M. M. Musayev



Yüklə 3,61 Mb.

səhifə159/171
tarix20.09.2017
ölçüsü3,61 Mb.
1   ...   155   156   157   158   159   160   161   162   ...   171

403 

 

Sözlük, Türkiye Türkçesi ve Azerbaycan Türkçesi Sözlükleri temelinde düzenlenmiştir. 



Kısaltmalar söz konusu sözlüklerden alınmıştır. Sesbilgisel olarak farklı biçimlerde gerçekleşen 

ortak sözcüklerin varyantları, her iki yazı diline göre yazılmıştır: Ağızlık/ağızlıq; akraba/әqrәba; 

atlanmak/atlanmaq vb.  

Türkiye  Türkçesinde  ve  Azerbaycan  Türkçesinde  biçimce  aynı,  anlamca  farklılıkları 

bulunan ortak sözcükler, anlam alanları farklılığına göre iki gruba bölünmektedir: 

Aynı Anlam Alanlarına Sahip Olanlar; 

Aynı Anlam Alanlarına Sahip Olmayanlar. 

I.  Türkiye  Türkçesinde  ve  Azerbaycan  Türkçesinde  0.  rakamı  ile  işaretlenen,  aynı 

anlama veya anlamlara sahip ortak sözcüklerin iki sözcüksel-sözlüksel modeli belirlenmiştir: 

 

Sözcüksel Çokanlamlılık Modeli: 0.1. 



Sözcüksel Eşseslilik Modeli: 0.2. 

Birinci  modele  göre  belirlenen  ve  benzer  anlam  alanlarını  ifade  eden  sözcüksel-

anlamsal varyantlar, yazı dillerine göre iki gruba bölünmektedir:  

A.

 



Türkiye Türkçesi Örneği: 0.1.1. 

B.

 



Azerbaycan Türkçesi Örneği: 0.1.2. 

Her  iki  örneklemeye  göre  belirlenen  sözcüksel-anlamsal  sözcük  varyantları,  sayısına 

bağlı olarak 0.1.1.1., 0.1.1.2., 0.1.1.3.; 0.1.2.1., 0.1.2.2., 0.1.2.3. vb. rakamlarla işaretlenmiştir.  

İkinci  modele  göre  belirlenen  ve  farklı  anlam  alanlarını  ifade  eden  eşsesli  ortak 

sözcükler de iki gruba bölünmektedir. 

A.

 



Türkiye Türkçesi Örneği: 0.2.1. 

B.

 



Azerbaycan Türkçesi Örneği: 0.2.2. 

Yukarıda  belirtilen  rakamlarla  işaretleme  burada  da  söz  konusudur:  0.2.1.1.,  0.2.1.2., 

0.2.1.3.; 0.2.2.1., 0.2.2.2.; 0.2.2.3. vb. 

II.  Aynı  anlam  alanına  veya  alanlarına  sahip  olmayan  ortak  sözcükler  modeli  0.3. 

rakamları ile işaretlenmiştir. Rakamlarla işaretlemedeki sıralama burada da söz konusudur: 

A.

 



Türkiye Türkçesi Örneği: 0.3.1.; 0.3.1.1., 0.3.1.2. vb. 

B.

 



Azerbaycan Türkçesi Örneği: 0.3.2.; 0.3.2.1, 0.3.2.2. vb. 

Kimi  ortak  sözcük  modellerinde  örnekler  azdır.  Bir  örneklendirmede  ise 

örnek  getirilmemiştir.  Söz  konusu  durum,  Sözlüğün  her  iki  yazı  dilinde  henüz  “A” 



404 

 

harfi  ile  başlayan  sözcükleri  içermesiyle  ilintilidir.  Sözlükte  diğer  harflerle  başlayan  ortak 



sözcükler betimlenirken, tüm örneklendirilmelere ilişkin sözcüksel-anlamsal varyantlar ve farklı 

anlamlı eşsesli sözcükler yerini bulacaktır. 

 

 

4.3. Türkiyә Türkcәsi-Azәrbaycan türkcәsi şәkilcә eyni, mәnaca fәrqli sözlәr lüğәti 



 

Türkiye Türkçesinde ve Azerbaycan Türkçesinde Biçimce Aynı, Anlamca Farklılıkları 

Bulunan Ortak Sözcükler (Yalancı Eşdeğerler) Sözlüğü Denemesi 

 



1. Aba is. Ar. Aba  0.  Giysi  türü;  0.1.1.  Yünden  hazırlanmış  kumaş.  Bu  kumaştan 

dikilmiş  giysi;  0.2.  Ebeveyn;  ata,  atalar,  ata-baba  □  Abavü-әcdad:  ata-babalar,  әcdad,  nәsil, 

babalar; 0.2.1. Abla. 

2. Acı is. ve s. acı    

0. Acı: acı ilaç; acı soğan 0. Ağrı; 0. Hoşa gitmeyen// Xoşa 

gәlmәyәn;  □  Acı  söylemek  –  acı  danışmaq;  □  Acı  çekmek//çәkmәk  0.  is.  mec.  Ağrı,  azar 

(hastalık), yorğunluq hissi; 0.1.1. Renk için, koyu. 

3. Acımak nsz. acımaq  

0. Acılaşmak; acı  olmak 0.1.1.1. üzülmek;  0.1.1.2. Bir şeyi 

vermeye  kıyamamak  veya  verdiğine,  elden  çıkartdığına  üzülmek:  Çantayı  yitirdiğime  acımam, 

ama  içinde  evrağım  vardı  –  Çantanı  itirdiyimә  görә  tәәssüflәnmirәm,  ama  içәrisindә  sәnәdim 

vardı. 0.1.2. Tәәssüflәnmәk, heyfslәnmәk. 

4. Acıtmak f. Acıtmaq 

0.  Acılık  vermek//acılaşdırmaq;  0.1.1.  Ağrı  ve  sızı 

duymasına  sebep  olmak;  0.1.2.1.  Turşutmaq,  qıcqırtmaq,  acıtma  qatıb  yetişdirmәk  (hamuru 

mayalamak); 0.1.2.2. İncitmәk, acığını tutdurmaq (Sinirlendirmek). 

5. Aciz is. Ar. aciz 0.  Gücsüzlük//aciz  olma  vәziyyәti;  0.1.1.  Birinin  borcunu  vaktinde 

ödeyememesi durumu: □ Acz içinde olmak – gücü çatmamaq; □ Acze düşmek- çarәsiz qalmaq. 

6. Açlık is. aclıq  0. Aç olma durumu//yemәyә ehtiyac hissi; 0. Kıtlık//әrzaq yoxluğu; 

0.1.2. ◊ Aclıq elan etmәk – ölüm orucu tutmak. 

7. Açmak (-i) açmaq 

0.  Bir  şeyi  kapalı  durumdan  kurtarmak//qapalı  bir  şeyin 

qapağını  vә  s.-ni  qalddırmaq;  0.  Örtülmüş,  kapanmış  bir  şeyi  açmak//açmaq;  Çantayı  açmak-

çantanı açmaq; 0. Delmek//deşmәk 0. Genişletmek//böyütmәk: Anıtın çevresini açmak – abidәnin 




405 

 

әtrafını genişlәtmәk; 0. Temelini atmak//әsasını qoymaq; Okul açmak – mәktәb açmaq; 



0.  Tıkalı  bir  şeyi  bu  durumdan  kurtarmak  veya  bir  düzeni,  bir  aygıtı  çalışır  duruma 

getirmek//axışı vә ya işlәmәsi dayandırılmış bir şeyin axıb getmәsinә vә ya işlәmәsinә 

yol vermәk, imkan vermәk; Radyoyu açmak//radionu açmaq; 0. Başlamak//işә salmaq; 

0. Yakışmak//gözәl göstәrmәk vә ya sevindirmәk, hәvәslәndirmәk: Bu renk odayı açtı 

– Bu rәng otağı gözәllәşdirdi; Burası beni açmadı, başka yere gidelim – Bura heç mәni 

açmadı, başka bir yere gedәk; 0. Bir konuyla ilgili konuşmak//söhbәt açmaq; 0. Sırrını 

açmak//  birldirmәk:  ◊  Açtı  ağzını,  yumdu  gözünü-Ağzını  açıb  gözünü  yummaq  0. 

Güllenmek//çiçәklәnmәk: Ağaçlar gül  açmıştır//Ağaclar gül açmışdır; 0.1.1.1. Rengin 

koyuluğunu azaltmak: Bu boyayı  biraz daha açmalı//Bu boyanı  bir az daha açıq  hala 

gәtirmәli;  0.1.1.2.  Yapmak,  düzenlemek//tәşkil  etmәk,  hәyata  keçirmәk:  Yarışma 

açmak//Yarış  tәşkil  elәmәk;  0.1.1.3.  Ayırmak//ayırmaq:  Senin  için  üst  katta  bir  oda 

açtık//Senin  üçün  yuxarı  mәrtәbәdә  bir  otaq  ayırdıq;  0.1.2.  mәc.  Ürәyinә  yatmaq, 

sevindirmәk//hoşuna  gitmek:  Bu  söhbәt  mәni  açmadı//Bu  sohbet  hoşuma  gitmedi    ◊ 

Açıb ağartmaq – gün yüzüne çıkarmak. 

8. Ad is. ad 0.  İsim//  doğulduğu  zaman  adama  verilәn  şәxsi  isim;  0. 

ün//söhrәt; 0. Ad almak; ad verilmәk vb. □ Ad çekmek//püşk atmaq: 0.1.1. gr. İsim. 

9. Ada is. ada 

 0.  Dört  tarafı  su  olan  kara  parçası//dörd  bir  tәrәfi  su  ilә 

çevrili  torpaq parçası; 0.1.1.1. Kaldırım taşıyla ayrılmış alan//şose  yolu  uzәrindә sola 

dönmәlәri  tәmin  edәn,  sağ  tәrәfdә  vә  ya  yolun  ortasında  yer  tutan  sәki  daşlarıyla 

ayrılmış  sahә;  0.1.1.2.  Çevresi  yollarla  belirlenmiş  olan  arsa//  әtrafı  yollarla  ayrılmış 

olan bir sahә vә ya belә bir sahәnin üzәrindәki tikintilәr. □ Ada kimi gәmi – çox böyük 

gәmi. 

10. Adaklı s. adaxlı 



0.  Nişanlı;  adaxlanmış;  0.1.1.  Adağı  olan,  adak 

adamış olan//nәziri olan. 

11. Afet is. Ar. afәt 

0.  Felaket//bәla;  0.  mec.  Çok  güzel  kadın//dilbәr; 

0.1.1.1. Doğanın yol açtığı yıkım//zәlzәlә, sel kimi tәbiәt hadisәlәri nәticәsindә ortaya 

çıxan fәlakәt; 0.1.1.2. Çok kötü//pis; 0.1.2. mәc. Çox zirәk//uyanık. 

12. Ağa is. ağa  

0.3.1.1. Kırsal kesimde geniş toprakları olan, sözü geçen, 

varlıklı kimse//torpaq sahәlәri olan, varlı kişilәr; 0.3.1.2. Halk arasında sayılan ve sözü 

geçәn erkeklere verilen ad; 0.3.1.3. Büyük kardeş//qardaş; 0.3.1.4. Okuryazar olmayan 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   155   156   157   158   159   160   161   162   ...   171


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə