MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə120/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

126 



126 

uzaqlaşdığını  görürsünüz.  İmtahana  gecikməmək  üçün 

universitetə  qismən  yaxın  gedən  başqa  avtobusla  getməyə 

qərar  verirsiniz.  Əl  qaldırmağınıza  baxmayaraq,  onlar  da 

dolu  olduğu  üçün  sizi  götürmək  üçün  saxlamırlar.  Artıq 

sınağa  yarım  saat  qalıdığı  üçün  məcbur  olub  taksi 

saxlayırsınız.  Yolda  tıxac  olduğu  üçün  taksi  sizin  zənn 

etdiyinizdən  də  ləng  getməyə  məcburdu.  Elə  universitetə 

azacıq  qalmış  arxadan  gələn  maşın  sizin  maşınla  toqquşur. 

Sürücü maşını yolun kənarında saxlayaraq, həmin sürücü ilə 

mübahisə etməyə başlayır. Bu halda siz həyəcanla saata baxıb 

imtahana  8  dəqiqə  qaldığını  görürsünüz.  Sürücü  «Mən  gedə 

bilmərəm»  –  deyib,  yol  polisinin  gəlməsini  gözləyir. 

Sürücünün haqqını ödəyib, qalan yolu piyada getməyə məcbur 

olursunuz.  Auditoriyaya  girəndə  müəllimin  sizi  soruşduğunu 

eşidirsiniz.  Bileti  çəkib  əyləşəndə,  qələmi  unudub  evdə 

qoyduğunuz  məlum  olur.  Belə  bir  şəraitdə  başınızı  əlləriniz 

arasına  alaraq  durur  və  yaxında  olan  tələbə  yoldaşınızdan 

qələm istəyirsiniz. 

Yuxarıda  göstərdiyimiz  misalda,  tələbənin  düĢdüyü 

psixi  vəziyyət  onun  keçirdiyi  emosional  hal,  frustrasiya 

halıdır.  Bu  cür  halı,  psixi  vəziyyəti  elə  dilimizdə  iĢlədilən 

əngəllənmə  sözü  ilə  ifadə  etmək  olar.  Onda  frustrasiyanı, 

əngəllənmə duyğusu, hissi kimi xarakterizə etmək olar. 



Beləliklə,  insanın  qarşısına  qoyduğu  məqsədə  nail 

olmasına,  onu  əldə  etməsinə  real  və  xəyali  surətdə  əngəllər 

törədən  cisim  və  hadisələrlə  qarşılaşdığı  zaman  keçirdiyi 

hisslər frustrasiya və ya əngəllənmə hissi adlanır. BaĢqa sözlə 

frustasiya  insanın  hər  hansı  bir  uğursuzluğa,  itgiyə  əlacsızlıq 

hissi,  bihadə  sərf  olunan  cəhdlə  müĢayət  olunan  mənfi  – 

emosional təəssüratıdır. 

Frustrasiya  əsasən  insanın  narazılıq  və  ya  təmin 

olunmamaq  səviyyəsi  onun  dözüm  səviyyəsindən  üstün 

olduqda  əmələ  gəlir.  Frustrasiya  özünü  itirmək,  qəzəb 

aqressiya,  küskünlük,  həyəcan,  inamsızlıq  və  s.  Ģəkildə 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



127 

127 


127 

127 


127 

127 


127 

127 


127 

təzahür  edir.  Həyəcan  –  frustrasiya  halətinin  katalizatorudur. 

Həyəcan  –  mövcud  vəziyyətin  və  davranıĢın  gələcəkdə 

ortalığa  çıxaracağı  nəticə  ilə  bağlı  olaraq  yaranır.  Bu  hiss 

insanı  gələcəkdə  arzu  etmədiyi  bir  durumda  olmaqdan 

qorunmasına yönəldir.  

Frustrasiya  həyəcan  və  aqressivliklə  müĢayət  olunan 

prosesdir. Yuxarıda, imtahana gecikən tələbənin həm həyəcan, 

həm də frustrasiya halətinə düĢməsi bunu  sübut edir. 

Ġmtahandan  müvəffəqiyyət  qazanıb-qazanmamasını  dü-

Ģünərkən  həyəcanlanan  tələbə,  onu  oyatmadığı  üçün  otaq 

yoldaĢına,  saatı  qurmadığı  və  qələmi  unutduğu  üçün  özünə 

hirslənir, acığı tutur. Frustrasiya Ģəraitində narazılıq səviyyəsi 

üstünlük  təĢkil  etdiyi  üçün  ətrafda  baĢ  verən  hadisələri 

qavrayarkən və qiymətləndirərkən  emosional  qiymətləndirmə 

ön plana keçir. Belə olan halda insanlar, xüsusilə ekstravertlər 

hər Ģeydə qərəz axtarırlar və tapırlar. 

Frustrasiyanın  müxtəlif  formaları  var.  Onlardan  biri 



sosial  frustrasiyadır.  Sosial  frustrasiya  yalnız  ayrıca 

götürülmüĢ  bir  Ģəxsdə  deyil,  həm  də  ayrı-ayrı  qrup  və 

zümrələrdə,  hətta  xalqın  böyük  əksəriyyətində  özünü  biruzə 

verən  psixoloji  vəziyyətdir.  Frustrasiya  haləti  müxtəlif 

səbəblərlə bağlı Ģəkildə meydana gəlir. Lakin, burada ən əsas 

Ģəxsiyyət  amilidir.  Yəni  baĢ  verən  səbəblər,  maneə  və 

əngəllərə  insanın  münasibəti  necədir?  Ġstər  azərbayan  dilli, 

istərsə  də  əcnəbi  dilli  mənbələrdə  frustrasiyanın  mərkəzində 

əsasən  gecikmə,  ləngimə,  sosial  və  ya  etnik  qadağanın, 

konfliktin  və  s.  səbəblərin  dayandığı  qeyd  olunur. 

ġəxsiyyətdaxili  konfliktlər  frustrasiyanın  daha  tez  təzahür 

etməsinə  səbəb  olur.  Frustrasiya  ilə  bağlı  3  cür  konflikt 

müəyyən edilmiĢdir. 

1.Arzu  olunan  –  arzu  olunan  tipli  konflikt  –  Ġnsanın 

istədiyi  iki  arzudan  birini  seçmək  zəruriyyəti  qarĢısında 

qalması.  Məsələn:  həm  erkən  yatıb  yaxĢı  dincəlmək,  həm  də 

televiziyadakı gecə proqramına tamaĢa etmək istəyi ilə bağlı.  



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

128 



128 

2.Ġnsanın  istəmədiyi  iki,  lakin  birini  seçmək 

məcburiyyəti  qarĢısında  qaldığı  zaman  düĢdüyü  konflikt 

Ģərait.  Məsələn,  bir  tərəfdən  amansız  ögey  ananın  acı 

sözlərini,  kinayəli  baxıĢlarını  qəbul  edərək  onunla  bir  evdə 

yaĢamaq,  digər  tərəfdən  sevmədiyin  3  uĢağı  olan  dul  kiĢiyə 

ərə getmək məcburiyyəti. 

3.Bu  tip  konflikt  arzu  etdiyiniz,  gerçəkləĢdirmək 

istədiyiniz müəyyən hərəkət qorxu, ağrı ilə nəticələnən və ya 

müĢayət  olunan  halda  meydana  çıxır.  Məsələn:  ziyafətdə 

iĢtirak  edən  Ģəxsin  bir  tərəfdən  spirtli  içki  içmək,  Ģənlənmək 

istəməsi,  digər  tərəfdən  isə  içkili  halda  maĢınla  evə  qaytmaq 

üçün uzun yol qət edəcəyini və bu zaman qəzaya düĢməsindən 

ehtiyat etməsi buna misaldır. 

Qeyd  etdiyimiz  konfliktlər  frustrasiya  törədən 

amillərdir.  Frustrasiya  həm  də  insanın  özünü  reallaĢdıra 

bilməməsi,  özünü aktuallaĢdırma tələbatını  ödəməməsi  ilə də 

bağlı  olaraq  yaranır  və  inkiĢaf  edir.  Çox  vaxt  belə  hallar 

insanın  öz  peĢəsindən,  onun  məzmunundan  və  nəticəsindən 

razı  qalmadıqda    daha  da  inkiĢaf  edir.  Belə  olan  halda  insan 

həyatda heç bir iz qoymadığını, öz həyat enerjisini boĢ-boĢuna 

sərf  etdiyini,  halbuki  daha  yaxĢı  və  mənalı  yaĢamağın 

mümkün  olduğunu  etiraf  edir.  Belələri  ömrünün  qalan 

hissəsində psixoloji müdafiə vasitəsi kimi Ģəraitin olmamasını, 

maddi  vəziyyətin  çətinliyini,  ailə  qayğısının  çoxluğunu  və 

baĢqa  bir  bəhanə  gətirərək  özlərindən  baĢqa  hamını  və  hər 

Ģeyi günahlandırırlar. 

Beləliklə,  frustrasiya  haləti  neqativ  emosional  vəziyyət 

kimi insanların davranıĢ və rəftarına mənfi təsir edir. 

 

IV.13.5. Ali hisslər 

 

Ali hisslər bütünlüklə sosial amillərin təsiri ilə Ģərtlənir 



və inkiĢaf edir. Ġnsanı əhatə edən sosial gerçəkliyə münasibəti, 

eləcə  də  Ģəxsiyyəti  onun  keçirdiyi  mürəkkəb  (ali)  hissləri  ilə 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   116   117   118   119   120   121   122   123   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə