M. M. Musayev



Yüklə 3,61 Mb.

səhifə90/171
tarix20.09.2017
ölçüsü3,61 Mb.
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   171

223 

 

hәm  rәsmi  dövlәt  dili,  hәm  dә  ünsiyyәt  vasitәsi  olaraq  işlәdilәn  ortaq  bir  dildir.  Hәmin  xalqlardan  rus, 



gürcü, kürd, tat, talış, lahıç, lәzgi, avar, saxur vә s. göstәrmәk olar.  

 Yeni dünya düzәnindә ortaq dünya dillәrinin işlәnilmәsi baxımından son onilliklәrdә gündәmә 

gәlәn  linqvistik  mәsәlәlәrdәn  biri  dә,  yuxarıda  göstәrildiyi  kimi,  ortaq  türk  dili  qavramı  vә  onun 

komponentlәrinә  әsasәn  konseptual  olaraq  açıqlanmasıdır.  Çünki,  türk  dillәri  vә  ya  ümumtürk  dili 

Avrasiya coğrafiyasında vә bütün dünyada әn çox işlәnilәn 7 dildәn biridir. Bu gün artıq 10-un üzәrindә 

türk dili bu vә ya digәr şәkildә birinci vә ikinci dillәr kimi öz ölkәlәrindә hәm rәsmi dövlәt dili, hәm dә 

ortaq  dillәr  olaraq  işlәnilmәkdәdir.  Buna  görә  dә  hәmin  dillәrdәn  birinin  hәm  dünyadakı  türk  xalqları 

arasında, hәm dә millәtlәrarası arenada vә BMT-dә  bir ortaq ünsiyyәt vasitәsi olaraq işlәnilmәsi ehtiyacı 

ciddi bir surәtdә ortaya çıxmaqdadır. Mәlum olduğu kimi, bu günkü durumda hәmin dil Türkiyә Türkcәsi 

ola bilәr.  

Türk dillәrinin әdәbi, rәsmi vә bu vә ya digәr şәkildә ortaq dillәr sәviyyәlәrindә qloballaşan yeni 

dünya düzәnindә işlәnilmәsinin hәrtәrәfli öyrәnilmәsi bu gün türkoloji dilçiliyin әsas aktual istiqamәtini 

vә ya başqa bir ifadә ilә “problematika”sını tәşkil etmәkdәdir. Bu gün artıq hәmin ümumi “problematika” 

ilә  yaxından  bağlı  olan  mәsәlәlәr  türkoloji  dilçilikdә  dә  gündәmә  gәtirilmәkdәdir.  Bu  baxımdan  dil 

portfolyosu,  әdәbi  dil  normalaşmaları,  e-dil,  tәrcümә,  ikidillilik  vә  ümumtürk  mәtninin  konseptual-

linqvistik tәhlili kimi mәsәlәlәr hәmin istiqamәtin müxtәlif üst vә alt başlıqları altında aşağıda tәfәrrüatlı 

şәkildә öyrәnilmәkdәdir.  

 

2.1. Avrasiya dil portfolyosu qavramı 

Avropa  İttifaqı  ölkәlәrindә  “Avropa  dil  portfolyosu”  (European  Language  Portfolio)  adı  ilә 

әsas etibarilә 2000-ci illәrdәn etibarәn hәyata keçirilәn bir “Avropa dillәrinin öyrәnilmәsinin ortaq çәrçivә 

proqramı”  vardır.  Hal-hazırda  Türkiyә  Cümhuriyyәtinin  uyğun  tәdris  müәssisәlәri  vә  qurumlarında  da 

sözügedәn proqram çәrçivәsindә hәm türk, hәm dә digәr Avropa dillәrinin öyrәnilmәsi fәaliyyәtlәri hәyata 

keçirilmәkdәdir. “Avrupa dil portfolyosu” üç bölmәdәn ibarәtdir: 1. Dil pasportu; 2. Xarici dil öyrәnmә 

keçmişi vә ya biblioqrafiyası; 3. Dosya vә ya xarici dillәrin öyrәnilmәsinә dair bütün sәnәdlәrin mәcmusu. 

Dil  pasportunda  hәr  hansı  bir  fәrdin  xarici  dillәri  nә  dәrәcәdә  bildiyi  ilә  әlaqәdar  müxtәlif  biliklәr  vә 

texniki  mәlumatlar  verilir.  Xarici  dillәri  öyrәnmә  keçmişi  vә  ya  biblioqrafiyası  bölmәsindә  bir  dili 

öyrәnәnin öyrәnmә prosesindә özünün bacarıqlarını fәrq etmәsi vә dәyәrlәndirә bilmәsi faktları göstәrilir. 

Burada sözün dar mәnasında konkret dil öyrәnmә aurası, sözün geniş mәnasında isә mәdәniyyәtlәr arası 

tәcrübәlәr  vә  müxtәlifliklәr  kontekstindә  bir  fәrdin  yazılı  vә  şifahi  ünsiyyәt  әsnasında  göstәrә  bildiyi 

bacarıqlar  haqqında  mәlumatlar  yer  alır.  Dosyada  isә  dil  öyrәnәn  bir  şәxsin  müxtәlif  dillәrin 

öyrәnilmәsinә dair aldığı sertfikatı vә diplomları, tәrtib edilәn plan-prospekt örnәklәri vә mәqalәlәr kimi 

sәnәdlәr olur (Mirci 2012).  



224 

 

 XX  yüzilin  sonlarına  qәdәr  xarici  dillәrin  tәdrisindә  hәyata  keçirilәn  başlıca  elmi-metodik 



yönüm vә  yöntәmlәr  dünya praktikasında  әsas etibarilә müxtәlif dillәrin qrammatik qayda-qanunlarının, 

lüğәt tәrkibinin vә mәtnlәrinin öyrәdilmәsindәn ibarәt olmuşdur. Ancaq keçәn әsrin sonlarından etibarәn 

getdikcә  genişlәnәn linqvistik  qloballaşma  vә  dünyada  bәzi  dillәrin  ortaq  ünsiyyәt  vasitәsinә  çevrilmәsi 

sözügedәn yönüm vә yöntәmlәrin artıq modern dil öyrәnmә tәlәblәrinә cavab verә bilmәdiyini meydana 

çıxartmışdır.  Bununla  bәrabәr,  bәzi  böyük  milli  dillәrinin  ünsiyyәt-işlәnilmә  sferalarının  daralması,  bir 

çox  dilin  isә  yox  olma  tәhlükәsiylә  qarşı-qarşıya  qalması  da  dil  öyrәnmә  praktikasında  ciddi 

dәyişikliklәrin aparılması vә  korrektivlәrin edilmәsi zәruriyyәtini  çoxdan ortaya qoymuşdur. Buna bağlı 

olaraq bütün dünyada, özәlliklә  dә Avropada hәr hansı bir xarici dilin öyrәnilmәsindә yeni tәlәblәr vә ya 

konkret  olaraq  dil  öyrәnmә  bacarıqları  bu  gün  әsas  meyarlar  olaraq  götürülmәkdәdir.  Hәmin  meyarlar 

aşağıdakılardan ibarәtdir:  

1. Xarici dildә danışığı dinlәmәk vә ya hәmin dildәn hәr hansı yazılı vә ya şifahi mәtni, 

söhbәti qulaq asaraq asanlıqla başa düşmәk;  

2. Xarici dildә oxumaq vә ya hәmin dildәn hәr hansı yazılı bir mәtni asanlıqla oxuyub 

başa düşmәk; 

3.  Xarici  dildә danışmaq vә  ya hәmin dildә dialoji, monoloji vә daxili  nitqlә öz fikrini 

ifadә edә bilmәk; 

4.  Xarici  dildә  yazmaq  vә  ya  hәmin  dildә  öz  fikrini  yazılı  olaraq  ifadә  etmәk  (Mirci 

2012); 


5.  Öyrәnilәn  hәr  hansı  bir  ortaq  xarici  dildә,  yuxarıda  göstәrilәnlәrlә  vә  eyni  zamanda 

ana  dilindә  milli  dilin  qavramlar  xәritәsini  konseptual  olaraq  dәrk  etmәyi  vә  intellektual  ifadә 

alışqanlığını mühafizә etmәklә bәrabәr, düşünә  bilmәk.   

 Türk  dillәrinin  istәr  ana  dili,  istәrsә  dә  xarici  dillәr  olaraq  böyük  Avrasiya 

coğrafiyasında sadәcә Avropa mәrkәzli linqvistik görüş vә fәaliyyәtlәr modellәrindәn hәrәkәtlә 

öyrәnilmәsi  vә  öyrәdilmәsinin  mümkün  olmadığı  da  ortaya  çıxmışdır.  Buna  görә  indi  artıq 

“Avropa  dil  portfolyosu”  ilә  paralel  olaraq  bir  “Avrasiya  dil  portfoliyosu”  qavramının  da  alt 

qavram sahәlәri vә kateqoriyaları ilә konseptual olaraq sxemlәşdirilmәsi lazımdır. “Avrasiya dil 

portfolyosu”nun  bölmәlәri  ayrı-ayrı  türk  dillәrinin  ingiliscә,  rusca,  ispanca,  farsca,  çincә, 

fransızca, almanca, әrәbcә kimi dillәrlә bir yerdә danışıldığı bölgәlәrә vә millәtlәrarası ünsiyyәt 

kontekstinә әsasәn müәyyәnlәşdirilmәlidir. Sözügedәn dillәr dil pasportu, dil öyrәnilmәsi keçmişi 

vә  dosyası  әsasında  tәrtib  olunacaq  bir 

“Avrasiya  dillәri  öyrәnilmәsinin  ortaq  çәrçivә  proqramı”  ilә 

öyrәdilmәlidir. Bu proqram tәrtib edilәrkәn Avrasiya coğrafiyasında yer alan vә bir-birinә qohum olan vә 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   86   87   88   89   90   91   92   93   ...   171


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə