır, 
sosial  gərginlik  yaradır,  şəxsiyyəti  deformasiyaya  uğradır.  Ölkədə 
işsizliyin  səviyyəsinin  xarakteristikası  üçün  müxtəlif  göstəricilərdən 
istifadə  olunur;  işsizlərin  ümumi  sayı,  iqtisadi  fəal  əhalinin  ümumi 
sayında işsizlərin xüsusi çəkisi, işsizliyin orta davamlılığı, uzunmüddətli 
işsizlərin  iqtisadi  fəal  əhalidə  payı  və  s.  İşsizliyin  real  miqyasının 
müəyyənləşdirilməsində gizli işsizlik amili cətinlik yaradır.



J
J
J  əyrisi  (J-curve)  –  milli  valyutanın  bahalaşmasının  və  ya  ucuz-
laşmasının  ticarət  balansında  və  cari  əməliyyatlar  balansında 
səbəb  olduğu  dəyişiklikləri  göstərən  əyri.  Belə  ki,  valyuta  mübadilə 
məzənnəsinin  bahalaşması  yalnız  bir  müddət  cari  əməliyyatlar 
balansının mənfi saldosu ilə müşayiət olunur. Ortamüddətli dövrdə isə 
bu balansın ÜDM-dəki çəkisi artmaqda davam edir.



K
K
Kameral vergi yoxlaması (cameral tax expertise) – vergi yoxlaması 
növü  olub  vergi  orqanı  tərəfindən  yerlərə  getmədən  vergi  orqanında 
olan, vergi ödəyicisi tərəfindən təqdim edilən vergi hesabatları, habelə 
vergilərin hesablanmasını və ödənilməsini özündə əks etdirən sənədlər 
əsasında  keçirilir.  Kameral  vergi  yoxlaması  vergi  ödəyicisi  tərəfindən 
verginin hesablanması və ödənilməsi üçün əsas olan sənədlərin vergi 
orqanına təqdim edildiyi gündən 30 gün müddətində keçirilir.
Kapital  artıqlığı  (capital  surplus)  –  səhmlərin  satış  qiymətinin  onun 
nominal  qiymətini  üstələməsi.  Səhmdar  cəmiyyət  xəzinədarlıq 
səhmlərini  (treasury  stock)  satdıqda  bu  məbləğ  artır,  geri  aldıqda 
əksinə, azalır.
Kapital  xərclər  (capital  expenditure)  –  təsbit  edilmiş  aktivlərin  alışı, 
ticarət  investisiya  xərcləri  və  ya  digər  biznes  fəaliyyətindən  əldə 
olunan  qazanc  və  cari  aktivlərə  (səhmlər)  çəkilən  xərclər.  Kapital 
formalaşmasından fərqlənir.
Kapitalla əməliyyatlardan gəlirlər (income from capital operations)  
əsas kapitalın satışından, dövlət ehtiyatlarında olan malların satışından, 
torpağın  və  qeyri-material  aktivlərinin  və  qeyri-dövlət  mənbələrindən 
kapital transferlərinin satışından əldə edilən gəlirləri birləşdirir. 
Kаpitаl  trаnsferləri  (capital  transfers)  –  elə  əməliyyаtlаrа  deyilir  кi, 
bu  zаmаn  акtivlər  əvəzi  ödənilmədən  pul  və  yа  nаturа  şəкlində  bir 
institusiоnаl vаhid tərəfindən digərinə verilir. Каpitаl trаnsferləri аdətən 
əməliyyаt iştirакçılаrındаn акtivlərin аlınmаsı və yа çıхdаş edilməsi ilə 
əlаqədаr  оlаn  birdəfəliк  və  кəmiyyətcə  böyüк  həcmli  əməliyyаtlаrdır. 
Каpitаl  vergiləri,  investisiyа  subsidiyаlаrı,  sаir  каpitаl  trаnsferləri 
(bоrclаrın  ləğv  edilməsi,  mirаsın  аlınmаsı,  zərərin  ödənilməsi  və  s.) 
оnlаrа dахildir.
Kənar  auditor  (external  auditor)  –  maliyyə  hesabatlarını  yoxlayan 
kənar  auditorları  nəzərdə  tutur.  AB  institutları  üçün  kənar  auditorlar 
Avropa Auditorlar Palatasıdır.
Kiçik sahibkarlıq subyektlərində sadələşdirilmiş uçotun aparılması 
qaydaları  (registration  rules  of  small  companies)  –  müvafiq  icra 
hakimiyyəti orqanı tərəfindən kiçik sahibkarlıq subyektlərində mühasibat 
uçotunun aparılması üçün müəyyən edilmiş xüsusi qaydalardır.



K
Kleptokratiya  (kleptocracy)  –  (klepto  –  oğurlamaq,  kratos  –  idarə 
etmək:  soyğunçular  tərəfindən  idarə  edilmək).  Kleptokratiya  dövləti 
zorla  ələn  alan  korrupsiyalaşmış  və  yalnız  öz  mənfəətini  güdən 
qrupun  hakimiyyətini  ifadə  edən  siyasi  sistemdir.  Misal  olaraq  Zairin 
Mobutusunu, Haitinin Duvalierini, MƏR-in Bokkasasını, İndoneziyanın 
Suxartosunu göstərmək olar. 
Klirinq (clearing) – mal, xidmət və qiymətli kağızlara görə ödəmədə əks 
tələb və öhdəliklərin qarşılıqlı uçotuna əsaslanan nağdsız hesablaşma 
sistemidir. Daxili, banklararası və beynəlxalq valyuta klirinqləri vardır. 
Klirinq hesablaşmalar sisteminin bir və ya bir neçə iştirakçısının həmin 
sistemin  bir  və  ya  bir  neçə  digər  iştirakçısına  verdiyi  və  ya  onlardan 
aldığı ödəniş məbləğləri üzrə yaranan tələblərin və öhdəliklərin onların 
fərqi olan bir xalis tələb və ya bir xalis öhdəliyə çevrilməsi prosesidir.
Kliyentelizm  (clientelism)  –  kliyentelizm  müxtəlif  sosial  və  iqtisadi 
statusa  malik  insanlar  arasında  qeyri-rəsmi  münasibətdir:  patron 
(boss, böyük adam) və onun tabeliyində olan şəxslər. Bu münasibətlər 
qarşılıqlı olur, lakin onlara xeyirlərin qeyri-bərabər qarşılıqlı mübadiləsi 
daxildir  ki,  bunlar  korrupsiyaya  qurşanmış  ola  bilər.  Patrimonial  və 
kliyenteist  təcrübələr  tez-tez  dövlətin  ən  yüksək  dərəcələrinə  çatan 
hegemon elita və siyasi korrupsiyanı formalaşdıra bilər.
Koas  teoremi  (Coase  theorem)  –  əgər  tərəflər  sərvətlərin 
bölüşdürülməsi üzrə heç bir xərc çəkmədən sövdələşə bilirlərsə, onlar 
özləri kənar təsir problemlərini həll edə bilərlər. 
Kompensasiya (compensation) – əsas etibarilə sığorta hadisəsi baş 
verdikdə qorunan əmanətçilərə ödənilən pul vəsaitidir. Geniş mənada 
isə istənilən hadisə və proseslərin birbaşa və ya dolayı təsirinə məruz 
qalan insanlara və ya qruplara real və ya potensial zərərin ödənilməsi 
prosesidir.  Bu  mənada  daha  geniş  istifadə  edilən  anlayış  aztəminatlı 
sosial  qrupların  dəstəklənməsini  nəzərdə  tutan  sosial  kompensasiya 
anlayışıdır.
Kompensasiya  rüsumları  (compensation  duties)  –  rəsmi 
qanunvericiliyə  əsasən,  kompensasiya  rüsumları  Azərbaycan 
Respublikasının gömrük ərazisinə gətirilən malların istehsalı və ya ixracı 
zamanı birbaşa və dolayı subsidiyalardan istifadə olunduqda və belə bir 
idxal bu qəbildən olan malların yerli istehsalçılarına ziyan vurduqda və 
ya bu hal istisna edilmədikdə, Azərbaycan Respublikasında bu malların 
istehsalının  təşkilinə  və  genişləndirilməsinə  maneçilik  törədildikdə 
tətbiq edilir.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   29   30   31   32   33   34   35   36   ...   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə