Madaniyat, din va ahloq sotsiologiyasi


Ahloq sotsiologiyasining mohiyati



Yüklə 107,27 Kb.
səhifə3/6
tarix20.04.2022
ölçüsü107,27 Kb.
#85692
1   2   3   4   5   6
madaniyat din va ahloq sotsiologiyas
Презентация1, Режа-5(1)
3. Ahloq sotsiologiyasining mohiyati.
Ahloq ijtimoiy ong sifatida muayyan xalq, elat yoki uyushmaning asrlar shakllangan xulq-atvor xatti-xarakatlar, his-tuyg‘u va kishilar o‘rtasidagi o‘zaro real munosabatlartizimini ifoda etadi. Axloq muayyan xalqning atrof muhitga, kishilarga vao‘z-o‘ziga bo‘lgan munosabatlari sifatida, bir jihatdan, mahalliy-milliy xususiyaga ega bo‘lsa, ikkinchi jihatdan, millatning umumjamiyat talablariga uyg‘un muvofiqligini ta’minlovchi umuminsoniy xususiyatga ham egadir.

Ahloq va ijtimoiy munosabatlar uchun mushtarak manbalardan biri, tabiiyki, til hisobnib, u ijtimoiy axborotni saqlovchi, ifodalovchi va yetkazuvchi muhim vosita bo‘lib, kishilar xatti-xarakati, fe’l-atvori (axloqiy ta’sir-tazyiq, ishontirish, tushintirish, rag‘batlantirish, jazolash va h.k.) boshqarish omilidir. Til muloqot kaliti-ijtimoiy munosabatlarga tarixiy-tabiiy mahsuludir.

Ahloq va jamoatchilik fikri hodisalarining bog‘liqligi insoniyat taraqqiyotining ilk bosqichi va undan keyingi darvlarida namoyon bo‘la boshlagan bo‘lib, u qabila hamda elatlar maishiy va ijtimoiy ongida o‘z ta’sirini o‘tkaza boshlagan.

Qadimgi sharq falsafasida uch mezon, uch tushuncha muqaddas sanalgan. Bular: ahloq, oila va davlatdir. Ahloq ilmi yahshilik va yomonlik tushunchasini qiyosiy o‘rganadi. Kishilarning o‘zaro munosabatlaridagi nizo va muammolarni bartaraf etishda qanday g‘oyalarni ilgari surish kerakligini sharhlab, qilinishi lozim bo‘lgan ezgu ishlarning ahamiyatini yoritadi. Inson, millat, halq va davlat tushunchalarini to‘g‘ri idrok e’tishda ham asosiy o‘lchov axloq hisoblanadi. Shu bois olimu fozillar jamiyatning ravnaqi uchun axloq nihoyatda zarur degan yakdil xulosaga kelganlar.

Aytish mumkinki, axloq tushunchasi hamisha milliy tarbiyamizning asosini tashkil etib kelgan. Shu o‘rinda “halqimiz orasida ko‘p qo‘llaniladigan”o‘zbekchilik”degan iboraga e’tibor qarataylik. Unda odamning nasl-nasabi, oilasi, mahallasi, bilim olgan dargohi, ishlaydigan jamoasiga e’tibor qaratiladi. Ya’ni, insonning hulq-atvori, yashash tarzi, odamlar bilan munosabati jamoatchilik nazari ostida bo‘ladi. Uning eng maqbul ko‘rinishi yaxshilik yo‘lidagi o‘zaro yordamdir. Bu vazifani mahalla ijtimoiy instituti ta’minlaydi. Bola tarbiyasi xaqida gap ketganda, mahalla bilan oilani bir-biridan ayricha tasavvur etib bo‘lmaydi”3

Maishiy hayot doirasida axloq asosan quyidagi yo‘nalishlarda namoyon bo‘lgan: a) munosabatlar, v) faoliyat. Ahloqiy sifatlar insoning xatti-harakatlarida namoyon bo‘lib, uning gnoseologik, iqtisodiy vaijtimoiy kelib chiqishi, hozirgi mavqei va axloqiy qarashlariga ishora va guvohlik berib turgan. Ahloqiy sifatlar yoki xatti-xarakatlar ilk kishilik tarixi, ya’ni insoniyatning zaminga dastlabki qadamlar qo‘yilishidan shakllanish bosqichiga kirgan vash u boisdan har bir xalq, u o‘ziga xos va betakrordar.Xuddi shuningdek, millat va elatlar ijtimoiy ongining muayyan holati hisoblnmish jamoatchilik fikri ham o‘zining shakllanish manbalarining salmog‘i, real kuchga aylanish sur’ati, uyushqoqlik darajasi, hissiy-emotsional potensiali hamda mantiqiy-intelektual asoslariga ko‘ra milliy, iqlimiy, mahalliy hamda regional o‘ziga xosliklarga egadir.

Ahloq asrlar davomida odamlarni jamoaga, uyushuvga, boshqalar manfaatini shaxsiy manfaatlardan yuqori qo‘yib, yondashuvga undab kelgan. Bu xususda ulug‘ donishmandlar ibratli fikr-qarashlarni ilgari surganlar.hazrati Bahovuddin Naqshbandiy aytar edilar: “Har kim o‘zgalarni xohlasa, o‘zini xohlabdi, kimki o‘zgani xohlamabdi, bilsinki, o‘zini xohlamabdi”4.

Sharq axloq qoidalar nafaqat shaxsni uyushuvga undaydi, balki uyushgan holda ham kishining shaxs sifatidagi bir butunligi barqaror turmog‘i, jamoaviy integrasiya doirasida ham ruhiy botiniy yaxlitlik saqlanmog‘i zarurligi, umumiy bir butunlik ko‘plab serjilo va mustaqil yaxlitliklar yig‘masidan iboratligini yorqin ifodalaydi. Jamoada shaxs bir butunligi yemirilmaydi, umumlashtirishlar negiziga qurbon etilmaydi, balki mantiqiy muvofiqlik mezoni doirasida uyg‘un birlashuv jarayoni tabiiy ravishda amalga oshiriladi.Ayni chog‘da shuni e’tiborda saqlash kerakki, har qanday uyg‘unlashuv o‘lchovsiz, chegarasiz bo‘lmasligi, har bir harakatda mezon hissi va aqliy hushyolik bo‘lishi xalqimiz fe’l-atvoriga xos an’anaviy belgidir.

Jamoada o‘zlikni anglash, ammo unda gegemonlik xuquqini talab etmaslik, maqsadga intilishda kamtar va kamsuqumlik daholarimiz ilgari surgan muqaddas shiorlardan edi.hazrat Bahovuddin Naqshbandiy uqtirgan “Xilvat dar anjuman (anjumanda xilvat yoxud jamoada o‘zlikda qolish), safar dar vatan (vatanda safar, yohud o‘z o‘lkangda mutloq emasliging, bu fano zamonda mehmonligingni doimo his etishing ) va zohirda xalq bilan, ammo botinda haq bilan bo‘lish”5 xususidagi o‘gitlari fikrimizning isbotidir.

Movarounnahr xalqlari axloq tizimi jamoatchilik fikrining salmog‘ini, uning haq va va islom qoidalariga nechog‘li muvofiq kelishiga bog‘liq ekanligini alohida qayd etadi. Shu jamoa a’zolarining to‘g‘ri va halolligi gunoh ishlardan. Qanchalik o‘zlarini forig‘ tuta bilishlari bilan ham o‘lchanishiga e’tibor qaratadi. Ayni chog‘da jamoa a’zolari gunoh yo‘lga kirgudek bo‘lsalar, ularni tarbiyalash ishidan bo‘yin tovlamaslik zarurligi ham uqtiriladi. “Bu toifa ahlidan har Kim bir gunoh qilsa, unga chora-bor, biroq undan yuz o‘girish ravo emas”6.

Hazrat Bahovuddin Naqshbandiy ayni chog‘da axloqning buyuk qudrati va salohiyati, uning cheksiz imkoniyatlariga yuksak baho beradi. Xalqni ayblash noto‘g‘ri va behuda ish ekanligini uqtiradi. Mabodo, el-ulus to‘g‘ri axloq iznidan va hatto haq yo‘lidan adashgan holda ham unga tushunish ko‘zi bilan qaramoq lozimligi, xalqni bevosita emas, bilvosita usullarda tarbiyalamoq joizligini tayinlaydi.

Ulug‘ hazrat yana bir o‘rinda “Shirq (dinga rioya etmaslik) umum, ya’niy oddiy halqdan kechirimlidir, ammo xusus (xos bandalardan) kechirimli emas”1, deya har bir xatti-harakat uchun shaxsiy mas’uliyat hissining oshirilishiga da’vat etadi.

Zero, inson bir umir shakllanadi, tarbiyalanib boradi.aslida inson o‘z hayotini butun umr davomida ma’qulroq tartiblarga tushirish, jamiyat talablariga muofiqroq yo‘nalishlarga solish tashvishlari bilan yashab o‘tadi. Shu boisdan ham jamoatchilik fikri axloqiy qarashlari, talab va yo‘riqlariga har jihatdan bog‘liq bo‘lib keladi.

Jamiyat jamoatchilik fikri orqali shaxs zimmasiga ijtimoiy tizum, shakllangan axloqiy qarashlar, an’ana va urf-odatlar mantig‘idan kelib chiquvchi ko‘pgina talablar, sa’yharakatlar, ish yuritish, turmush tutishda qator majburiyatlarni hisobga olish mas’uliyatini ham yuklaydi. Axloqiy qarashlarning jamoatchilik fikri hosil etish imkoniyatlari qanchalik kata bo‘lsa, uning ommaga t a’sir doirasi shunchalik teran va ta’sirchan bo‘ladi. Shu boisdan ham har bir ahloqiy talab va qoida jamiyat tomonidan to‘la ma’qullangan va o‘zlashtirilgan bo‘lishi zarur. Shaxsning jamiyat hayotiga bo‘lgan ishtiroki qanchalik yuqori bo‘lsa, uning axloq tizimida ijtimoiy mas’uliyati va vazifalari salmog‘i ham shunchalik katta bo‘ladi. Shaxsning ijtimoiylashuv jarayoni esa mehnat, faoliyat bilan chambarchas bog‘liqdir.

Insoniyatning ongli faoliyati boshlangan ilk davrlarda insonning tashqi dunyo bilan bog‘liqligini anglatuvchi ilk mafkuraviy yo‘nalish totemizm, ya’ni ibtidoiy jamoa kishisining o‘z kelib chiqishini turli xil hayvon-qushlarga olib borib taqash nuqtai nazari chuqur ildiz otdi. Bu xususiyat har xil elatlarda turlicha namoyon bo‘lib, tegishli hayvonlarda o‘z o‘tmishini ko‘rish, shu hayvonlar bilan bog‘liq tassavvur, ramzlar, odat hamda irimlar tizimini ham yuzaga keltirdi. Masalan: xindlarda sigir, qozoqlarda uchqur ot, inglizlarda burgut, o‘zbeklarda afsonaviyhumo qushi va x.k.. Totemizm halqlarning tashqi dunyo bilan bog‘liq ildizlarini izlash xohish-istaklari, tabiat bilan uyg‘unlashuv, undan himoya izlash, hamkor topish intilishlaridan guvohlik beradi. Bu xususda kengroq ma’lumotlar maxsus adabiyotlarda atroflicha bayon etiladi.2

Totemizm xalqlar ma’naviyatining shakllanishida muhim bosqich hisoblanib, u ilk mafkuraviy silsila sifatida elatlarning etnik jihatdan o‘z-o‘zini anglash qobiliyati hamda etnik asoslardagi jamoatchilik fikrini tarkib toptirishla kata ahamiyat kasb etadi.

Bu davr ma’naviyatida axloqiy qoidalar garchi qog‘ozlarda ifodalanmagan bo‘lsa-da, urug‘ umumiy qarashlarida muhrlangan og‘zaki yo‘sinda ifodalanuvchi barcha axloqiy talablar so‘zsiz va bekamu- ko‘st bajarilib borishi bilan e’tiborlidir. Shu boisdan ham urug‘ tarkibida jismonan o‘z-o‘zini saqlash instinkti va sa’y-harakatlari bilan bir paytda jamoa umumiy fikrining mo‘’tadil saqlanib turishi, turli antagonistik qarashlar avj olib ketmasligining oldini olish uchun ham muayyan mafkuraviy ish doimiy tarzda olib borilgan. Jamoa tarkibidagi kishilarning ana shunday axloqiy faoliyati boshqa ijtimoiy tashkiliy mehnat turlaridan ajralib turgan va ahamiyati jixatidan quyi mavqelarda bo‘lmagan.

Matriarxat tuzumning patriarxat tuzum bilan almashinuvi jamoatchilik fikridagi axloq mohiyatini ham tubdan o‘zgartirib yubordi. Iste’mol munosabatlaridan ishlab chiqarish munosabatlariga, taqsimotdagi adolat va tenglik shart-sharoitlaridan ishlab chiqarish natijasida erishilgan ne’matlarni o‘zlashtirishdagi tengsizlik holatlariga o‘tilishi matriarxat xukmronligi davriga tamomila chek qo‘ydi.Axloqiy qarashlar manzarasi ham tubdan o‘zgarib, ota obrazi ilohiylashtirila boshlandi, otaga sig‘inish, otaga xizmat, izzat-ikrom chegaralari kengaydi. Ko‘pxotinlik, qullar va cho‘rilar asrash, erkaklarning ro‘zg‘or tashvishlaridan uzoqlashuvi, urug‘ tarkibidan erkak boshchiligida alohida oilalarning ajralib chiqa boshlashi, erning oiladagi hukmron mavqei va boshqalar shular jumlasidandir. Tabiiyki, patriarxat ahloq qoidalarining jamiyat hayotida mustahkam o‘rnashuvi uchun yana ming yillab vaqt kerak bo‘ldi. Shu o‘rinda ta’kidlash joizki, ayrim xalqlar, xususan, o‘zbek xalqi o‘z ma’naviyati mazmunida matriarxat va patriarxat davrlari asoratlarining eng yaxshi an’analarini saqlab qola bilgan. Ayniqsa, millatimiz ma’naviy olami zamirida bir yo‘la ikki madaniyat – ayollar hamda erkaklar madaniyati alohida-alohida amal qilib kelgani, ularning bir-biriga uzviy bog‘liqlikda bo‘lgani holda, ayni chog‘da nisbatan mustaqil saqlanib va rivojlanib kelganligi fikrimizning dalilidir. Ayollar madaniyati erkaklarniki bilan bir xil zamon va makon doirasida harakat qilganliklariga qaramay hududiy (ichkari va tashqari hovli ), mazmuniy (o‘ziga xos axloqiy nuqtai nazarlar), ramziy (urf-odat, irim-rasmlar) jihatlarga ko‘ra farqli rivojlanib kelganlar. Istiqomat va faoliyat makoni bo‘lgan ichkari hovli ayollar ma’naviyati to‘laqonli namoyon bo‘ladigan joy vazifasini, shuningdek, ijtimoiy ehtiyoj va iste’mol talablariga muvofiq madaniy ishlab chiqarish ko‘rinishlarini ham yaqqol ifodalab kelgan. Bu xususda muayyan kamolot darajasida ekanligi e’tirof etilgan o‘zbek ayollar she’riyati, musiqasi, ayollar xarakteriga xos chanqovuz, dutor kabi musiqa asboblari, kashtachilik, gilamdo‘zlik, so‘zana, zardo‘zlik singari san’at turlarining ichkari hovlida ayollarimiz qo‘llari va qalbidan yaratilganligi fikrimizning guvohidir. Shuningdek, farzand tarbiyasida ichkari hovli kichik yoshli bolalarning hayotga axloqan benuqson yetkazilishida, komil insonlar bo‘lib yetishuvida mustahkam zamin vazifasini ham o‘taganidir. Shu boisdan ham o‘zbek xalqi yahlit, to‘laqonli ma’naviy me’rosining ikki yo‘nalishi – ayollar va erkaklar madaniyati mavzusi alohida va maxsus tadqiq etilishi maqsadga muvofiqdir. Ayni chog‘da o‘zbek ayollari dunyosida o‘ziga xos mustaqil axloq qoidalari tegishli urf-odatlar, an’ana va marosimlarda yaqqol ifodalanib kelmoqda.hozirgacha ko‘pgina chekka qishloqlarda amal qilinib kelayotgan to‘y va ma’rakalarda erkaklardan ayricha o‘tkaziluvchi rang-barang urf-odatlar, rasm-rusmlar shunga misoldir.

Shuni ta’kidlash joizki, har qanday axloqiy qoida va talablar jamiyat tomonidan e’tirof etilib, jamoatchilik fikrida mustahkamlangan holdagina umrboqiylik kasb etadi. Shu boisdan ham axloq jamoatchilik fikrining asosi va unga bevosita bog‘liq ijtimoiy ong ko‘rinishidir.

Har qanday siyosiy tizim birinchi galda axloq asoslarini o‘zgartirishga intiladi.hozirgi kundagi ijtimoiy munosabatlar mazmuniga bozor iqtisodiyoti unsurlarining tezkor kirib kelishi axloqiy qarashlar va ularning ifodasi bo‘lgan jamoatchilik fikri mazmunida ham katta o‘zgarishlar bo‘lishiga olib kelishi shubhasizdir.

O‘zbekiston hukumati bozor iqtisodiyotiga qadam qo‘yishida amalda rasm bo‘lgan “Shok usuli yohud total bozor” siyosatida ish tutmadi. Donishmand Prezidentimizning oqilona rahnomoligi natijasida bozor iqtisodiyotiga tadrijiy o‘tib borish siyosati mamlakatimizda ilk daf’a juda ulug‘vorlik bilan qo‘llanildiki, hozirgi paytda bu tajriba maxsus o‘rganila boshlandi.

Bu jarayonda, avvalo an’anaviy axloq tizimiga rahna solinmasligi, insoniy qadriyatlar tanazzuliga yo‘l qo‘ymasligiga, shaxs va jamoa manfaatlari o‘rtasida shakllangan muvozanat me’yori buzilmasligiga alohida ahamiyat berildi. “Axloq, - deb ta’kidladi Prezident I.Karimov, - bu avvalo insof va adolat tuyg‘usi, iymon, halollik degani. Qadimgi ajdodlarimiz komil inson haqida butun bir ahloqiy talablar majmuini, zamonaviy tilda aytsak, sharqona axloq kodeksini ishlab chiqqanlar. Kishi qalbida haromdan hazar, nopoklikka, adolatsizlikka nisbatan murosasiz isyon bo‘lishi kerak. Shunday odamgina lafzini saqlaydi, birovning haqiga xiyonat qilmaydi, sadoqatli bo‘ladi, vatani, xalqi uchun jonini fido etishga ham o‘zini ayamaydi”1.

Bunday hayot tarzini jamiyat axloqi va jamoatchilik fikrigina boshqarib turadi. Abu Nasr Farobiy aytganlaridek, “Mamlakat aholisi xushxulqqa ega bo‘lmagan taqdirda hokimiyatga ehtiyoj tug‘iladi”2.

Jamoatchilik fikri jamiyat axloqining ifodasi tarzida namoyon bo‘lgani sababli, u axloqning o‘zi bo‘lib ham tuyuladi. Fransuz olimi Berj bu xususda qiziqarli mulohazani o‘rtaga tashlaydi: “Jamoatchilik fikri axloqqa juda o‘xshab ketadi, chunki har ikkalasi ham jamoani hukm o‘tkazib boshqaradi”3.

Jamoatchilik fikrining jamoani katta ishonch bilan boshqarishiga asosiy sabab shundan iboratki, u kishilar orasidagi axloqiy munosabatlar tizimiga bevosita va bilvosita ta’sir ko‘rsatadi. Axloqiy qarashlar esa kishilarning kundalik turmush tarzi orqali ularning orzu – o‘ylari, maqsadlariga erishish yo‘lidagi kurash va bahslarda tug‘iladi va bu xatti – harakatlar mazmuning jamoatchilik fikri tomonidan baholana borishi jarayonida shakllanadi.

Axloqiy tushunchalar kishilarning oddiy–odatiy turmush tarzida, kundalik hayot jarayonida tarkib topib, uning amaliy faoliyatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.

Jamoatchilik fikri ijtimoiy ongning muayyan holati sifatida kishilarning atrof-muhitga munosabatiga va amaliy faoliyat jarayonlariga bevosita ta’sir o‘tkazadi. Shu boisdan ham axloqiy qonunlar el nazdidan ayricha holatlarda amal qila olmaydi, yohud jamoatchilik fikri asrlar mobaynida shakllangan axloqiy negizlarsiz hech qanday ta’sir-tazyiqqa ega bo‘la olmaydi. Zero, inson o‘tmish xotirasi, ma’naviy meros va qadriyatlarsiz, o‘z xalqining g‘alaba va mag‘lubiyatlariz tarixiy istiqboldan ham mahrum bo‘lishi shak-shubhasizdir. Shu boisdan ham har qanday mustabid tuzum eng avvalo xalqning o‘tmishi va o‘tmish bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan ahloqiy qarashlar negizini qo‘porishga intiladi.

So‘nggi yillarda umuminsoniy qadriyatlar va umumplanetar axloq normalarini ishlab chiqishga bo‘lgan sa’y-harakatlar birmuncha quloch yozdi. Umuminsoniy axloq tamoyillari mazmunining jamoatchilik nuqtai nazari, uning jamoaviy bahosi asoslariga qurilishi lozimligi bugungi kunda, ayniqsa, dolzarb masala sifatida kun tartibiga chiqarilmoqda. Xususan, Amerika olimi Archi Bam jahon faylasuflarining XV konferensiyasida (kongressida) umumjoxon axloq qoidalarini ishlab chiqish zaruriyati pishib yetilganligi hamda mazkur katta tadbirning tarixiy jarayonlarda shakllangan va sinovdan o‘tgan insoniy munosabatlar, gumanistik tamoyillar asosidagina tarkib toptirish lozimligini alohida uqtiradi. Buning uchun esa sayyoramizning barcha a’zolari uchun umumiy yagona axloq qoidalarini tuzib beruvchi qo‘mita tashkil etish zarurligini o‘rtaga qo‘ydi.

Umumjahon axloqi asoslarini yaratish g‘oyasi garchi bugungi kunda hech shubha uyg‘otmasa-da, ko‘p yillar mobaynida mazkur ijtimoiy intilishga bir yoqlama yondoshish, yaxshidan illat, savobdan qusur izlash tendensiyasi hukm surib keldi.

Tabiiyki, xalqaro axloq qoidalari kuch yoki qurol vositasi hayotga joriy etilmaydi. Umuninsoniy tamoyillari negiziga quriluvchi bu axloqiy qoidalar faqat jamoatchilik fikri orqaligina boshqarilada vanazorat qilib boriladi.

Xulasa sifatida quyidagilarni alohida qayd etib o‘tishni zarur deb hisoblaymiz.

1) axloq jamoatchilik fikrini uyg‘onish, shakllanish va amal qilishning uzviy manbalaridan sanalgan holda xalq axloqi yaxlitligining yuzaga kelishida jamoatchilik fikri ham muhim o‘rin tutadi, bu ikki ijtimoiy hodisa hamma holatlarda mustahkam aloqada bshlib turadi, bir-birini to‘ldirib, boyitib boradi;

2) jamoatchilik fikri o‘zining shakllanish manbalarining salmog‘i, kishilarning uyushqoqlik darajasi, aholining hissiy-emotsional potensiali, mantiqiy-intellektual imkoniyatlariga, shuningdek, milliy, iqlimiy, mahalliy va regional shart-sharoitlariga bog‘liqdir;

3) axloq va jamoatchilik fikrining o‘zaro aloqadorlik me’yormi jamiyatning ijtimoiy-iqtisodiy formasiyasiga, yalpi taraqqiyot uchun tanlangan rivojlanish dasturiga, mantiqiy yo‘nalishlar o‘ziga xosligiga, xalq ma’naviyati va milliy o‘ziga xosliklar omillariga bog‘liqdir;

4) sovet tuzumi davrida “avval iqtisod, keyin siyosat”aqidasining amal qilishi, iqtisod, siyosat “avval materiya so‘ng ong” degan moddiyonchilik shiorlarining g‘oyaviy ta’sirtazyiqi ostida shakllantirilganligini puxta hisobga olish zarurdir. Ma’naviyatning birlamchiligi, umuminsoniy tamoyillar ustivorligini e’lon qilib, ozod jamiyat qurishga kirishgan O‘zbekistonda nafaqat iqtisodiy, balki chuqur ma’naviy bo‘hronlar botqog‘idan muvaffaqiyat bilan chiqilmoqda;

5) jamoatchilik fikri xalq an’ana va urf-odatlariga mustahkam tayanadi va ularning jamiyat hayotida amal qilishiga imkoniyat yaratadi. Zero, an’analar qarashlarning progressiv jihatlarini avloddan avlodga yetkazuvchi muhim omili xalqningo‘ziga xos qiyofasini saqlab qolish vahimoyalash mezonidir;

6) axloq kategoriyasining muayyan urug‘, qabila, el-elat va xalq miqyoslaridan xalqaro miqyoslarga o‘sib o‘tishi, umuminsoniy tamoyillar negizidagi umumplanetar axloqning tarkib topishida jamoatchilik fikri o‘ziga xos ko‘prik vazifasini o‘taydi. Ayni chog‘da jamoatchilik fikriva axloq jamiyatda umumiy murosa va madoraning turg‘un maromini ta’minlash yo‘lida o‘zaro munosabatlikda, tadrijiy takomil jarayonidagi muvofiqlikda rivoj topa boradi, bir-birini to‘ldiradi, bir-biriga uyg‘un tarzda mukammallashadi.



Yüklə 107,27 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə