M. M. Musayev



Yüklə 3,61 Mb.

səhifə135/171
tarix20.09.2017
ölçüsü3,61 Mb.
1   ...   131   132   133   134   135   136   137   138   ...   171

320 

 

2) Dudaksıl ünlüler temelinde, ikinci ve sonraki hecelerde o-aö-e ses uygunlukları. 



 

Sonuç olarak Türk dilleri sınıflandırmasının basit şeması şöyledir: 

“Taxar” grubu 



“Tokuz (dokuz ve diğer)” grupları 

“Ura” grubu 



“Adak” grubu 

“Ayak” grupları 

“Bol (pol, pul, bul)” grupları 



“Ol” grubu 

“Tau(Tu)” 



grubu 

“Tag” grubu 

“Tau”  grubu 

“Tag (dag)” grupları 

“I” grubu 



“Ig” grubu 

“I” grubu 

“Ik (ıg)” grubu 

“I” grupları 

“Kalan 


(yulna)” 

“Kalgan” grupları 

“Kalan”  gr. 

 

I. 



“R”grubu 

Bulgarca 

(b. IX) 

II. 


“D” 

grubu 


Uygurca 

(Kuzeydoğu) 

(b.V) 

III. 


“Tau”grubu 

Kıpçakça 

(Kuzeybatı) 

(b. VI) 


IV 

“Tag-lık”grubu 

Çağatayca 

(Güneydoğu) 

(b.VII) 

V. 


“Tag-lı” 

grubu 


Kıpçak-

Türkmen 


(Orta gr.) 

(b. VIII) 

VI. 

“Ol”grubu 



Türkmen 

(Güneybatı) 

(b. IV) 

 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 


321 

 

II TӘCRÜBӘ-ӘLAVӘ 



 

Rekonstrüksiyon Prensipleri 

                                                                

 Yu. V. Sheka

*

 

                                                                      

Çev. Mehman Musaoğlu

**

 

 

1. Dilin ilahî  yaradılışı meselesi, bilimde bazen çözülemeyen problemlerin bağlamında 



zikredilir.  Dolayısıyla,  eğer  elimizdeki  herhangi  bir  teori  doğru  değilse  o  zaman  dilin  ilahî 

yaradılışını  kabul  etmenin  tek  çare  olarak  kaldığı  söylenilir.  Tabii  ki  böyle  bir  konunun 

tartışılması da mümkün değildir. Bu bakımdan durumun basit olmadığının vurgulanması gerekir. 

İnsan  aklı,  gerçekliğin  eşbiçimsel  (izomorf)  yansıması  planında  ilkesel  olarak  yetersizdir. 

Bununla  birlikte,  bizim  nihaî  anlayışlarımız  sonsuz  nitelikteki  başlangıcın  bir  deposudur. 

Anlayışlarımızın  niteliksel  belirginliği,  onların  sonsuz  gerçeklikteki  faal  durumunu  kesinlikle 

imkânsız  hâle  getirir.  Buradan  ihtiyaç  duyulan  enerjinin  kurtulması  içinse  doğal  rasyonel 

mahiyetlerin değişmezliğinin düşünülmesi gerekir. Aklın objektifliği de işte bunda ortaya çıkar. 

Bu nedenle dilin kökeni üzerine olan bilim, ilkesel olarak yeterlilik arz eder.

21

 



2.  Rekonstrüksiyon  prensiplerinin  koordinat  sisteminin  kendine  özgü  bir  evrim 

biçiminde  belirlenmesi,  halledici  bir  etken  olarak  görülmektedir.  Onun  yokluğu  ise, 

araştırmacıların  söz  konusu  prensipler  üzerine  kaynak  eserlerde  yer  alan  çok  önemli 

gözlemlerinin    (Söz  gelimi,  “Türk  Dillerinin  Karşılaştırmalı-Tarihî  Grameri”  adlı  akademik 

eserde)

22

  mahiyet  itibariyle  değersizleşmesine  yol  açmaktadır.  Dil  kategorilerinin  tarihî 



gelişmesinin,  sadece  İlk  Türkçe,  Ortak  Türkçe  ve  Ana  Türkçe  dönemlerinin  mekanik  olarak 

                                                 

*

 Prof. Dr. Moskova Devlet Üniversitesi, Asya ve Afrika Ülkeleri Enstitüsü, Türk Filolojisi Bölüm Başkanı.  Makale, 



“Altayskie yazıki i vostoçnaya filologiya, Moskva, Vostoçnaya Literatura RAN, 2005, 519 s.” adlı topludan alınarak 

Rusçadan Türkçeye çevrilmiş ve “Dil Araştırmaları” (Sayı: 4 Bahar 2009, s. 125-134) dәrgisindә yayımlanmışdır. 

**

Gazi Üniversitesi, Fen-Edebiyat Fakültesi, Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Bölümü, Teknikokullar/Ankara. 



mehman_musaoglu@mynet.com 

21

  Sheka  Yu.  V.  Printsipı  evolyutsii  grammatiçeskix  pokazateley  v  tyurkskix  yazıkax//Voprosı  tyurkskoy 



filologii.Vıp. IV. M., 1999, c. 172 i 174 (Türk Dillerinde Gramatikal Belirtilerin Evrimi Prensipleri//Türk Filolojisi 

Sorunları);  on  je:  Energiya  yazıka  i  lingvofilosofiya  kak  obşeteoretiçeskie  aspektı  intonologii//Vestnik  Şelkovogo 

puti. Voprosı tyurkskoy filologii. Vıp. II. M., 1992, s. 93-94 (Dil Enerjisi ve Lengüistik Felsefe İntologisinin Genel 

Teorik Açıları Olarak// İpek Yolu Haberleri. Türk Filolojisi Sorunları). 

22

 Sravnitel’no-istoriçeskaya grammatika tyurkskix yazıkov, Morfologiya. M., 1988 (Türk Dillerinin Karşılaştırmalı-



Tarihî Grameri). 


322 

 

belirlenmesiyle ve gereken tarihî derinlik dikkate alınmadan düz bir bakış açısıyla tasvir edilmesi 



mümkün değildir. Mademki dil gerçeklikleri dil dışı mahiyetlerden türemiştir ve belirtilen ikinci 

sistemden  birinciye  geçiş  de  dil  rekonstrüksiyonunun  ve  ya  canlandırmasının  özünü 

oluşturmaktadır, o zaman kendi bilim alanının dışına çıkmayan profesyonel bir dilci, prensipçe ve 

objektif olarak rekonstrüksiyonu belirlemede etkisiz kalacaktır. Onun için fonemin ve sistemli dil 

kategorilerinin  dışında  başka  bir  şey  tek  başına  mevcut  değildir.  Böyle  bir  dilcinin  elde  ettiği 

nihaî sonuçlar ise rekonstrüksiyona değil, çağdaş ve özel nitelikteki dile,  dolayısıyla anlamsal ve 

dilsel mahiyetlerin karşılıklı ilişkisine ait olacaktır.  

Dilcinin  meslekî  kapalılığı,  kanıtların  sıkı  olarak  uygulanan  ölçütlerinin 

uygunsuzluğunda ifade olunmaktadır. Bu onun, dolayısıyla dilcinin dil evrimi genel tablosunun 

disiplinler  arası  sentezi  sonucuna  tereddütle  yaklaşmasına  yol  açmaktadır.  Oysa  dillerin  çağdaş 

yapısal özelliklerinin yanı sıra, işlevsel ve  yapısal olarak bir gelişme niteliğindeki daralmasının 

da  burada  söz  konusu  edilmesi  gerekir.  İşlevsel  ve  sosyal  daralma,  her  bir  sonraki  aşamada 

önceki  evrenin  belirli  dil  süreçleri  evriminin  kaybolmamasıyla  belirlenmektedir.  Söz  konusu 

evrim,  özel  işlevsel  çerçeveli  bir  oluşumda  hızlandırılmış  ve  basitleştirilmiş  biçimde 

daralmaktadır.  Bu  ise,  zaman  itibariyle  en  uzak  çağları  da  ekleyerek  dilin  kanıtlandırılmış 

yeniden türeme evrimi için gereken bütün bilgiyi içermektedir. 

3. III-IV. çağların  (Bk. Tablo- 1) heceli ve sözlü ritmi, söz konusu dönemlerin yazarca 

önerilen  (sınıflandırılan)  görünüşünü  veya  genel  bir  önerisini  nitelendirmektedir.  Önceki  II-III. 

çağların ilk (pre-) dili veya Türkçesi sadece heceli ritme sahip oluşuyla seçilmiştir. Tek bir sözlü 

ve ritmik sürede birleştirilmiş ilk hecelerin  sayısı, konuşmada çeşitli olmuştur. Diğer belli  olan 

bütün fonetik (ses bilgisel)  ilk (pre-) kelimeler gibi, fonetik ilk kelimenin içerisindeki ilk hecesi, 

defalarca  yeniden  türemektedir.  Ritmik  yeniden  türeme  olayı,  söz  konusu  konuşma  eyleminde 

belirtilen ifadenin niteliksel belirginliğinin başlangıcını doğuran tek etken olmuştur. Birkaç defa 

tekrar olunmayan tek bir ses, sadece fiziksel olarak gerçekleşen bir gürültü olabilir, dolayısıyla 

somut  bir  konuşma  olgusu  olamaz.  Dil  evrimindeki  yeniden  türeme  olayı,  fiziksel  nitelikteki 

çoğu sayıda sapmaları ve varyantları içermişse de söz konusu eylemin kendine özgü identik bir 

konuşma  birimi  olma  durumunu  engellememiştir.  Ritmik  ifadenin  fonem  öncesi  dayanağının 

çağdaş yığını ise, şöyle bir biçimde belirlenmektedir. Söz gelimi Tofalar lehçesinde şu veya bu 

fikir, bütün seslerin birleşmesiyle ilişkilenmektedir. Şöyle ki; “fonetik ses değişmeleri şartlarında 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   131   132   133   134   135   136   137   138   ...   171


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə