M ə h ə m m ə d t a ğ I s I d q I 0 MƏHƏMMƏd tagi



Yüklə 376 Kb.

səhifə6/95
tarix13.11.2017
ölçüsü376 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   95

çıxış  e d irlə r.  B una  görə  də  Sidqi  çox  v a x t 
heKayələri 
k
İ -  
ç İ K  
q əh rəm an larm ın   ad la rı  ilə  a d la n d ırır,
M aarifçi  ədibin  «HeKayətlər»  ad la n d ırd ığ ı  bədii 
n ə sr  n ü m u n ələri 
kİçİk 
m in ia tü rlə rd ə n   ib a rə td ir.  Bu 
mi- 
n ia tü rlə rd ə   b ə d ü  
təhKİyə 
ilə  yığcam   sü je t,  y ax u d  
k
İ
ç
İ
k
 
mÜKalimə 
b ir-b irin i  tam am layır.  «HeKayətlər»  adlandı- 
rıla n   lətifəsay ağ ı  m in ia tü rlə r  də  S idqinin  d ig ər 
k
İ
ç
İ
k
 
heKayələri  Kİmi  vahid  m aarifçi  am ala  x id m ət  edir.
M aarifçi  şa ir  və  yazıçı  olm aqla  y an aşı,  M .T.Sidqi 
həm   də  tan ın m ış  alim -pedaqoq,  əxlaq  nəzəriyyəçisi  və 
görKəmli  m əK təbşünasdır,  B ununla  belə,  onun  elm i  fəa- 
liyyətində  ədəbi-fəlsəfi  m əsələlər  də  Öz  əKsini  tap m ışd ır. 
S idqinin  «НеукэИ-insana b ir nəzər>>  əsəri  n əsrlə yazılnaış 
KİçİK 
ədəbi-fəlsəfi  traK tatdxr.  B urada  m ü əllifin   h əy at  və 
cəm iyyət,  ictim ai-m ədəni  tərəqqi  haqqındaK i  fİKİr  və 
d ü şü n cələri  ƏKS  e td irilm işd ir.  S idqinin  in sa n ın   form a- 
laşm ası  və  bəşər  cəm iyyətinin  Keçdiyi 
inKİşaf 
m ərhələlə- 
ri  barədəKİ  elm i  m ülahizələri  öz  dövrü  üçün  yeni  və  cəl- 
bedici  idi.  B una  görə  də  həm in  əsər  M .T.S idq in in   vəfa- 
tın d a n   sonra  1912-ci  ildə  BaKida  «Ziya»  m ətbəəsində 
kİ- 
ta b   h alın d a  çap  olu nm u şd u r.  «HeyKəli-insana  b ir  nəzər» 
əsəri  nəticə  etib arilə  m aarifçiliyə  çağ ırış 
Kİmi  səslənən 
fay d alı  elm i  m ənbədir.  B urada  bədii 
təfəKKÜrün 
m əhsu- 
lu   olan 
fİK İr 
və  m ülahizələrdən  də istifa d ə   olun m u şd ur.
M .T.S idqinin  elm i  irsin d ə  onun  «PuşKİn»  adlı 
Ki- 
ta b ı  x ü su si  y e r  tu tu r .  Bu  Kitab  m ü əllim -şairin  26  m ay 
1899-cu  il  ta rix d ə   N axçıvanda  «Tərbiyə»  məKtəbinin 
pedaqoji  KOİleKtivi  və  şəhər  ictim aiy y ətin in   nüm ayəndə- 
lə ri  q arşısın d a  A .S.PuşK İnin  anadan  olm asm ın  100 
illİK 
yubileyi  m ünasib ətilə  oxuduğu  m əruzənin  m ətnindən 
ib a rə td ir.  Əsər  A zərbaycanda  PuşKİnə  h ə sr  olunm uş 
iİK 
elmi  mənbələrdən  biri  Kİmi 
m ühüm   əhəm iyyətə 
maliK- 
d ir.  K itab   1914-cü  ildə  BaKida  İsabəy  A şurbəylinin 
«Kaspi»  m ətbəəsində  çap 
olunm uşdur.
A dından  da  g öründüyü  Kİrai,  «PuşKİn»  K itabında 
ru s   ədəbiyyatının  ən  görKəmli  nüm ayəndələrindən  olan 
A .S.PuşK İnin  h əy atı  və  yarad ıcılıq  yolu  işıq lan d ırılm ış- 
d ır.  M .T .Sidqi  PuşK İnin  ədəbi  xidm ətlərin ə 
y Ü K S Ə K  
qiy- 
m ət  v erm işd ir:  «ZəKavətli  A .S.PuşK in  ru s   şa irlə rin in


h am ısın d an   sahibi-im tiyaz  və  cüm ləsindən  sərəfraz  və 
süxənpərdaz  hesab  olunur».^^
K itab d a  PuşK İnin  h əy atı  və  fəaliy y əti  onun  sələflə- 
r i  və  m ü a sirlə ri  ilə  əlaqəli 
şəKİldə 
d əy ərlən d irilm işd ir. 
B u rad a  ru s  ədəbiyyatınm   görKəmli  nüm ayəndələrindən 
N .M .K aram zin ,  İ.A .K rilov,  A .S.Q riboyedov,  M .Y.Ler- 
m antov  və  b aşq aları  haqqında  da  m əlum at  v erilm işd ir. 
S ələfləri  PuşK İni  y e tirə n   ədəbi  zəm in,  x ələfləri  isə  onun 
davam çıları  Kİmi  qiym ətləndirilm işdir.
M .T .Sidqinin  «PuşKİn»  K itabm da  ru s   ədəbiyyatın- 
daKi  Qafqaz  m övzusuna  da  to x u n m u şd u r.  BütövlÜKdə 
Qafqaz  m övzusu  d ig ər  m ü asirləri 
Kİmi 
PuşK İnin  də  əsas 
ilham   q ay naq larınd an   b iri  Kİmi  d əy ərlən d irilm işd ir. 
M .T .Sidqinin  m əruzəsində  deyilir:  «Qafqazın  fərəh fəza 
hav ası  və  m ənzəreyi-dilguşası  PuşKİni  özünə  valeh  və 
h ey ran   eylədi.  O dur  kİ,  PuşKİn  Qafqaz  d a ğ la rm a   şairlİK 
nöqteyi-nəzərindən  baxıban  b ir  neçə  m üəssər  və  ibrətə- 
ngiz  şerlər  in şad   edibdir 
Kİ, 
о  şerləri  oxuyub  d ə ry aft 
edən  əhli-zövq  PuşK İnin  sü x ən fərin   (u stad -I.H .)  olmağı- 
n ı  ...  e tira f  eylər».^®
«PuşKİn»  əsəri  ilə  Sidqi  həm  də  ciddi,  sə riştə li  b ir 
ədəbiyyatşünas  olduğunu isb at  etm işd ir.
S idqinin  elm i  irsin d ə  «M üxtəsər  co ğ rafiy a  risaləsi» 
əsərin in   x ü su si  y eri  v a rd ır.  X alq  m üəllim inin  hələ  XIX 
əsrin   so n ların d a 
b öyü K  
çətinlİKİə  co ğ rafi  m əlu m atları 
toplayıb  sistem ləşdirm əsi,  m üstəqil  b ir  dərslİKdə 
əks 
et- 
d irm əsi  m ütərəqqi  elm i  hadisədir.  Onun  h azırlad ığ ı 
«M üxtəsər  coğrafiya  risaləsi»  A zərbaycanda  İİK  coğra- 
fiy a   d ə rsliy id ir.  Bu  dərslİK  Sidqinin  həm   də 
yÜKsəK 
ha- 
z ırh q lı  və  m əlum atlı  b ir  coğrafiyaşünas  old u ğ un u   da  is ­
b a t  edir.
D övrünün  görKəmli  ziy alıları  ilə  m əK tublaşm ası 
M .T .Sidqinin  əlaqə  və  m ü n asib ətlərin in   əhatə  d airəsin i 
tə s ə w ü r   etm əyə  imKan  yarad an,  onun  b a x ışla rım   və  xa- 
raK terin i  ay d ın laşd ıran   dəyərli  m ənbələrdir.
M .T.Sidqi  1903-cü  ilin  
deKabr  ayında 
v ə fa t 
etm iş 
və  N axçivan 
şəhərində 
dəfn  olu n m u şd u r.  GörKəmli 
ziya-
M .T.Sidqi.  PuşKİn.  Bəki,  1914,  s ə h . l l  
M .T.Sidqi.  PuşKİn.  В ак
1
,  1914,  səh.7




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   95


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə